Dz.U. 2002 nr 109 poz. 961

Dziennik Ustaw Nr 109 — 7052 — Poz. 961 961 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia prze ciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi. Na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96, z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 88, poz. 554, Nr 111, poz. 726 i Nr 133, poz. 885, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 109, poz. 1157 i Nr 120, poz. 1268 oraz z 2001 r. Nr 110, poz. 1190, Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1800) zarządza się, co nastę puje: Rozdział 1 Przepisy ogólne

§1. Rozporządzenie określa szczegółowe zasady:

1) bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo żarowego związanego z ruchem w zakładach gór niczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi,

2) oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego oraz stosowania niezbędnych środków profilak tycznych zmniejszających to ryzyko w formie doku mentu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracow ników zatrudnionych w ruchu tych zakładów.

§2.

1. Przepisy rozporządzenia stosuje się do:

1) przedsiębiorców,

2) pracowników, z którymi nawiązano stosunek pracy w ruchu zakładów górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi, zwanych dalej „zakładami górniczymi”.

2. Przepisy rozporządzenia stosuje się odpowied nio do:

1) podmiotów wykonujących w zakresie swej działal ności zawodowej powierzone im czynności w ru chu zakładu górniczego, zwanych dalej „podmiota mi”,

2) osób niewymienionych w ust. 1 pkt 2, jeżeli wyko nują prace lub przebywają w zakładzie górniczym.

3. Przepisy rozporządzenia stosuje się także odpo wiednio do:

1) likwidacji zakładu górniczego,

2) robót geologicznych, wykonywanych techniką wiertniczą,

3) bezzbiornikowego magazynowania substancji w górotworze oraz składowania odpadów w góro tworze, z zastrzeżeniem ust. 4 pkt 3.

4. Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do:

1) wykonywania robót wiertniczych w podziemnych wyrobiskach górniczych, Dziennik Ustaw Nr 109 — 7053 — Poz. 961

2) robót wiertniczych wykonywanych w celu urabia nia kopaliny,

3) składowania odpadów w podziemnych wyrobi skach górniczych.

§3. Przedsiębiorca sporządza, uzupełnia i aktuali zuje niezbędną dokumentację prowadzenia ruchu za kładu górniczego oraz zapewnia bieżące przeprowa dzanie analiz i badań niezbędnych dla bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu górniczego, w tym dla oce ny i dokumentowania ryzyka zawodowego.

§4.

1. Przedsiębiorca opracowuje, przed rozpoczę ciem prac, dla każdego zakładu górniczego dokument bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, zwa ny dalej „dokumentem bezpieczeństwa”, stanowiący załącznik do rozporządzenia.

2. Dokument bezpieczeństwa powinien być:

1) dostępny w zakładzie górniczym,

2) aktualizowany każdorazowo w przypadku zmiany, rozbudowy i przebudowy miejsca lub stanowiska pracy, powodującej zmianę warunków pracy.

3. Kierownik ruchu zakładu górniczego zapoznaje pracowników zakładu górniczego z obowiązującym dokumentem bezpieczeństwa lub odpowiednią jego częścią.

4. Pracownik potwierdza na piśmie fakt zapoznania się z dokumentem bezpieczeństwa lub odpowiednią je go częścią oraz powinien przestrzegać jego postano wień.

5. Zawartość dokumentu bezpieczeństwa określa załącznik do rozporządzenia.

§5.

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego jest od powiedzialny za:

1) prawidłową organizację i prowadzenie ruchu zakła du górniczego,

2) ustalenie zakresów działania poszczególnych dzia łów ruchu oraz służb specjalistycznych zakładu górniczego.

2. W zakresach działania, o których mowa w ust. 1 pkt 2, określa się w szczególności sposób:

1) koordynacji prac wykonywanych przez poszczegól ne działy ruchu i służby specjalistyczne oraz prac wykonywanych przez pracowników zatrudnionych w podmiotach,

2) wykonywania nadzoru nad pracami, o których mo wa w pkt 1,

3) używania maszyn i urządzeń zakładu górniczego.

3. Kierownik ruchu zakładu górniczego wykonuje swoje obowiązki przy pomocy podległych mu osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego, zwa nych dalej „osobami kierownictwa i dozoru ruchu”.

§6.

1. W zakładzie górniczym organizuje się służ bę dyspozytorską.

2. Organizację i obsadę służby dyspozytorskiej ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

§7.

1. Każda osoba kierownictwa i dozoru ruchu powinna przestrzegać ustalonego dla niej i zatwierdzo nego przez kierownika ruchu zakładu górniczego zakre su czynności, szczegółowo określającego jej obowiąz ki, uprawnienia i odpowiedzialność.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego jest odpo wiedzialny za doręczenie zakresu czynności, za pokwi towaniem odbioru.

§8. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inne osoby kierujące zespołami pracowników:

1) organizują i prowadzą pracę w sposób zapewniają cy bezpieczeństwo pracowników, ruchu zakładu górniczego i środowiska,

2) informują podległych im pracowników o przepi sach i zasadach bezpiecznego wykonywania pracy.

§9. Kierownik ruchu zakładu górniczego wyznacza osoby kierownictwa lub dozoru ruchu odpowiedzialne za:

1) ustalanie składów zespołów pracowniczych pod względem ich liczebności i kwalifikacji pracowni ków,

2) wyznaczanie przodowych zespołów, o których mo wa w pkt 1.

§10.

1. Rozkład pracy i dyżurów osób kierownictwa i dozoru ruchu ustala się w taki sposób, aby zapewniał bezpieczne prowadzenie prac w okresie całej doby, a w szczególności możliwość podejmowania decyzji w przypadku powstania zagrożenia.

2. Osoba dozoru ruchu obejmująca zmianę zapo znaje się z przebiegiem pracy zmiany poprzedniej w za kresie niezbędnym do prawidłowego i bezpiecznego kontynuowania prac.

3. W trakcie prowadzenia prac pracownicy powinni zwracać uwagę na występujące zagrożenia i informo wać o nich osoby dozoru ruchu oraz swoich zmienni ków. § 1

1.

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego jest odpowiedzialny za opracowanie pisemnych instrukcji bezpiecznego wykonywania pracy dla stanowisk lub miejsc pracy w ruchu zakładu górniczego oraz, po kon sultacji z pracownikami lub ich reprezentantami, za twierdza te instrukcje.

2. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny być zrozumiałe dla pracowników, których dotyczą, i okre ślać w szczególności:

1) sposoby bezpiecznego wykonywania pracy,

2) zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, z uwzględnieniem zagrożeń występujących przy wykonywaniu poszczególnych prac,

3) zasady ochrony przed zagrożeniami, o których mo wa w pkt 2,

4) informacje o stosowaniu sprzętu ratunkowego,

5) informacje o działaniach, które powinny być podję te w przypadku zagrożenia. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7054 — Poz. 961

3. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, opracowane odpowiednio dla stanowiska lub miejsca pracy, dostar cza się każdemu pracownikowi za pokwitowaniem od bioru.

4. Pracownicy zapoznają się z treścią instrukcji, o której mowa w ust. 1, oraz wykonują pracę zgodnie z jej ustaleniami; zapoznanie się z treścią instrukcji pra cownicy potwierdzają na piśmie. § 1

2.

1. Przedsiębiorca oraz podmiot, którzy przy stępują do wykonywania prac w ruchu zakładu górni czego, szczegółowo określają na piśmie podział obo wiązków w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy i koordynacji prac.

2. Określając obowiązki, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się w szczególności:

1) zasady współpracy osób kierownictwa i dozoru ru chu oraz podmiotu w sprawach organizacji pracy, bezpieczeństwa, ochrony zdrowia i zapobiegania ryzyku zawodowemu, a także wzajemnego infor mowania się o istniejącym ryzyku,

2) organizację przeszkolenia pracowników wykonują cych prace w zakresie obowiązujących w zakładzie górniczym przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz bezpieczeństwa po żarowego, występujących zagrożeń, porządku i dyscypliny pracy, zasad łączności i alarmowania, a także zgłaszania wypadków i zagrożeń. § 1

3. Pracownik może być dopuszczony do pracy w ruchu zakładu górniczego, jeżeli:

1) posiada wymagane kwalifikacje lub potrzebne umiejętności do wykonywania pracy,

2) odbył aktualne przeszkolenie w zakresie bezpie czeństwa i higieny pracy,

3) posiada dostateczną znajomość przepisów oraz za sad bezpieczeństwa i higieny pracy,

4) w wyniku badań lekarskich oraz innych wymaga nych badań został uznany za zdolnego do wykony wania określonej pracy. § 1

4. Przed rozpoczęciem pracy pracownik spraw dza, w zakresie swoich kompetencji, warunki technicz ne środków bezpieczeństwa oraz stosowanych narzę dzi w miejscu pracy; wyniki sprawdzenia przekazuje się osobie dozoru ruchu. § 1

5. Pracowników lub ich reprezentantów infor muje się o wszelkich podejmowanych działaniach do tyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w miej scach i na stanowiskach pracy. Informacje powinny być zrozumiałe dla pracowników, których dotyczą. § 1

6. Podmiot wykonuje prace prowadzone w za kładzie górniczym zgodnie z projektem technicznym zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górni czego. § 1

7.

1. Podczas wykonywania prac w jednym obiekcie zakładu górniczego przez jeden lub więcej podmiotów kierownik ruchu zakładu górniczego wy znacza osobę dozoru ruchu sprawującą rolę kierowni ka koordynującego prace w danym obiekcie.

2. Wyznaczenie kierownika koordynującego prace w danym obiekcie nie zwalnia poszczególnych pod miotów z obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i hi gieny pracy zatrudnionym przez nich pracownikom. § 1

8.

1. Zatrudnianie pracowników na nowym sta nowisku pracy może nastąpić tylko po ich przeszkole niu w zakresie:

1) zagrożeń występujących na tym stanowisku,

2) sposobów ochrony przed zagrożeniami, o których mowa w pkt 1,

3) metod bezpiecznego wykonywania prac.

2. Instruktaż stanowiskowy prowadzą osoby spra wujące nadzór nad pracownikami, wyznaczone przez kierownika ruchu zakładu górniczego oraz przeszkolo ne w zakresie metod prowadzenia instruktażu.

3. Pracownicy powracający do pracy, po okresie dłuższym niż 6 miesięcy, ponownie odbywają instruk taż stanowiskowy. § 1

9. Szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higie ny pracy w zakładzie górniczym dla przedsiębiorców, pracowników służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wykładowców tematyki bezpieczeństwa i higieny pracy prowadzą jednostki organizacyjne trudniące się szkoleniem pracowników zakładu górniczego.

§20.

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego okre śla tereny, na które, ze względu na zagrożenie związa ne z ruchem zakładu górniczego, wstęp osób nieupo ważnionych jest niedozwolony.

2. Tereny, o których mowa w ust. 1, oznacza się wi docznymi tablicami ostrzegawczymi.

3. Miejsca o szczególnym zagrożeniu dla życia i zdrowia, w tym tereny zagrożone nagłym osiada niem, zabezpiecza się przed dostępem osób nieupo ważnionych oraz oznacza tablicami ostrzegawczymi. § 2

1. Na terenie zakładu górniczego oraz wydzielo nego jego oddziału (jednostki terenowej, obiektu) wy wiesza się, w widocznym miejscu:

1) informacje o adresach i numerach telefonów naj bliższych jednostek straży pożarnej, Policji i pogo towia ratunkowego oraz sposobach ich wezwania,

2) instrukcje postępowania na wypadek pożaru. § 2

2.

1. Drogi komunikacyjne oraz dojścia do miejsc i stanowisk pracy oznakowuje się i utrzymuje w stanie umożliwiającym swobodne i bezpieczne poruszanie się po nich.

2. Drogi ewakuacyjne, wyznaczone na wypadek po wstania zagrożenia, wyposaża się w oświetlenie awa ryjne i zapewnia możliwość szybkiego opuszczenia miejsc pracy.

3. W przypadku gdy teren zakładu górniczego lub jego część są udostępnione dla publicznego ruchu dro gowego, kierownik ruchu zakładu górniczego ustala regulację tego ruchu oraz oznakowanie dróg, w spo sób określony w przepisach o ruchu drogowym. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7055 — Poz. 961 § 2

3.

1. Stanowiska wydobywcze, wyposażone w instalacje bez stałej obsługi, oraz obiekty i urządze nia związane z ruchem zakładu górniczego stwarzające zagrożenie, w szczególności dla bezpieczeństwa po wszechnego, ogradza się.

2. Wykaz obiektów, urządzeń i stanowisk wydo bywczych podlegających ogrodzeniu ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 2

4.

1. Miejsca pracy, maszyny i urządzenia oraz aparaturę kontrolną i pomiarową stale utrzymuje się w stanie zapewniającym bezpieczne prowadzenie ru chu zakładu górniczego.

2. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oddziału (jednostki terenowej, obiektu) odpowiedzialne są za właściwy stan regulacji technicznej i prawidłowe użyt kowanie oraz obsługę maszyn i urządzeń.

3. Urządzenia ciśnieniowe i dźwignicowe montuje się i użytkuje w sposób określony w odrębnych przepi sach. § 2

5.

1. Osoby kierownictwa lub dozoru ruchu prze prowadzają okresowe kontrole stanu technicznego oraz sposobu korzystania z maszyn i urządzeń, instala cji technicznych oraz obiektów, w tym obiektów bu dowlanych, zakładu górniczego.

2. Zasady przeprowadzenia kontroli, o których mo wa w ust. 1, ich częstotliwość i sposób dokumentowa nia określa kierownik ruchu zakładu górniczego, z za strzeżeniem ust. 3.

3. W przypadku obiektów budowlanych zakładu górniczego zasady przeprowadzania kontroli, o któ rych mowa w ust. 1, ich częstotliwość i sposób doku mentowania określają przepisy prawa budowlanego.

4. Obiektami budowlanymi zakładu górniczego są w szczególności:

1) budynki ujęć wód leczniczych, termalnych i sola nek,

2) budynki sterowni,

3) obiekty i stałe instalacje transportu kopaliny i pły nów technologicznych,

4) obiekty stacji redukcyjno-pomiarowych,

5) tłocznie ropy naftowej,

6) budynki i zbiorniki magazynowe płynów złożowych i płynów technologicznych,

7) obiekty kotłowni technologicznych,

8) budynki głównych stacji sprężarek powietrza wraz z rurociągami,

9) obiekty uzdatniania wód technologicznych i złożo wych,

10) budynki stacji elektroenergetycznych oraz główne urządzenia i sieci rozdzielcze wysokiego i średnie go napięcia, 1

1) obiekty pompowni wód złożowych, 1

2) wolno stojące budynki centrali telefonicznej i dys pozytorni, 1

3) przeciwpożarowe zbiorniki, 1

4) mosty i estakady technologiczne, 1

5) instalacje osuszania, odsiarczania i odrtęciania ga zu, separacji i stabilizacji ropy naftowej, 1

6) obiekty i urządzenia przyodwiertowe, z wyjątkiem głowic eksploatacyjnych, 1

7) morskie platformy stacjonarne. § 2

6.

1. Niedopuszczalne jest:

1) używanie narzędzi, sprzętu i maszyn uszkodzonych, których stan zagraża bezpieczeństwu zatrudnio nych osób lub otoczeniu,

2) przenoszenie przewodów oponowych, szaf łącze niowych i sprzęgieł będących pod napięciem, z za strzeżeniem ust. 2,

3) przechodzenie lub przebywanie pod zawieszonymi ciężarami oraz w zasięgu obciążonych dynamicz nie układów linowych, z zastrzeżeniem ust. 3,

4) przechodzenie lub przebywanie w strefach zagrożo nych oznakowanych tablicami ostrzegawczymi, z wyjątkiem wykonywania prac pod stałym nadzo rem, w sposób określony przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Lokalne przesuwanie przewodów oponowych będących pod napięciem jest dopuszczalne wyłącznie za pomocą odpowiednich narzędzi i sprzętu ochronne go, zabezpieczającego pracowników wykonujących tę czynność.

3. Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do prac wy konywanych pod układami wielokrążka i olinowania urządzeń wiertniczych i eksploatacyjnych. § 2

7. Kierownik ruchu zakładu górniczego określa miejsca i stanowiska pracy:

1) na których pracownicy powinni stosować wymaga ne środki ochrony indywidualnej,

2) które powinny być wyposażone w odpowiedni sys tem akustyczny i optyczny do przekazywania sy gnału alarmowego. § 28.

1. Miejsce wykonywania prac z użyciem sub stancji szkodliwych wyposaża się w środki zapobie gawcze i ochronne oraz środki do udzielania pierwszej pomocy.

2. Pracowników, którzy wykonują pracę i mają kon takt z substancjami szkodliwymi, poucza się o sposo bie postępowania z tymi substancjami, stosowania środków zapobiegawczych i ochronnych, zachowania się i postępowania w przypadku zagrożeń oraz o spo sobach udzielania pierwszej pomocy. § 2

9.

1. Rodzaje prac, które są wykonywane w wa runkach szczególnego zagrożenia, określa kierownik ruchu zakładu górniczego.

2. Prace, o których mowa w ust. 1, mogą być w szczególności:

1) wykonywane przez wyspecjalizowanych w tym za kresie pracowników pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu, Dziennik Ustaw Nr 109 — 7056 — Poz. 961

2) poprzedzone sprawdzeniem stanu bezpieczeństwa miejsca pracy i urządzeń przez osobę dozoru ru chu,

3) poprzedzone instruktażem pracowników o mogą cym wystąpić zagrożeniu oraz sposobie prawidło wego i bezpiecznego wykonywania prac.

3. Podczas wykonywania prac, o których mowa w ust. 1, niedopuszczalne jest przebywanie w miejscu ich wykonywania osób niebiorących w nich udziału oraz równoczesne wykonywanie innych prac w pobli żu tego miejsca. § 30.

1. W miejscach, w których powstało zagroże nie bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego lub pra cowników, wykonuje się tylko prace związane z usuwa niem zagrożenia; prace takie mogą wykonywać tylko wyspecjalizowani w tym zakresie pracownicy.

2. Podjęcie dalszej pracy w miejscach, o których mowa w ust. 1, może nastąpić dopiero po potwierdze niu przez osobę kierownictwa lub dozoru ruchu, że za grożenie zostało usunięte. § 3

1. W przypadku nieopanowanego wypływu pły nu złożowego z otworu wiertniczego lub odwiertu kie rownik ruchu zakładu górniczego podejmuje działania mające na celu likwidację zagrożenia, zgodnie z pla nem ratownictwa. § 3

2.

1. W zakładzie górniczym, w którym istnieje zagrożenie występowania w otaczającej atmosferze gazów i par szkodliwych dla zdrowia lub atmosfery z zawartością tlenu niższą niż 19%, powinien znajdo wać się sprawny izolujący sprzęt ochrony układu odde chowego oraz sprzęt reanimacyjny.

2. Pracownicy, którzy będą używać izolującego sprzętu ochrony układu oddechowego, powinni być przeszkoleni w tym zakresie oraz posiadać aktualne ba dania lekarskie z pozytywnym wynikiem.

3. Kierownik ruchu zakładu górniczego może, w przypadkach uzasadnionych warunkami techniczno -ruchowymi, zezwolić na odstąpienie od wymogów określonych w ust. 1 i 2 oraz nakazać zastosowanie in nych środków zabezpieczających. § 3

3.

1. W obiektach zakładu górniczego, w których może wystąpić stężenie gazów niebezpiecznych dla zdrowia, kierownik ruchu zakładu górniczego lub wy znaczona przez niego osoba dozoru ruchu ustalają strefy zagrożenia toksycznego.

2. Strefy zagrożeń toksycznych oznakowuje się ta blicami ostrzegającymi przed grożącym niebezpie czeństwem i zabezpiecza, na czas występowania tych zagrożeń, przed dostępem osób nieupoważnionych.

3. W zakładzie górniczym znajduje się, zatwierdzo na przez kierownika ruchu zakładu górniczego, instruk cja postępowania na wypadek zagrożenia toksyczne go. § 3

4. Zakres i częstotliwość badań oraz pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, a także sposób ich wykonywania określają odrębne przepisy. § 3

5.

1. Zakład górniczy wyposaża się w:

1) łączność zewnętrzną,

2) urządzenia i sieci telekomunikacyjne, zapewniające bezpieczeństwo pracy.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego ustala miej sca i obiekty, które wyposaża się w urządzenia teleko munikacyjne. § 3

6.

1. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz wyznaczeni pracownicy powinni być przeszkoleni w udzielaniu pierwszej pomocy.

2. W każdym zakładzie górniczym oraz wydzielo nym jego oddziale (jednostce terenowej):

1) na każdej zmianie roboczej powinien być zatrudnio ny co najmniej jeden pracownik przeszkolony w udzielaniu pierwszej pomocy.

2) powinny znajdować się nosze oraz apteczka wypo sażona w niezbędne środki medyczne. Rozdział 2 Roboty wiertnicze § 3

7.

1. Przy wykonywaniu robót wiertniczych pro wadzi się dokumentację techniczno-ruchową.

2. W skład dokumentacji techniczno-ruchowej, o której mowa w ust. 1, wchodzą:

1) dokumentacja wiercenia,

2) dokumentacja eksploatacyjna urządzeń energome chanicznych i sprzętu wiertniczego,

3) projekty robót specjalnych określone przez kierow nika ruchu zakładu górniczego. § 3

8.

1. Dokumentację wiercenia stanowią w szcze gólności:

1) protokół przekazania urządzenia wiertniczego do ruchu,

2) raporty wiertnicze,

3) aktualny profil geologiczny otworu,

4) diagramy przyrządów kontrolno-pomiarowych,

5) dziennik wiertniczy,

6) projekty i protokoły przeprowadzonych rurowań i cementowań rur,

7) protokoły przeprowadzonych badań skuteczności uszczelniania rur izolujących poszczególne pozio my płynu złożowego,

8) projekty i protokoły pomiarów i badań wykonanych prac specjalistycznych,

9) protokoły przeprowadzonej likwidacji otworu,

10) książka kontroli obiektu.

2. Przy pracach wiertniczych dla celów sejsmicz nych dokumentację wiercenia, o której mowa w ust.1, sporządza się odpowiednio do zakresu wykonywanych robót. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7057 — Poz. 961 § 3

9.

1. Dokumentacja eksploatacyjna urządzeń energomechanicznych i sprzętu wiertniczego zawiera w szczególności:

1) dokumentacje techniczno-ruchowe maszyn, urzą dzeń i sprzętu wiertniczego,

2) książki kontroli oraz eksploatacji urządzeń i sprzętu,

3) dokumentację dotyczącą wymaganych atestów urządzeń i sprzętu.

2. Książki kontroli, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawierają w szczególności: nazwy kontrolowanych urządzeń lub sprzętu, harmonogram przeprowadzania kontroli oraz sposób ich wykonania, wraz z wynikami kontroli.

3. Dokumentację dotyczącą atestów urządzeń i sprzętu, o której mowa w ust. 1 pkt 3, mogą stanowić również zaświadczenia weryfikacyjne.

4. Zaświadczenia weryfikacyjne, o których mowa w ust. 3, zawierają w szczególności:

1) nazwę urządzenia lub sprzętu,

2) nazwę zakładu wystawiającego zaświadczenie we ryfikacyjne,

3) nazwę wytwórcy,

4) charakterystykę roboczą zweryfikowanego urzą dzenia lub sprzętu,

5) wykaz przeprowadzonych prób oraz ich wyniki,

6) okres ważności zaświadczenia,

7) nazwiska i imiona, stanowiska oraz podpisy osób weryfikujących zaświadczenia. § 40.

1. Lokalizacja otworu wiertniczego powinna być zgodna z projektem prac geologicznych; lokalizacja ta może ulec zmianie w granicach określonych w tym projekcie.

2. Przy lokalizacji otworów wiertniczych, w których zgodnie z projektem prac geologicznych spodziewane jest występowanie gazów wybuchowych bądź toksycz nych, lub istnienie zagrożenia samowypływu płynu złożowego, unika się konfiguracji terenu mogącej sprzyjać naturalnemu gromadzeniu się gazów lub cie czy wokół obiektu.

3. Przy zagrożeniu siarkowodorowym zapewnia się dojazd do wiertni z dwóch różnych kierunków. § 4

1.

1. Przy lokalizacji otworu, urządzeń i zabudo wy wiertni uwzględnia się infrastrukturę terenu, w tym napowietrzne linie energetyczne, a także podziemne uzbrojenie, w szczególności kable energetyczne i tele foniczne, rurociągi, kolektory sanitarne, na podstawie planów uzbrojenia i map powierzchni terenu, oraz uwzględnia się przeważający kierunek wiatru.

2. W przypadku gdy istnieje uzasadnione przypusz czenie, ż e teren zajęty pod wiertnie jest uzbrojony, a lo kalizacja tego uzbrojenia nie jest znana, przed rozpo częciem robót uzbrojenie lokalizuje się za pomocą od powiedniej aparatury lub wykonanego w tym celu wy kopu; z wykonanego badania sporządza się protokół. § 4

2.

1. Otwór wiertniczy lokalizuje się co najmniej w odległości:

1) 50 m od obiektów z ogniem otwartym przy wierce niach w celu poszukiwania, rozpoznania i wydoby cia ropy naftowej i gazu ziemnego, a także w rejo nach o przewidywanym występowaniu w góro tworze nagromadzeń gazów palnych,

2) wynoszącej 1,5 wysokości wieży wiertniczej lub masztu od linii kolejowych, kanałów i zbiorników wodnych, rzek, dróg publicznych, zabudowań, z tym że odległość od napowietrznych linii wyso kiego napięcia powinna wynosić 1,5 wysokości wieży lub masztu, lecz nie mniej niż 30 m.

2. Przy pracach wiertniczych wykonywanych dla celów sejsmicznych odległości od poszczególnych obiektów ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

3. W przypadku występowania zagrożenia siarko wodorowego odległości otworów wiertniczych od obiektów mieszkalnych określa § 82.

4. Odległości, o których mowa w ust. 1, mogą być zmniejszone przez kierownika ruchu zakładu górnicze go w przypadkach uzasadnionych warunkami tech niczno-ruchowymi; o zmniejszeniu odległości zawia damia się właściwy organ nadzoru górniczego. § 4

3. W razie zlokalizowania otworu wiertniczego na obszarze leśnym lub w odległości mniejszej niż 100 m od granicy lasu, jeżeli przewiduje się występo wanie ropy naftowej lub gazu ziemnego, sposób ochrony przeciwpożarowej obszaru leśnego uzgadnia się z właścicielem, zarządzającym lub jego użytkowni kiem. § 4

4. Wszelkie prace przy załadunku i rozładunku urządzeń i sprzętu wiertniczego oraz materiałów nie bezpiecznych prowadzi się pod nadzorem osoby dozo ru. § 4

5.

1. Prace związane z montażem, przemieszcza niem i demontażem wiertnic, wież wiertniczych lub masztów wiertniczych i innych urządzeń wykonuje się zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową, pod bez pośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu.

2. Niedopuszczalne jest prowadzenie robót, o któ rych mowa w ust. 1, przy silnym wietrze, podczas bu rzy, śnieżycy, ulewy lub gołoledzi. § 4

6. Przed rozpoczęciem stawiania wież wiertni czych, masztów, czwórnogów i trójnogów osoby dozo ru ruchu nadzorujące te roboty kontrolują stan tech niczny lin, wielokrążków, prawidłowość ich zamocowa nia i olinowania oraz sprawność zespołu napędowego i układu hamulcowego. Podczas podnoszenia podbu dowy lub masztu z użyciem siłowników hydraulicz nych kontroluje się stan techniczny siłowników, insta lacji zasilającej i sterowniczej, zgodnie z instrukcją pro ducenta. § 4

7. Zrzucanie bez ostrzeżenia jakichkolwiek przedmiotów na ziemię przez pracowników pracują cych na wysokościach jest niedopuszczalne. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7058 — Poz. 961 § 4

8.

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego ustala skład komisji, o której mowa w ust. 2, i zasady dokony wania odbioru technicznego.

2. Komisja odbioru technicznego sporządza proto kół stwierdzający kompletność i prawidłowość monta żu obiektów, maszyn, urządzeń i instalacji. § 4

9. Wiercenie otworów wykonuje się zgodnie z wymaganiami określonymi w projekcie prac geolo gicznych lub projekcie geologiczno-technicznym. § 50. Prace związane z rozpoznaniem geologicz nym, w szczególności dowiercanie, opróbowanie, rdzeniowanie, cementowanie rur oraz prace geofizycz ne, badania hydrogeologiczne, wykonuje się pod bez pośrednim nadzorem osób dozoru ruchu oraz służby geologicznej. § 5

1. Podczas wiercenia otworu, w zależności od potrzeb, wykonuje się bieżące pomiary parametrów płuczki; zakres i częstotliwość pomiarów określa kie rownik ruchu zakładu górniczego albo upoważniona przez niego osoba dozoru ruchu.

2. System obiegu płuczkowego może uwzględniać w szczególności możliwość przygotowania odpowied niego rodzaju płuczki, jej obróbkę, oczyszczanie i odga zowanie, stosownie do wymagań prowadzonego wier cenia.

3. Przy wierceniach w celu poszukiwania, rozpo znania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego obieg płuczkowy wyposaża się w przyrządy kontrolno -pomiarowe, sygnalizujące przypływ płynu złożowego, oraz w sygnalizację świetlną i akustyczną, zainstalowa ną na stanowisku wiertacza. Instalację tłoczną pomp płuczkowych podłącza się do węzła zatłaczania otwo ru. § 5

2.

1. Ciśnienie hydrostatyczne słupa płuczki w otworze wierconym dla udostępnienia złóż ropy naf towej i gazu ziemnego może przewyższać przewidywa ne ciśnienie złożowe w granicach od 0,5 do 1,0 MPa na każde 1000 m otworu.

2. W uzasadnionych przypadkach kierownik ruchu zakładu górniczego może zmienić określone w ust. 1 granice przewyższania ciśnienia złożowego. § 5

3.

1. Prędkość wyciągania i zapuszczania prze wodu wiertniczego oraz lepkość plastyczną płuczki do biera się w taki sposób, aby ograniczyć efekt tłokowa nia. Szczególna ostrożność powinna być zachowana w przypadku zaniku płuczki i przypływu płynu złożowe go do otworu.

2. Wyciągając przewód wiertniczy, dopełnia się otwór płuczką o parametrach takich, jak podczas wier cenia, w sposób ciągły, kontrolując jego skuteczność. § 5

4. Po zakończeniu robót wiertniczych w otworze z odkrytym poziomem gazowym poziom ten wcześniej izoluje się od pozostałej części otworu. § 5

5.

1. Głębokość zapuszczenia kolejnej kolumny rur podczas wiercenia, w celu poszukiwania, rozpozna nia i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, powin na być taka, aby w nieorurowanym interwale otworu nie wystąpiły warstwy, w których gradient ciśnienia złożowego jednej z warstw byłby większy od gradien tu ciśnienia szczelinowania innej warstwy.

2. Gradient ciśnienia szczelinowania ustala się, wy konując próby ciśnieniowe w otworze, w sposób okre ślony w instrukcji zapobiegania i likwidacji erupcji pły nu złożowego, o której mowa w § 73. § 5

6.

1. W otworze wiertniczym niedopuszczalne jest wykonywanie prób ciśnieniowych z użyciem ci śnienia większego od znanego ciśnienia szczelinowa nia skał odkrytych.

2. Więźba rurowa wylotu otworu powinna umożli wiać pomiar ciśnienia w przestrzeniach międzyruro wych rur okładzinowych. § 5

7. W rejonie prowadzonej eksploatacji złóż siar ki otworami wiertniczymi:

1) wylot otworu na czas przerwy w wierceniu, rurowa niu, opróbowaniu, eksploatacji lub zabiegów inten syfikacyjnych zabezpiecza się w sposób umożliwia jący odcięcie wypływu płynu złożowego,

2) po każdorazowym wyciągnięciu świdra, rdzeniów ki lub innego narzędzia z otworu, przy wierceniu w nadkładzie w strefie zagrożonej zamyka się wy lot kolumny rur okładzinowych,

3) w przypadku wypływów wód, awarii bądź erupcji przepisy § 295—297 stosuje się odpowiednio. § 5

8.

1. Otwór wiertniczy, w którym roboty wiertni cze zostały czasowo lub trwale wstrzymane, skutecznie zabezpiecza się w szczególności przed: ewentualnym wypływem płynu złożowego, możliwością wpadnięcia przedmiotów oraz przed dostępem osób nieupoważ nionych.

2. Otwory wielkośrednicowe zabezpiecza się przed możliwością wpadnięcia ludzi, niezależnie od rodzaju wykonywanych robót. § 5

9.

1. Nawiercone w otworze wiertniczym pozio my wód izoluje się przez zarurowanie i uszczelnia w ta ki sposób, aby nie wystąpiło przemieszczanie się tych wód poza rurami oraz ich zanieczyszczenie.

2. Projekty uszczelniania kolumn rur okładzino wych w strefie występowania wód oraz kolumn eks ploatacyjnych powinny być zaakceptowane przez służ bę geologiczną.

3. Z przeprowadzonego badania skutecznego uszczelniania poziomów wodonośnych sporządza się protokół. § 60.

1. Rurowanie i uszczelnianie rur okładzino wych w otworach wiertniczych wykonuje się na pod stawie projektu zatwierdzonego przez kierownika ru chu zakładu górniczego.

2. Podczas wiercenia w celu poszukiwania, rozpo znania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego pro jekt, o którym mowa w ust. 1, sporządza się na podsta Dziennik Ustaw Nr 109 — 7059 — Poz. 961 wie wytycznych określonych w instrukcji rurowania i cementowania rur, zatwierdzonej przez kierownika ru chu zakładu górniczego.

3. W innych rodzajach wierceń niż określone w ust. 2 zasady rurowania i uszczelniania rur w otwo rze ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

4. Sposób uzbrojenia kolumny rur okładzinowych ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 6

1.

1. Rury okładzinowe przeznaczone do rurowa nia otworu dla wierceń na złożach ropy naftowej i ga zu ziemnego powinny mieć atest wytwórcy oraz ozna kowanie fabryczne, umożliwiające w szczególności ustalenie:

1) odmiany wytrzymałościowej stali,

2) grubości ścianki,

3) typu połączenia.

2. Rury okładzinowe używane i przeznaczone do ponownego rurowania otworów uprzednio poddaje się przeglądowi technicznemu; w przypadku wierceń w złożach ropy naftowej i gazu ziemnego rury takie poddaje się dodatkowo ciśnieniowej próbie wytrzyma łości, przy ciśnieniu nie mniejszym od największego przewidywanego ciśnienia głowicowego. § 6

2. Siłowniki do wciskania i wyciągania rur, wraz z ich osprzętem, odpowiednio zabezpiecza się przed wywróceniem i rozrzutem ich elementów. § 6

3.

1. Podczas wiercenia w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej i gazu ziemne go, na podstawie założeń geologicznych do projektu uszczelniania kolumn rur, ustala się w szczególności sposób i rodzaj uzbrojenia kolumny rur, rodzaj właści wości materiałów uszczelniających i płynu wiertnicze go oraz technologię wykonania.

2. Zaczyn cementowy użyty do cementowania uszczelniającego kolumn rur okładzinowych powinien mieć świadectwo badań laboratoryjnych, odpowied nio do warunków otworowych, określające wartości parametrów zaczynu i kamienia cementowego.

3. Dla wierceń innych niż wymienione w ust. 1 za sady rurowania i ich uszczelniania ustala kierownik ru chu zakładu górniczego. § 6

4. Zaczyn cementowy w zarurowanej przestrze ni pierścieniowej podczas wierceń na złożach ropy naf towej i gazu ziemnego wytłacza się za kolumną:

1) wstępną i prowadnikową do wylotu otworu,

2) pośrednią — na wysokość pozwalającą skutecznie odizolować orurowane horyzonty wód, ropy nafto wej i gazu ziemnego,

3) eksploatacyjną — na wysokość zapewniającą uszczelnienie wszystkich poziomów roponośnych i gazonośnych orurowanych daną kolumną rur. § 65.

1. Poziom roponośny i gazonośny lub wodo nośny, a w szczególności taki, w którym przewidywane jest występowanie siarkowodoru, może być dowierca ny przy takiej konstrukcji otworu i uzbrojeniu jego wy lotu, które umożliwią opanowanie przewidywanego ci śnienia i korozyjnego działania płynu złożowego.

2. Przed nawierceniem pierwszego poziomu, z któ rego może nastąpić przypływ płynu złożowego, za puszcza się i cementuje kolumnę wstępną lub prowad nikową.

3. Zapuszczanie kolumn rur okładzinowych do otworów, w których nawiercony został poziom ropo nośny lub gazonośny, wykonuje się przy uzbrojeniu wylotu otworu w głowicę przeciwerupcyjną, dostoso waną do średnicy zapuszczanych rur okładzinowych. § 6

6.

1. W zacementowanych kolumnach eksplo atacyjnych i pośrednich, pod którymi przewierca się złoże ropy naftowej lub gazu ziemnego, wykonuje się badania wysokości wytłoczenia i skuteczności cemen towania rur oraz skał na odcinku zacementowanej przestrzeni pierścieniowej.

2. Badania, o których mowa w ust. 1, wykonuje się także podczas innych rodzajów wierceń, jeżeli wyma gają tego warunki techniczne.

3. W przypadku negatywnego wyniku badań, o któ rych mowa w ust. 1, zakres dalszych prac ustala kie rownik ruchu zakładu górniczego. § 6

7. Przy rurowaniu i uszczelnianiu kolumn rur okładzinowych w pokładach soli stosuje się zaczyn ce mentowy sporządzony na solance nasyconej. § 6

8.

1. Instalację cementacyjną, wraz z głowicą ce mentacyjną, sprawdza się, stosując próbę ciśnieniową przy ciśnieniu nie mniejszym od spodziewanego ci śnienia podczas cementowania.

2. Próbę ciśnieniową, o której mowa w ust. 1, wy konuje się bezpośrednio przed rozpoczęciem cemento wania. § 6

9. W przypadku nieskutecznego uszczelnienia rur wykonuje się dodatkowo roboty uszczelniające, na podstawie projektu zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 70. Szczelność cementacji zarurowej przestrzeni pierścieniowej eksploatacyjnej kolumny rur w otworze dla podziemnego magazynu gazu sprawdza się przy ci śnieniu większym od przewidywanego największego ciśnienia roboczego w tym magazynie. § 7

1. Z przeprowadzonych czynności rurowania, uszczelniania oraz prób szczelności sporządza się pro tokół. § 7

2. Występujące podczas wiercenia oraz wydoby wania ropy naftowej i gazu ziemnego zagrożenie erup cyjne i siarkowodorowe określają odrębne przepisy. § 7

3. Przewiercanie interwałów z przewidywanym zagrożeniem erupcyjnym i siarkowodorowym oraz profilaktykę w tym zakresie prowadzi się zgodnie z in strukcją zapobiegania i likwidacji erupcji płynu złożo wego, zaopiniowaną przez właściwą jednostkę ratow Dziennik Ustaw Nr 109 — 7060 — Poz. 961 nictwa górniczego i zatwierdzoną przez kierownika ru chu zakładu górniczego. § 7

4. Do obliczeń wytrzymałości kolumn rur okła dzinowych stosuje się te kryteria, które zapewniają bezpieczeństwo podczas wykonywania robót, w tym podczas opanowywania erupcji płynu złożowego i od działywania na rury siarkowodoru oraz dwutlenku wę gla. § 7

5.

1. Dla każdej kolumny rur, na której zainstalo wana jest głowica przeciwerupcyjna, ustala się wiel kość wewnętrznego dopuszczalnego ciśnienia.

2. Kolumny rur wychodzące do wylotu otworu uj muje się w więźbie rurowej i sprawdza szczelność tego ujęcia.

3. Wylot każdego otworu oraz przewodu wiertni czego podczas wiercenia, a także wykonywania innych prac, w trakcie których może nastąpić wypływ płynu złożowego, wyposaża się w zestaw urządzeń zamyka jących (przeciwerupcyjnych). § 7

6.

1. Ciśnienie robocze poszczególnych składni ków przeciwerupcyjnego uzbrojenia wylotu otworu powinno być większe od spodziewanego ciśnienia gło wicowego.

2. Wielkość ciśnienia głowicowego ustala się we dług wzoru: Pmax = A·H·q [MPa] gdzie poszczególne symbole oznaczają: Pmax — największe spodziewane ciśnienie głowicowe (w MPa), H — głębokość zalegania złoża (poziomu zbiorni kowego) (w m), q — gradient ciśnienia złożowego rozpatrywane go poziomu (w MPa/m), A — współczynnik korekcyjny określony w poniż szej tabeli:

3. Przepis ust. 1 nie dotyczy układu sterowniczego.

4. Szczegółowy dobór współczynnika korekcyjne go „A”, o którym mowa w ust. 2, w granicach ustalo nych zakresów określa instrukcja, o której mowa w § 73. § 7

7.

1. Wylot otworu wiertniczego wyposaża się w zestaw głowic przeciwerupcyjnych z czterema za mknięciami, z których jedno jest zamknięciem uniwer salnym, przy prowadzeniu prac wiertniczych w warun kach zaliczonych do:

1) klasy A zagrożenia erupcyjnego,

2) I i II kategorii zagrożenia siarkowodorowego,

3) klasy A łącznie z kategorią I i II, o których mowa w pkt 1 i 2.

2. W przypadkach niewymienionych w ust. 1 wylot otworu wyposaża się w zestaw głowic z trzema za mknięciami, z których jedno jest zamknięciem uniwer salnym.

3. Zestaw głowic przeciwerupcyjnych zabezpiecza się uszczelniając wylot otworu, odpowiednio do stoso wanych rur płuczkowych.

4. W klasie A zagrożenia erupcyjnego bez zagroże nia siarkowodorowego dopuszcza się wyposażenie wylotu otworu w zestaw głowic przeciwerupcyjnych z trzema zamknięciami.

5. W przypadku prowadzenia prac wiertniczych w warunkach zaliczonych do klasy B zagrożenia erup cyjnego bez występowania siarkowodoru dopuszcza się wyposażenie wylotu otworu w zestaw głowic prze ciwerupcyjnych z dwoma zamknięciami.

6. O wyposażeniu wylotu otworu wiertniczego, o którym mowa w ust. 1 i 2, decyduje kierownik ruchu zakładu górniczego.

7. Dopuszcza się zastosowanie głowicy uniwersal nej o ciśnieniu roboczym o jeden stopień niższym od ciśnienia roboczego głowic suwakowych. § 7

8.

1. Montaż oraz sprawdzanie stacji i instalacji sterowania urządzeniami przeciwerupcyjnymi zabez pieczenia otworu wykonuje się zgodnie z instrukcją producenta.

2. Powinna być zapewniona możliwość zamykania i otwierania głowic przeciwerupcyjnych oraz innych urządzeń służących do zamknięcia i otwarcia wylotu otworu wiertniczego ze stanowiska sterowania znajdu jącego się w bezpiecznej odległości od otworu wiertni czego oraz ze stanowiska wiertacza. § 7

9. Badania szczelności i sprawności całego prze ciwerupcyjnego zabezpieczenia otworu wykonuje się zgodnie z instrukcją, o której mowa w § 73, pod bezpo średnim nadzorem osoby dozoru ruchu. § 80. Dla każdego otworu podczas wiercenia i opró bowania zapewnia się ilość płuczki, materiałów i urzą dzeń do sporządzania oraz obróbki płuczki, określoną w instrukcji, o której mowa w § 73. § 8

1. Dla każdego otworu:

1) wiertniczego, w którym przewiduje się udostępnie nie poziomu zawierającego płyn złożowy z siarko wodorem, określa się kategorię zagrożenia siarko wodorowego i promień strefy przewidywanego skażenia siarkowodorem w wyniku otwartej erup cji płynu złożowego,

2) siarkowodorowego ustala się minimalne odległo ści obiektów, zgodnie z § 82, oraz określa się czas krytyczny trwania zagrożenia, obejmujący czas przewiercania w otworze poziomu występowania siarkowodoru, lub terminy rozpoczęcia i zakończe nia określonych prac wiertniczych. Głębokość zalegania H [m] Współczynnik korekcyjny A do 2500 1,0 powyżej 2500 do 3000 0,85 — 0,75 powyżej 3000 0,75 — 0,5 Dziennik Ustaw Nr 109 — 7061 — Poz. 961 § 8

2. W rejonach o znanej wydajności i koncentra cji siarkowodoru promień strefy skażenia oraz odległo ści otworu od obiektów określa się na podstawie poniż szych kryteriów: Kategoria zagrożenia Promień strefy przewi dywanego skażenia H2S [m] Minimalna odległość w metrach otworu od: pojedynczego domu mieszkalnego budynków zamieszkanych przez: nie więcej niż 30 osób (łącznie) więcej niż 30 osób 1 2 3 4 5 I powyżej 3500 100 500 1500 II od 3500 do 1000 100 500 500 III poniżej 1000 do 500 100 100 100 IV poniżej 500 do 150 100 100 100 § 8

3.

1. Podczas ustalenia klasy zagrożenia erupcyj nego i kategorii zagrożenia siarkowodorowego okre śla się:

1) przewidywany przekrój stratygraficzno-litologicz ny,

2) głębokość zalegania poziomów perspektywicz nych,

3) gradienty ciśnień złożowych i szczelinowania skał,

4) interwał przewidywanego lub rozpoznanego wy stępowania siarkowodoru i dwutlenku węgla, z określeniem spodziewanej ich zawartości w pły nie złożowym,

5) przewidywane wydajności płynu złożowego z po szczególnych poziomów,

6) strefy ewentualnych zaników płuczki.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego organizuje kontrolę procesu wiercenia w celu ustalenia możliwo ści wystąpienia niezgodności rzeczywistego przekroju geologicznego z przewidywanym oraz dostosowania prowadzonych robót do zmian w tym przekroju. § 8

4.

1. Roboty wiertnicze i inne prace prowadzone w otworze z zawartością siarkowodoru w płynie złożo wym, poniżej górnej granicy strefy zagrożenia siarko wodorowego, do czasu odwołania tego zagrożenia wy konuje się na podstawie programu dowiercania za twierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górni czego i przesłanego do wiadomości właściwego orga nu nadzoru górniczego.

2. Założenia do opracowania programu dowierca nia określa instrukcja, o której mowa w § 73.

3. O przewidywanym terminie dowiercania, o któ rym mowa w ust. 1, powiadamia się właściwy organ nadzoru górniczego. § 8

5. W przypadku wypływu palnego płynu złożo wego z otworu wiertniczego w szczególności wyłącza się spod napięcia sieć elektryczną, zatrzymuje silnik spalinowy oraz wygasza otwarty ogień w promieniu co najmniej 200 m, a także wstrzymuje ruch drogowy i ko lejowy w tym samym promieniu. § 8

6.

1. W przypadku prowadzenia prac wiertni czych w złożach surowców stałych, w których przewi dywane jest występowanie nagromadzeń gazu ziem nego lub występowanie samowypływów wody albo innego płynu, sposób zabezpieczenia wylotu otworu wiertniczego oraz sposób wykonywania wierceń okre śla kierownik ruchu zakładu górniczego.

2. Przepis ust. 1 stosuje się do wierceń prowadzo nych z powierzchni dla pozyskiwania metanu ze złóż węgla kamiennego. § 8

7.

1. Podczas prowadzenia wierceń, przy których istnieje możliwość występowania nagromadzeń gazu ziemnego, wylot otworu powinien umożliwić zainsta lowanie odpowiednich zabezpieczeń.

2. Wszystkie elementy zabezpieczenia wylotu otworu wiertniczego powinny posiadać wytrzymałość na ciśnienie wyższe od przewidywanego ciśnienia gło wicowego.

3. Przeciwerupcyjne zabezpieczenie wylotu otworu wiertniczego umożliwia w szczególności:

1) zamknięcie wylotu otworu przy zapuszczonym przewodzie,

2) zamknięcie wylotu otworu przy wyciągniętym prze wodzie,

3) kontrolowane odprowadzenie płynu złożowego i zatłaczanie otworu,

4) zatłaczanie otworu i obieg płuczki przy zamkniętym urządzeniu przeciwerupcyjnym,

5) pomiar ciśnienia na stojaku i w przestrzeni pierście niowej.

4. W warunkach zagrożenia erupcyjnego zamyka się wewnętrzną przestrzeń przewodu wiertniczego znajdującego się w otworze, z zachowaniem możliwo ści zatłoczenia otworu przez ten przewód.

5. Rury okładzinowe, na których projektowane jest zainstalowanie urządzeń przeciwerupcyjnych, cemen tuje się do wierzchu. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7062 — Poz. 961 § 8

8.

1. W przypadku spodziewanych samowypły wów wód złożowych wylot otworu zabezpiecza się w sposób umożliwiający jego opanowanie oraz odpro wadzenie wypływającej wody.

2. W szczególnych przypadkach, w zależności od stopnia zagrożenia bądź występowania nagromadzeń gazu ziemnego, stosuje się odpowiednio przepisy § 72—85 dotyczące zapobiegania i opanowywania erupcji wstępnej oraz zagrożenia siarkowodorowego wiercenia na złożach ropy naftowej i gazu ziemnego. § 8

9.

1. Badania i pomiary wykonywane w otwo rach wiertniczych prowadzi się zgodnie z ustaleniami zawartymi w projekcie prac geologicznych, sporządzo nym na podstawie projektu technicznego zatwierdzo nego przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Wyniki badań i pomiarów oraz czynności specjal nych wykonanych w otworze wiertniczym zamieszcza się w dokumentacji wynikowej otworu. § 90. Aparatura i przyrządy wprowadzane do otwo ru uprzednio kontroluje się pod względem ich spraw ności oraz mierzy. § 9

1. Podczas wykonywania opróbowań w otwo rach wiertniczych, w których spodziewane jest wystę powanie ropy naftowej i gazu ziemnego lub gazów tok sycznych, na wiertni powinny znajdować się sprawne przyrządy do ich wykrywania. § 9

2. Pracownicy wiertni powinni być przeszkole ni w zakresie działania gazów toksycznych i duszą cych, metod ich wykrywania, zabezpieczenia przed ich szkodliwym działaniem oraz udzielania pierwszej pomocy. § 9

3.

1. Podczas opróbowania skał zbiornikowych na przypływ płynu złożowego po zakończeniu wierce nia zabezpieczenie przeciwerupcyjne otworu stanowi słup płynu o gęstości przewyższającej gradient ciśnie nia złożowego oraz zestaw głowic przeciwerupcyjnych jak podczas wiercenia; w przypadkach nieobniżających bezpieczeństwa dopuszcza się stosowanie do ro bót:

1) prowadzonych w I i II kategorii zagrożenia siarko wodorowego — zestawu głowic przeciwerupcyj nych z trzema zamknięciami, z których jedno jest uniwersalne,

2) w pozostałych rodzajach zagrożeń — zestawu gło wic przeciwerupcyjnych z dwoma zamknięciami.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego określa za bezpieczenie przeciwerupcyjne otworu podczas opró bowania skał zbiornikowych na przypływ płynu złożo wego, stosując technologię pozwalającą na zastoso wanie niezrównoważonego ciśnienia dennego w sto sunku do ciśnienia złożowego. § 9

4. Opróbowanie poziomów zbiornikowych za wierających płyn złożowy z siarkowodorem prowadzi się po wyposażeniu wiertni w urządzenia do degazacji płynu złożowego i spalania gazu. § 9

5.

1. Elementy wyposażenia wylotu otworu wiertniczego podczas wiercenia oraz opróbowań, któ re powinny być odporne na działanie siarkowodoru, określa instrukcja, o której mowa w § 73.

2. W przypadku opróbowania rurowym próbnikiem złoża wyposażenie wylotu otworu wiertniczego określa instrukcja zatwierdzona przez kierownika ruchu zakła du górniczego. § 9

6. W procesie wywoływania przypływu płynu złożowego zawierającego związki siarki stosuje się środki uniemożliwiające powstanie samozapłonu pły nu w otworze. § 9

7. Podczas badań związanych z obniżeniem słu pa płuczki lub gęstości płuczki w otworze na wiertni po winien znajdować się zapas płuczki o odpowiednich właściwościach, w ilości umożliwiającej w razie potrze by ponowne zatłoczenie otworu. § 9

8. Prace z użyciem substancji promieniotwór czych w otworach wiertniczych lub eksploatacyjnych:

1) prowadzi się w sposób określony w odrębnych przepisach,

2) rejestruje się w dzienniku wiertniczym lub książce odwiertu. § 9

9.

1. Po zakończeniu wiercenia otwór likwiduje się, jeżeli w okresie czterech lat od zakończenia wierce nia nie jest przeznaczony do dalszego wykorzystania. Z przeprowadzonej likwidacji odwiertu lub otworu wiertniczego sporządza się protokół.

2. Odwierty wyłączone z eksploatacji i przeznaczo ne do likwidacji powinny mieć zamknięte wyloty oraz odłączone urządzenia i instalacje.

3. Przy robotach wiertniczych dla celów sejsmicz nych sporządza się protokół całości likwidacji po za kończeniu likwidacji wyrobisk postrzałowych na da nym profilu sejsmicznym. § 100.

1. Likwidację otworu lub odwiertu wykonuje się w sposób zapewniający szczelną izolację poziomów wodnych, ropnych i gazowych, zgodnie z technicznym projektem likwidacji zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Projekt likwidacji otworu lub odwiertu określa sposób zabezpieczenia jego wylotu.

3. Do czasu przekazania dotychczasowym użytkow nikom terenu, po likwidacji działalności górniczej, sku teczność likwidacji odwiertów okresowo kontroluje się w zakresie i z częstotliwością ustaloną przez kierowni ka ruchu zakładu górniczego. § 10

1. W przypadku likwidacji otworów lub odwier tów z odkrytymi warstwami solnymi zaczyn cemento wy sporządza się na bazie solanki o pełnym nasyceniu. § 10

2. Do likwidacji otworów lub odwiertów w in terwałach orurowanych z zacementowaną przestrze nią zarurową dopuszcza się stosowanie korków (pake rów) z materiałów trwałych oraz wypełnienie rur płucz ką. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7063 — Poz. 961 § 10

3. W przypadku stwierdzenia nieskutecznej li kwidacji otworu lub odwiertu przystępuje się do jego ponownej likwidacji. § 10

4.

1. Materiały użyte do likwidacji otworu lub odwiertu oraz sposób ich likwidacji dostosowuje się do istniejących warunków geologicznych, złożowych i technicznych.

2. Sprzęt i narzędzia pozostawione w otworze lub odwiercie wyszczególnia się w protokole likwidacji. § 10

5.

1. Trwałe oznakowanie miejsca wiercenia po likwidacji otworu wiertniczego ustala kierownik ruchu zakładu górniczego w projekcie, o którym mowa w § 100 ust. 1.

2. Oznakowanie, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane przy pracach sejsmicznych.

3. W uzasadnionych przypadkach, jeżeli miejsce wiercenia nie wymaga oznakowania i równocześnie nie występuje zagrożenie przedostawania się płynu złożowego na powierzchnię, dopuszcza się ucinanie pozostawionych w otworze rur okładzinowych na głę bokości nie mniejszej niż 1,5 m od wierzchu.

4. Wokół zlikwidowanego odwiertu ropno-gazowe go lub gazowego wyznacza się strefę ochronną sto sownie do ustaleń projektu, o którym mowa w § 100 ust. 1. Rozdział 3 Maszyny i urządzenia zakładu górniczego § 10

6.

1. Zakład górniczy posiada dokumentację techniczno-ruchową eksploatowanych maszyn i urzą dzeń.

2. Montaż, demontaż oraz eksploatację maszyn i urządzeń przeprowadza się zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową producenta, a w razie braku takiej dokumentacji — na podstawie dokumentacji ruchowo -eksploatacyjnych, opracowanych w zakładzie górni czym i zatwierdzanych przez kierownika ruchu zakładu górniczego; dokumentacje te powinny znajdować się w obiekcie (jednostce terenowej). § 10

7.

1. Maszyny i urządzenia eksploatuje się oraz utrzymuje w sposób określony w dokumentacji tech niczno-ruchowej, a ich ruch prowadzi się zgodnie z wa runkami ustalonymi w zezwoleniu na oddanie do ru chu maszyn i urządzeń.

2. Konserwacje oraz naprawy maszyn i urządzeń wykonuje się w sposób określony w dokumentacji techniczno-ruchowej z zastosowaniem, dostarczonych przez producenta, części zamiennych lub części znor malizowanych będących w obrocie. § 10

8.

1. Przy obsłudze maszyn i urządzeń mogą być zatrudnieni wyłącznie pracownicy, którzy posiada ją odpowiednie kwalifikacje i wymagane uprawnienia do obsługi danej maszyny.

2. Niedopuszczalne jest samowolne wykonywanie czynności przy maszynach, urządzeniach i instalacjach przez osoby nieupoważnione. § 10

9.

1. Przed rozpoczęciem rurowania otworu oraz robót ratunkowych (instrumentacyjnych) spraw dza się stan urządzenia wiertniczego i sprzętu używa nego przy tych robotach. Wyniki przeprowadzonego sprawdzenia odnotowuje się w książce kontroli.

2. Prowadzenie robót, o których mowa w ust. 1, bez sprawnych urządzeń kontrolno-pomiarowych jest nie dopuszczalne. § 1

10.

1. Maszyny i urządzenia wyposaża się w nie zbędne i sprawne zabezpieczenia oraz przyrządy po miarowe gwarantujące bezpieczne ich użytkowanie, w tym w sprzęt gaśniczy lub instalacje gaśnicze.

2. Regulacja lub zmiana nastawienia mechani zmów zabezpieczających maszyn i urządzeń może być wykonana wyłącznie przez pracowników upoważnio nych, a czynność tę odnotowuje się w książce eksplo atacji maszyn i urządzeń.

3. Sprawność urządzeń zabezpieczających ruch, w szczególności zaworów bezpieczeństwa, wskaźni ków obciążeń układów linowych, wyłączników krańco wych, hamulców i zapadek w układach dźwigowych, kontroluje się z częstotliwością ustaloną przez kierow nika ruchu zakładu górniczego; wyniki kontroli wpisu je się do książki kontroli urządzeń.

4. Instalacje ciśnieniowe, bezpośrednio przed wy konaniem robót specjalnych, sprawdza się ciśnieniem większym od największego ciśnienia przewidywanego, lecz nie większym od ciśnienia roboczego, oraz zabez piecza przed nadmierną wibracją i przemieszczeniem się w czasie pracy.

5. Na wskazujących przyrządach pomiarowych oznacza się zakres dopuszczalnych wartości mierzo nych parametrów. § 11

1.

1. W przypadku automatycznego lub zdalne go sterowania procesem produkcyjnym stosuje się od powiednią sygnalizację ostrzegawczą oraz zabezpie czenia i blokady.

2. Stanowiska pracy, na których powinny się znaj dować wyłączniki awaryjne umożliwiające wstrzyma nie ruchu w przypadku stwierdzenia stanu zagrożenia, określa kierownik ruchu zakładu górniczego. § 11

2.

1. Niedopuszczalne jest naprawianie maszyn i innych urządzeń podczas ich ruchu, a także bezpo średnie smarowanie i czyszczenie części ruchomych. Prace takie mogą być wykonywane tylko po zatrzyma niu maszyny lub urządzenia oraz zabezpieczeniu stanu wyłączenia dopływu energii.

2. Smary oraz czyściwo znajdujące się w pomiesz czeniach, w których pracują maszyny i urządzenia elek troenergetyczne, przechowuje się w bezpiecznych miejscach i pojemnikach wykonanych z materiału nie palnego.

3. Materiały eksploatacyjne i części zamienne ma gazynuje się na maszynach i urządzeniach tylko w miejscach do tego przeznaczonych. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7064 — Poz. 961 § 11

3. Maszyny, urządzenia i instalacje, nieprzysto sowane do pracy w warunkach niskich temperatur, za bezpiecza się przed ich działaniem. § 11

4.

1. Urządzenia wiertnicze przeznaczone do mechanicznych wierceń obrotowych oraz wieże eks ploatacyjne o udźwigu ponad 60 kN (największe obcią żenie ciągłe) wyposaża się w ciężarowskaz lub inny wskaźnik obciążenia na haku, usytuowany w polu wi dzenia wiertacza lub operatora wyciągu linowego.

2. Na wieżach eksploatacyjnych wymagania, o któ rych mowa w ust. 1, dotyczą wykonywania prac z uży ciem wyciągu linowego. § 11

5. Wiertnice, których wysokość wieży lub masztu przekracza 18 m, wyposaża się w urządzenia ograniczające maksymalną wysokość podniesienia wielokrążka ruchomego. W przypadku braku takiego urządzenia w wyposażeniu fabrycznym wiertnicy in staluje się przyrządy ostrzegawcze sygnalizujące krań cowe położenie wielokrążka ruchomego dla określone go typu wiertnicy. § 11

6. Maszty i wieże wiertnicze oraz eksploatacyj ne powinny mieć określone najwyższe obciążenie ro bocze, mierzone na haku wielokrążka ruchomego. § 11

7.

1. Podczas wiercenia w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia ropy naftowej oraz gazu ziemnego, a także podczas innych wierceń w przypad ku występowania zagrożeń, górny pomost masztu wiertniczego (wieży) wyposaża się w urządzenie umoż liwiające pracownikowi szybką ewakuację.

2. Urządzenie, o którym mowa w ust. 1, sprawdza się przed rozpoczęciem wiercenia, w okresie zaś do wiercania i opróbowania kontroluje nie rzadziej niż raz w miesiącu. Sposób sprawdzania i kontrolowania urzą dzeń ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

3. Pomosty wieży i masztu na stanowisku pracy po mocnika wieżowego osłania się od wiatru. Dopuszcza się niestosowanie osłaniania w warunkach letnich i przy krótkotrwałych robotach.

4. Stałe stalowe pomosty manipulacyjne lub mon tażowe wykonuje się z blachy żebrowanej lub w inny sposób zabezpiecza przed poślizgiem oraz wyposaża w poręcze i krawężniki, chyba że rozwiązania fabrycz ne przewidują inne sposoby zabezpieczenia. § 11

8. Obudowana wieża wiertnicza (maszt) powin na posiadać co najmniej dwa wyjścia z drzwiami łatwo otwieranymi na zewnątrz lub gdy jest to niemożliwe — z drzwiami rozsuwanymi; jedno z wyjść powinno znajdować się przy stanowisku wiertacza. § 11

9. Dźwignia hamulca mechanicznego wyciągu wiertniczego, przy pełnym zahamowaniu, powinna znajdować się w odległości 0,8—0,9 m od górnej płasz czyzny poziomu roboczego urządzenia (podłogi), jeże li instrukcja producenta nie przewiduje innych odle głości. § 1

20. Wyciąg wiertniczy wiertnic o udźwigu więk szym od 800 kN na haku wyposaża się w hamulec wspomagający. § 12

1.

1. Podczas pracy bębenkiem pomocniczym, przy ręcznym nawijaniu, niedopuszczalne jest stoso wanie lin stalowych.

2. Bębenek pomocniczy wyciągu wiertniczego mo że być użyty do podnoszenia, opuszczania i przemiesz czania w wieży narzędzi i sprzętu wiertniczego o cięża rze nieprzekraczającym wielkości określonych w doku mentacji danego urządzenia.

3. Dopuszcza się używanie bębenka tylko w przy padku, gdy wiertacz znajduje się przy pulpicie sterow niczym wiertnicy. § 12

2. Wszelkie czynności wykonywane z użyciem wyciągu wiertniczego lub innych urządzeń oraz stero wane ze stanowiska wiertacza poza zasięgiem jego po la widzenia mogą odbywać się tylko przy tak zorgani zowanej pracy, aby wiertacz otrzymywał sygnał o go towości do rozpoczęcia, przebiegu i konieczności prze rwania tych czynności. § 12

3.

1. Pompę płuczkową wyposaża się w spraw nie działający zawór bezpieczeństwa i manometr.

2. W polu widzenia wiertacza powinien znajdować się manometr zainstalowany na tłocznym rurociągu płuczkowym. § 12

4. Klucze wiertnicze mocuje się w sposób określony w instrukcji zatwierdzonej przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 12

5. Kontrolę stanu technicznego klinów do rur płuczkowych, kluczy wiertniczych, wkładów do stołów obrotowych i graniatek, elewatorów oraz haków wiert niczych prowadzi się na początku każdej zmiany i przed każdą czynnością wpuszczania lub wyciągania przewo du wiertniczego. § 12

6. Odcinanie przewodu wiertniczego przy jego rozkręcaniu za pomocą stołu wiertniczego jest niedo puszczalne. § 12

7. Wyciągarki powinny posiadać sprawnie działający hamulec, a wyciągarki z napędem ręcznym — sprawny mechanizm zapadkowy uniemożliwiający wsteczny ruch bębna. § 12

8. Krążki i wielokrążki manipulacyjne, części wi rujące oraz wykonujące ruchy posuwisto-zwrotne, stwarzające zagrożenie, powinny być osłonięte. § 12

9.

1. Podczas instalowania urządzeń wydobyw czych:

1) wyważa się indywidualne i grupowe układy pom powe o napędzie mechanicznym,

2) prowadzi cięgła pompowe do napędów grupowych pod nawierzchnią przejść, z zastrzeżeniem ust. 2,

3) uruchamia i wyłącza kiwony pompowe przy napę dzie grupowym za pośrednictwem typowych, sprawnie działających sprzęgników cięgłowych.

2. W przypadku prowadzenia cięgieł pompowych do napędów grupowych nad przejściami zabudowuje się pod cięgłami pomosty zabezpieczające. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7065 — Poz. 961 § 130.

1. Roboty w zbiornikach, w których magazy nowane były substancje szkodliwe dla życia i zdrowia ludzkiego oraz substancje mogące spowodować za grożenie pożarowe i zagrożenie wybuchem, wykonuje się po odłączeniu zbiornika od instalacji i całkowitym opróżnieniu z tych substancji, w sposób określony w odrębnych przepisach.

2. W przypadku zawartości tlenu w zbiorniku poni żej 19% objętości prace mogą być wykonywane po wy posażeniu pracownika w sprawny izolujący sprzęt ochrony układu oddechowego.

3. Przed podjęciem i podczas wykonywania prac, o których mowa w ust. 1 i 2, osoba dozoru ruchu sprawdza stan bezpieczeństwa w zbiorniku w zakresie nagromadzenia gazów o stężeniu wybuchowym i tru jącym oraz sprawdza zawartość tlenu w atmosferze zbiornika. § 13

1. Wejście do pomieszczeń obudów czół zbior ników magazynowanych substancji szkodliwych oraz wybuchowych jest dopuszczalne tylko pod warunkiem dokładnego przewietrzenia tych pomieszczeń; wyma ganie to zamieszcza się na tablicy przy wejściu do obu dów czół zbiorników. § 13

2. Pracowników zatrudnionych przy robotach wykonywanych w zbiornikach oraz w pomieszczeniu obudowy czół zbiorników z substancją szkodliwą ubez pieczają inni pracownicy znajdujący się na zewnątrz, posiadający możliwość natychmiastowego usunięcia pracowników z zagrożonej strefy. § 13

3.

1. Wejścia na wieżę wiertniczą, maszt, czwór nóg i trójnóg zabezpiecza się przed możliwością upad ku pracownika z wysokości.

2. Nogi czwórnogów i trójnogów przy podstawie i na koronie zabezpiecza się przed możliwością ich przemieszczania. § 13

4. Instalowanie, eksploatacja oraz kontrola ma szyn, urządzeń i instalacji elektroenergetycznych po winny odpowiadać wymaganiom określonym w od rębnych przepisach oraz w Polskich Normach. § 13

5. Do pomieszczeń prowadzenia ruchu urzą dzeń elektroenergetycznych mają wstęp jedynie pra cownicy posiadający kwalifikacje i wymagane upraw nienia do kontroli i obsługi urządzeń elektroenerge tycznych. § 13

6.

1. Zakład górniczy, w którym przerwa w do pływie energii elektrycznej może spowodować zagro żenie ludzi, środowiska lub mienia, wyposaża się w dwa niezależne zasilania pokrywające:

1) pełne zapotrzebowanie mocy dla urządzeń zakładu górniczego,

2) minimalną moc gwarantowaną dla urządzeń, w których przerwa w dopływie energii może spo wodować awarię lub zagrożenie.

2. Na wiertniach niezależne zasilania, o których mo wa w ust. 1, zapewniają agregaty prądotwórcze.

3. Decyzję o wyposażeniu w jedno zasilanie podej muje kierownik ruchu zakładu górniczego, powiada miając o tym właściwy organ nadzoru górniczego. § 13

7. W każdej stałej stacji elektroenergetycznej umieszcza się:

1) schemat ideowy układu elektroenergetycznego sta cji,

2) instrukcje obsługi,

3) wykaz sprzętu ochronnego, niezbędnego do bez piecznej obsługi stacji, wraz z określeniem miejsca jego przechowywania,

4) wykaz sprzętu przeciwpożarowego. § 13

8.

1. ¸ączniki sterownicze układu sterowania silników elektrycznych służących do napędu wiertnicy powinny znajdować się na stanowisku wiertacza.

2. W przypadku stosowania kilku łączników ste rowniczych stosuje się blokadę uniemożliwiającą rów noczesne uruchomienie napędu z różnych miejsc.

3. Wartość napięcia elektrycznego w silnikach kon troluje się za pomocą przyrządów (wskaźników) wi docznych ze stanowiska wiertacza. § 13

9. Wyłącznik dopływu energii elektrycznej do wiertni umieszcza się w przestrzeni niezagrożonej wy buchem, w miejscu łatwo dostępnym. § 140.

1. Wieże i maszty konstrukcji stalowej, urzą dzenia wiertnicze z napędem elektrycznym, a także urządzenia wiertnicze, na których są zainstalowane agregaty prądotwórcze, uziemia się.

2. Rury okładzinowe otworów wiertniczych i od wiertów wykorzystuje się jako uziomy naturalne urzą dzeń elektroenergetycznych i instalacji odgromowych.

3. Wyniki pomiarów rezystancji uziemienia po twierdza się protokołem.

4. Pomiary, o których mowa w ust. 3, nie dotyczą wiertnic wykonujących otwory wiertnicze do celów geofizycznych. § 14

1.

1. W przestrzeniach zagrożonych wybuchem gazów, par lub mgieł stosuje się tylko elektryczne urządzenia przeciwwybuchowe zaliczone do II grupy, o konstrukcji dostosowanej do rodzaju zagrożenia.

2. Zasady właściwego nadzoru nad eksploatacją, konserwacją oraz naprawą maszyn i urządzeń, o któ rych mowa w ust. 1, ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 14

2. System urządzeń elektroenergetycznych za instalowanych w przestrzeniach zagrożonych wybu chem powinien umożliwiać ich wyłączenie za pomocą łatwo dostępnych urządzeń wyłączeniowych, umiesz czonych poza tymi przestrzeniami. § 14

3. Niedopuszczalne jest budowanie elektro energetycznych linii napowietrznych w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7066 — Poz. 961 § 14

4.

1. Otwieranie osłon urządzeń elektrycznych budowy przeciwwybuchowej jest dopuszczalne po wy łączeniu tych urządzeń spod napięcia i zabezpieczeniu stanu wyłączenia, z wyjątkiem urządzeń budowy iskro bezpiecznej kategorii „ia.”

2. Zwieranie i uziemianie części urządzeń wyłączo nych spod napięcia w celu zabezpieczenia stanu wyłą czenia jest dopuszczalne po stwierdzeniu, że stężenie mieszaniny wybuchowej w miejscu zainstalowania urządzenia nie przekracza 10% dolnej granicy wybu chowości. § 14

5.

1. Pomiary w przestrzeniach zagrożonych wybuchem wykonuje się przyrządami elektrycznymi budowy zwykłej, jeżeli:

1) przed wykonywaniem pomiarów i w trakcie pomia rów, w miejscu ich wykonywania kontrolowane bę dzie stężenie mieszaniny wybuchowej przez osobę dozoru ruchu,

2) niedopuszczalne jest wykonywanie pomiarów, a prowadzone pomiary przerywa się, gdy stężenie mieszaniny wybuchowej przekroczy 20% dolnej granicy wybuchowości.

2. Wyniki pomiarów, o których mowa w ust. 1, do kumentuje się. § 14

6. Urządzenia elektroenergetyczne zabezpiecza się przed możliwością ich uruchomienia przez osoby nieupoważnione. § 14

7. Każdą linię zasilającą, linie sterownicze oraz linie obwodów iskrobezpiecznych urządzeń elektrycz nych prowadzi się niezależnie. § 14

8. Kable i przewody oponowe:

1) układa się w taki sposób, aby nie były narażone na uszkodzenia mechaniczne,

2) oznakowuje na obydwu końcach przez umieszcze nie numeru linii i adresu kierunkowego. § 14

9. W przypadku awarii i samoczynnego wyłą czenia urządzenia elektroenergetycznego ponowne ich załączenie może nastąpić dopiero po usunięciu przy czyny wyłączenia oraz po uzyskaniu zgody osoby do zoru ruchu. § 150.

1. Wszystkie miejsca, w których stale lub cza sowo przebywają ludzie, powinny mieć oświetlenie zgodne z odrębnymi przepisami i z Polskimi Normami.

2. Oprawy oświetleniowe narażone na drgania i wstrząsy wyposaża się w dodatkowe zabezpieczenia przed spadnięciem. § 15

1.

1. Wieże wiertnicze, maszty, wiaty maszyno we wiertnic oraz drogi ewakuacyjne powinny mieć oświetlenie awaryjne.

2. Rodzaj oświetlenia awaryjnego ustala kierownik ruchu zakładu górniczego odpowiednio do występują cych zagrożeń. § 15

2. W przypadkach nieuregulowanych w odręb nych przepisach prace spawalnicze wykonuje się zgod nie z instrukcją zatwierdzoną przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 15

3. W przypadku gdy prace spawalnicze wyko nywane będą w miejscach, w których istnieje zagroże nie wybuchem, w instrukcji, o której mowa w § 152, uwzględnia się szczególne wymagania wynikające z tego zagrożenia. § 15

4.

1. Zbiorniki, przy których będą wykonywane prace spawalnicze, odłącza się od instalacji za pomocą zasuw i zaślepek stalowych. Zbiorniki magazynujące węglowodory powinny być także wyparowane, prze wietrzone, oczyszczone i wysuszone.

2. Zgoda na wykonywanie prac spawalniczych w zbiornikach może być udzielona, gdy zawartość tle nu w zbiorniku nie jest niższa niż 19% objętości, a za wartość substancji toksycznych i palnych nie stwarza zagrożenia. Rozdział 4 Zagrożenie pożarowe i zagrożenie wybuchem § 15

5.

1. Pomieszczenia i miejsca występowania zagrożenia wybuchem i zagrożenia pożarowego oraz przestrzenie i strefy zagrożenia wybuchem, a także strefy pożarowe, które odpowiednio oznakowuje się, określa kierownik ruchu zakładu górniczego.

2. Przestrzenie zagrożenia wybuchem ustala się na podstawie kryteriów określonych w odrębnych przepi sach. § 15

6.

1. Pracowników zatrudnionych w ruchu za kładu górniczego poucza się o sposobach zapobiega nia pożarom i ich zwalczania, odpowiednio do miejsca pracy, występujących zagrożeń oraz posiadanych środków gaśniczych.

2. Na terenie zakładu górniczego, w widocznych miejscach, umieszcza się instrukcje o sposobie alar mowania straży pożarnej i innych jednostek interwen cyjnych oraz osób dozoru ruchu. § 15

7. Niedopuszczalne jest palenie tytoniu na tere nie zakładu górniczego poza miejscami lub pomiesz czeniami do tego wyznaczonymi. § 15

8.

1. Przed miejscami i pomieszczeniami, w któ rych występuje niebezpieczeństwo pożaru lub zagroże nie wybuchem, umieszcza się tablice ostrzegawcze, zgodnie z wymaganiami określonymi w odrębnych przepisach.

2. Przy dojściach do miejsc i pomieszczeń, o któ rych mowa w ust. 1, umieszcza się odpowiedni sprzęt i środki gaśnicze; normatyw wyposażenia miejsc w sprzęt i środki gaśnicze ustala kierownik ruchu zakła du górniczego,

3. Kontrole i przeglądy stanu technicznego gaśnic i agregatów gaśniczych przeprowadza się zgodnie z zaleceniami producenta, jednak nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Daty wykonanych kontroli zaznacza się Dziennik Ustaw Nr 109 — 7067 — Poz. 961 w sposób czytelny na korpusie gaśnicy (agregatu ga śniczego). § 15

9. Niedopuszczalne jest:

1) prowadzenie w kierunku budynków z otwartym ogniem rowów lub koryt, przez które mogłaby ście kać ropa naftowa lub inne produkty palne z otwo rów wiertniczych, zbiorników lub magazynów,

2) wznoszenie obiektów nad wyciekami ropy i gazu lub odwiertami i rurociągami naftowymi oraz ga zowymi. § 160. Przedsiębiorca prowadzący lub zlecający ro boty górnicze w celu rozpoznania lub eksploatacji złóż węglowodorów płynnych, po zakończeniu wiercenia i likwidacji odwiertów, zapewnia wykonanie ich geode zyjnej inwentaryzacji w celu zgłoszenia jej do właści wego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartogra ficznej oraz do właściwych organów samorządu teryto rialnego. § 16

1.

1. W obrębie stref zagrożonych wybuchem powinny znajdować się materiały, urządzenia i inne środki, za pomocą których można zapobiec powstaniu i zapłonowi mieszaniny wybuchowej.

2. Pomieszczenia zagrożone wybuchem powinny być dostatecznie przewietrzane oraz zabezpieczone, w sposób uniemożliwiający przedostanie się mieszani ny wybuchowej do pomieszczeń sąsiednich.

3. Powietrze doprowadzane do pomieszczeń nie może być pobierane ze stref zagrożonych wybuchem.

4. W strefach zagrożonych wybuchem niedopusz czalne jest gromadzenie materiałów, które mogą sprzyjać powstawaniu lub rozprzestrzenianiu się poża rów. § 16

2. Podgrzewanie zbiorników, cystern i przewo dów rurowych odbywa się z użyciem wody, pary wod nej lub w inny bezpieczny sposób, ustalony przez kie rownika ruchu zakładu górniczego. § 16

3. Niedopuszczalne jest stosowanie napędów pasowych w przestrzeniach zagrożonych wybuchem, z zastrzeżeniem § 497; w przestrzeniach tych mogą być stosowane pasy przenoszące napęd, wykonane z materiałów trudno palnych i antyelektrostatycznych. § 16

4.

1. W budynkach gazoliniarni, tłoczni ropnych i gazowych oraz w innych pomieszczeniach, w których mogą powstać mieszaniny wybuchowe lub nagroma dzić się gazy toksyczne, powinny być stale otwarte gór ne otwory wentylacyjne o powierzchni nie mniejszej niż 1% powierzchni posadzki tego pomieszczenia. W pomieszczeniach tych powinny być wykonane także otwory wentylacyjne z żaluzjami na poziomie posadz ki.

2. W pomieszczeniach, o których mowa w ust. 1, in staluje się automatyczne urządzenia gazometryczne, przekazujące sygnały o przekroczeniu dopuszczalnych stężeń mieszanin wybuchowych lub gazów toksycz nych do miejsc ze stałą obsługą.

3. Kierownik ruchu zakładu górniczego w przypad kach uzasadnionych warunkami techniczno-ruchowy mi może nie zezwolić na odstąpienie od wymogów określonych w ust. 2 i nakazać wykonywanie okreso wych pomiarów stężenia gazów, powiadamiając o tym właściwy organ nadzoru górniczego. § 16

5. Pomieszczenia obudowy czół zbiorników za wierających gaz przewietrza się w sposób ciągły. § 16

6. Rurociągi, zbiorniki i inne pojemniki, w któ rych są przechowywane płyny łatwo palne i wybucho we, powinny być uziemione i połączone ze sobą prze wodem metalowym. Dysze i otwory wypływowe tych pojemników uziemia się. § 16

7.

1. Odległość obiektów i urządzeń związanych z wydobywaniem ropy naftowej i gazu ziemnego oraz podziemnym magazynowaniem węglowodorów płyn nych na lądzie, w szczególności odwiertów, gazolinia rni, urządzeń i instalacji do osuszania i odsiarczania ga zu, tłoczni ropy i gazu, nie powinna być mniejsza niż:

1) 50 m — od dróg publicznych, linii kolejowych, bu dynków administracyjnych i mieszkalnych oraz in nych obiektów z otwartym ogniem niezwiązanych z ruchem zakładu górniczego,

2) 20 m — od stacji redukcyjno-pomiarowych do obiektów i miejsc z otwartym ogniem, wymienio nych w pkt 1.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego może wyra zić zgodę na zmniejszenie odległości, o których mowa w ust. 1, w przypadku uzasadnionym warunkami tech niczno-ruchowymi; o wyrażeniu zgody zawiadamia właściwy organ nadzoru górniczego. § 16

8. Przy pracach wykonywanych w miejscach, w których występuje mieszanina wybuchowa, niedo puszczalne jest używanie narzędzi, sprzętu i innych przedmiotów oraz obuwia i odzieży, mogących powo dować iskrzenie i wybuch. § 16

9.

1. Materiały pędne, oleje i smary magazynu je się poza obszarem zabudowy urządzenia wiertnicze go oraz w miejscach należycie przewietrzanych i zabez pieczonych przed ich zapaleniem.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy zbiorników roboczych i technologicznych. § 170. Rury wydmuchowe silników spalinowych powinny być wyprowadzone na zewnątrz zabudowy i posiadać zabezpieczenie przeciwdziałające przeno szeniu się iskier. Rozdział 5 Prowadzenie obserwacji i pomiarów wpływu robót górniczych na powierzchnię § 17

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego podej muje działania mające na celu zmniejszenie negatyw nego wpływu działalności zakładu górniczego. § 17

2.

1. W zakładzie górniczym prowadzi się obser wacje i pomiary wpływu robót górniczych na po Dziennik Ustaw Nr 109 — 7068 — Poz. 961 wierzchnię, w tym zmian stosunków wodnych i tła ga zowego.

2. Zakres obserwacji oraz ich częstotliwość umożli wia:

1) określenie zasięgu i wielkości wpływu robót górni czych,

2) ocenę stanu zagrożenia obiektów budowlanych i urządzeń oraz ich otoczenia.

3. Wyniki obserwacji określone w ust. 2 oznacza się na mapach obniżeń terenu okresowych i całkowitych.

4. Pierwszy pomiar sytuacyjno-wysokościowy wy konuje się przed rozpoczęciem wydobycia, następne zaś pomiary wykonuje się podczas eksploatacji, w spo sób i z częstotliwością ustaloną przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

5. Obserwacje i pomiary, o których mowa w ust. 1, wykonuje się w zakładach górniczych, których działal ność ma wpływ na powierzchnię. § 17

3. Instalacje, urządzenia lub obiekty, które w przypadku uszkodzenia albo awarii mogłyby stać się źródłem zagrożenia dla otoczenia, lokalizuje się w taki sposób, aby zapewnione były warunki do likwidacji te go zagrożenia. § 17

4. W zakładzie górniczym wydobywającym ro pę naftową i gaz ziemny z zawartością siarkowodoru lub innych związków toksycznych sporządza się pro gram opanowania i neutralizacji skażenia terenu. § 17

5. Doły urobkowe i doły na ciecze złożowe z opróbowań odwiertów oraz składowiska materiałów szkodliwych izoluje się w sposób zapobiegający nieko rzystnemu oddziaływaniu na środowisko. § 17

6. Zbiorniki wodne oraz osadniki przemysłowe zabezpiecza się przed przedostawaniem się na ze wnątrz zmagazynowanych w nich substancji oraz od powiednio oznakowuje. § 17

7. W zakładzie górniczym wykonywanie pomia rów emisji zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego odbywa się w sposób określony w odrębnych przepi sach. § 17

8.

1. Eksploatacją urządzeń odpylających i neu tralizujących oraz zabezpieczeń mających na celu ochronę powietrza atmosferycznego prowadzi się zgodnie z instrukcją zatwierdzoną przez kierownika ru chu zakładu górniczego.

2. Odpady uzyskane z urządzeń odpylających unieszkodliwia się. § 17

9.

1. Woda złożowa wydobyta z gazem lub ro pą, po usunięciu zanieczyszczeń wprowadzonych do niej w procesie technologicznym, może być zatłacza na do złoża tylko w sposób określony w projekcie za twierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górnicze go dla każdego otworu zrzutowego oddzielnie.

2. Inny sposób postępowania z wodami złożowymi niż określony w ust. 1 powinien być zgodny z zasada mi określonymi w odrębnych przepisach. § 180. Awaryjne wycieki bituminów lub innych substancji, stanowiące zagrożenie dla środowiska, niezwłocznie likwiduje się, a skażony teren doprowa dza do stanu użyteczności. § 18

1.

1. W zakładzie górniczym powinien znajdo wać się odpowiedni zestaw materiałów, narzędzi i urządzeń umożliwiających szybką likwidację awarii rurociągów i innych urządzeń technologicznych oraz środków do niezwłocznej neutralizacji i likwidacji wy cieków lub rozlewisk.

2. W przypadku awarii urządzeń albo instalacji za kładu górniczego mogącej zagrozić środowisku lub awarii urządzeń chroniących środowisko niezwłocznie powiadamia się o tym właściwy organ nadzoru górni czego i właściwy organ ochrony środowiska, wraz z określeniem terminu usuwania skutków awarii, a tak że podjętych doraźnych środkach zabezpieczających. § 18

2. W przypadku powstania, wskutek robót gór niczych, zagrożenia dla ludzi lub środowiska poza tere nem zakładu górniczego, kierownik ruchu zakładu gór niczego niezwłocznie podejmuje działania zabezpie czające i likwidujące powstałe zagrożenia. Rozdział 6 Badania geofizyczne i roboty strzałowe w otworach wiertniczych § 18

3.

1. Badania geofizyczne w otworach wiertni czych wykonuje się w zakresie przewidzianym w pro jekcie prac geologicznych lub w projekcie geologiczno -technicznym, zgodnie z instrukcją opracowaną przez wykonawcę badań.

2. W uzasadnionych przypadkach zmiana zakresu badań następuje za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego. § 18

4. Przygotowanie otworu wiertniczego do ba dań i prac geofizycznych powinno umożliwiać swo bodne przemieszczanie przyrządów pomiarowych i specjalnych na całej długości otworu, w czasie nie zbędnym do wykonania pomiarów i innych prac geofi zycznych. § 18

5.

1. Podczas wykonywania badań geofizycz nych niedopuszczalne jest prowadzenie innych robót, które mogłyby wpłynąć negatywnie na wynik badań lub spowodować zagrożenia dla pracowników i sprzę tu geofizycznego.

2. Przed przystąpieniem do wykonywania badań lub innych prac geofizycznych, przy zagrożeniu erup cyjnym, wylot otworu powinien posiadać zabezpiecze nie umożliwiające bezpieczne wykonanie tych pomia rów i prac.

3. Badania w otworach z użyciem próbników złoża lub skał wykonuje się na podstawie instrukcji opraco wanej przez wykonawcę badań. § 18

6. Roboty strzałowe przy prowadzeniu badań geofizycznych, zabiegów intensyfikacyjnych i prac spe cjalnych w otworach wiertniczych i odwiertach wyko Dziennik Ustaw Nr 109 — 7069 — Poz. 961 nuje się zgodnie z instrukcją opracowaną przez wyko nawcę tych robót, w zakresie przewidzianym w projek cie technicznym robót zatwierdzonym przez kierowni ka ruchu zakładu górniczego. § 18

7. Zbrojenie sprzętu środkami strzałowymi, sprawdzanie obwodu elektrycznego i demontaż sprzę tu po odstrzeleniu wykonuje się na oddzielnym stano wisku, bez udziału osób nieupoważnionych do ich wy konywania. § 18

8. Przygotowanie i zbrojenie perforatorów, tor ped, generatorów ciśnienia i innych ładunków mate riałów wybuchowych oraz usuwanie ich niewybuchów odbywa się zgodnie ze szczegółowymi instrukcjami ustalonymi dla wykonywania tych robót. § 18

9. Stosowanie środków strzałowych i sprzętu strzałowego w robotach strzałowych wykonywanych w otworze wiertniczym powinno być zgodne z zakre sem i warunkami ich stosowania, określonymi w od rębnych przepisach, a także w decyzjach dopuszczają cych je do stosowania w zakładach górniczych. § 190. Przy wykonywaniu robót strzałowych poza otworami wiertniczymi stosuje się odpowiednio prze pisy dotyczące wykonywania robót strzałowych w od krywkowych zakładach górniczych. Rozdział 7 Geologia górnicza i miernictwo górnicze § 19

1.

1. Służba mierniczo-geologiczna zakładu górniczego podlega bezpośrednio kierownikowi ruchu zakładu górniczego.

2. Służba mierniczo-geologiczna zakładu górnicze go prowadzi książkę uwag.

3. Książka, o której mowa w ust. 2, zawiera infor macje dotyczące w szczególności:

1) prowadzenia robót niezgodnych z planem ruchu, projektem zagospodarowania złoża lub inną za twierdzoną dokumentacją,

2) uchybień w zakresie racjonalnej gospodarki zło żem,

3) stwierdzonych istotnych zmian warunków geolo gicznych lub hydrogeologicznych,

4) stwierdzonych zagrożeń mających wpływ na bez pieczeństwo ruchu zakładu górniczego lub ochro nę środowiska.

4. Każdą informację wpisaną do książki uwag nie zwłocznie przedkłada się kierownikowi ruchu zakładu górniczego.

5. Do zadań służby mierniczej zakładu górniczego należy geodezyjna obsługa zakładu górniczego, a w szczególności:

1) sporządzanie i uzupełnianie map podstawowych, przeglądowych i specjalnych,

2) wykonywanie i nadzorowanie pomiarów realizacyj nych przy budowie obiektów budowlanych zakła du górniczego i lokalizacji otworów wiertniczych,

3) prognozowanie deformacji poeksploatacyjnych po wierzchni oraz wykonywanie pomiarów określają cych wpływ robót górniczych na powierzchnię te renu górniczego,

4) prowadzenie inwentaryzacji i aktualizacji sytuacyj no-wysokościowej w obrębie obszaru górniczego,

5) sporządzanie wniosków dotyczących utworzenia, zmiany granic lub zniesienia obszaru lub terenu górniczego.

6. Do zadań służby geologicznej zakładu górnicze go należy obsługa zakładu górniczego i kontrola racjo nalności gospodarki złożem, a w szczególności:

1) kontrola, profilowanie i opróbowanie robót wiertni czych,

2) wstępne i bieżące opróbowanie horyzontów pro duktywnych i wodonośnych, wraz z projektowa niem i kontrolą pomiarów hydrodynamicznych i te stów produkcyjnych,

3) ustalanie parametrów produkcyjnych, z uwzględ nieniem uwarunkowań geologicznych, techniczno -ekonomicznych i innych, oraz kontrola zachowa nia tych parametrów w trakcie eksploatacji,

4) sporządzanie i uzupełnianie dokumentacji mierni czo-geologicznej oraz dokumentów geologicz nych, ilustrujących wyniki badań otworowych i la boratoryjnych oraz pomiarów parametrów pro dukcyjnych,

5) kontrola zmian jakości kopaliny i płynów złożowych w procesie ich wydobywania,

6) prowadzenie ewidencji i bilansu zasobów i strat oraz bieżącej i okresowej analizy gospodarki zło żem,

7) rozpoznawanie i prognozowanie zagrożeń natural nych. § 19

2. W zakładzie górniczym znajduje się składni ca do przechowywania dokumentacji mierniczo-geolo gicznej. Rozdział 8 Wydobywanie ropy naftowej i gazu ziemnego § 19

3. Wydobywanie ropy naftowej lub gazu ziem nego ze złoża poprzedza się badaniami warunków geo logiczno-złożowych oraz parametrów złoża i płynu zło żowego. § 19

4. Sposób dowiercania otworów wydobyw czych powinien zapewniać szczelną izolację horyzon tów wodnych nad i pod złożem oraz odizolowanie zło ża od innych warstw przepuszczalnych, a także zapo biegać uszkodzeniu strefy przyodwiertowej. § 19

5.

1. W zakładzie górniczym na podstawie da nych uzyskanych z wiercenia i udostępnienia złoża oraz informacji i wartości parametrów z próbnej eksploata cji węglowodorów płynnych sporządza się program stałej ich eksploatacji. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7070 — Poz. 961

2. Dla każdego odwiertu gazowego lub samoczyn nego odwiertu ropnego, corocznie na podstawie doko nanych pomiarów, ustala się dozwolony pobór gazu oraz odpowiednio warunki eksploatacji ropy naftowej, uwzględniające maksymalne sczerpanie i racjonalną gospodarkę eksploatacyjną złoża.

3. Wielkość dozwolonego poboru gazu ziemnego, kondensatu lub ropy naftowej ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

4. Ustaloną wartość dozwolonego poboru gazu z danego horyzontu gazowego dobiera się tak, aby podczas eksploatacji gazu nie następowało zjawisko piaszczenia, tworzenia się języków i stożków wodnych, a także przedwczesne zużywanie się elementów uzbro jenia odwiertu.

5. W przypadku stwierdzenia zmian parametrów eksploatacyjnych, w szczególności ciśnień i wykładni ków wodnego lub gazowego, kierownik ruchu zakładu górniczego powinien zbadać przyczyny tych zmian i ustalić, jeżeli zachodzi potrzeba, nowy program eks ploatacji oraz dozwolony pobór węglowodorów. § 19

6. Ilość wydobywanych z odwiertu ropy, gazu i wody lub zatłaczanych do niego płynów oraz rodzaj i wyniki wykonywanych pomiarów i obserwacji doku mentuje się zgodnie z zasadami ustalonymi przez kie rownika ruchu zakładu górniczego. § 19

7.

1. Głowica eksploatacyjna lub inne zamknię cia wylotu odwiertu wydobywczego powinny być szczelne i wytrzymałe na największe przewidywane ci śnienie głowicowe.

2. Głowicę eksploatacyjną wyposaża się w urządze nia zamykające, za pomocą których przerywa się wy dobycie z kolumny rur wydobywczych oraz kolumny eksploatacyjnej.

3. Odwiert wyposaża się w armaturę umożliwiają cą pomiar parametrów charakteryzujących przebieg eksploatacji złoża zarówno na powierzchni, jak i na spodzie odwiertu.

4. Dopuszcza się możliwość wspólnego opomiaro wania przy grupowym ujęciu wydobycia płynu złożo wego z odwiertów, pod warunkiem występowania zbli żonych ciśnień, wydajności i parametrów fizykoche micznych wydobywanego płynu złożowego, na pod stawie decyzji kierownika ruchu zakładu górniczego.

5. Materiały i tworzywa, z których są wykonane za mknięcia odwiertu wydobywczego, powinny być od porne na korozję wynikającą z działania substancji wchodzących w skład wydobywanego płynu.

6. Odwierty eksploatacyjne samoczynne ogradza się i oznacza tablicą z numerem odwiertu i numerem telefonu zakładu górniczego oraz oznacza tablicą zaka zującą wstępu, wzniecania ognia i palenia tytoniu. § 19

8. Konstrukcja głowicy eksploatacyjnej powin na zapewnić możliwość wpuszczania wgłębnych przy rządów pomiarowych oraz pobór próbek płynu złożo wego. § 19

9.

1. Podczas wydobywania płynu z odwiertu zasuwy awaryjne głowicy eksploatacyjnej powinny być całkowicie otwarte.

2. Sterowanie zasuwami awaryjnymi może odby wać się wyłącznie po uprzednim zamknięciu zasuw ro boczych. § 200.

1. Wymagania dotyczące wyposażenia wgłęb nego i napowierzchniowego odwiertów, którymi wydo bywa się płyn złożowy, określa instrukcja zatwierdzona przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Pakery wydobywcze montuje się w odwiertach, w których występuje I lub II kategoria zagrożenia siar kowodorowego.

3. W przypadkach nieokreślonych w ust. 2 o stoso waniu pakerów wydobywczych decyduje kierownik ru chu zakładu górniczego, biorąc pod uwagę rodzaj za grożenia, warunki terenowe oraz odległości otworu od miast i osiedli. § 20

1.

1. W przypadku dowiercenia odwiertem ba dawczym lub rozpoznawczym złoża węglowodorów, rozpoczęcie wydobywania może nastąpić tylko wtedy, gdy stan techniczny odwiertu spełnia wymagania od wiertu eksploatacyjnego.

2. Odwierty, które nie zostały włączone do eksplo atacji, likwiduje się w sposób określony przez kierow nika ruchu zakładu górniczego. § 20

2.

1. W zależności od wielkości wydobycia, lo kalizacji odwiertu, składu chemicznego wydobywane go płynu złożowego oraz stopnia zagrożenia, kierow nik ruchu zakładu górniczego decyduje o zastosowaniu wgłębnych lub powierzchniowych zaworów bezpie czeństwa.

2. W I i II kategorii zagrożenia siarkowodorowego odwierty wyposaża się we wgłębny zawór bezpieczeń stwa. § 20

3. Z wyjątkiem przypadku określonego w § 217, niedopuszczalne jest nieregulowane samoczynne wy dobywanie ropy, gazu ziemnego i kondensatu, jak rów nież niekontrolowane zatłaczanie płynów do złóż tych kopalin. § 20

4. Stosowanie gazu ziemnego do podgrzewa nia rurociągów prowadzonych od odwiertów jest do puszczalne pod warunkiem, że ujęcie płynu złożowego z odwiertu jest gazoszczelne, a urządzenie grzewcze znajduje się w odległości co najmniej 10 m od odwier tu. § 20

5. W przypadku wzrostu wykładnika wodnego niezwłocznie określa się rodzaj wody wydobywanej z ropą lub gazem w porównaniu z rodzajem wody okre ślonej pierwotnie i ustala przyczyny tego zjawiska oraz podejmuje stosowne środki zapobiegawcze lub okre ślone nowe warunki eksploatacji złoża. § 20

6. W zakładzie górniczym lub wyodrębnionej jego części przechowuje się dokumenty dotyczące eks ploatacji złoża lub podziemnego magazynowania wę Dziennik Ustaw Nr 109 — 7071 — Poz. 961 glowodorów oraz dotyczące pracowników i urządzeń, a w szczególności:

1) plan ruchu,

2) książki odwiertów,

3) raporty dobowe wydobycia ropy naftowej, gazu ziemnego, gazoliny i wody z poszczególnych od wiertów,

4) książkę poleceń,

5) książki kontroli eksploatacji urządzeń energome chanicznych,

6) kartotekę urządzeń budowy przeciwwybuchowej,

7) atesty fabryczne lub świadectwo prób i badań urzą dzeń stanowiących wyposażenie zagospodarowa nych złóż, podziemnych magazynów gazu i gazoli niarni,

8) rejestr pracowników,

9) instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy oraz instrukcje ochrony przeciwpożarowej,

10) wyniki analiz gazu ziemnego, ropy naftowej, gazo liny i wody złożowej, 1

1) mapy z naniesionym przebiegiem tras rurociągów w zakładzie górniczym, 1

2) książki obiektów budowlanych zakładu górniczego, 1

3) programy eksploatacji próbnej i stałej. § 20

7. Przygotowując zakład górniczy lub jego część do prowadzenia robót budowlanych na terenie zakładu, w szczególności:

1) ustala się na czas budowy strefy pożarowe i prze strzenie zagrożone wybuchem,

2) zapewnia podstawowy sprzęt przeciwpożarowy. § 20

8. Sposób prowadzenia robót budowlanych, związanych z usuwaniem skutków awarii czynnych obiektów zakładu górniczego, ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 20

9.

1. Opróbowanie skał zbiornikowych w od wiertach po zakończeniu wiercenia oraz w odwiertach eksploatacyjnych będących w rekonstrukcji prowadzi się pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu, zgodnie z zasadami techniki i programem opróbowa nia zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego na wniosek geologa górniczego.

2. Podczas opróbowania skał zbiornikowych do od wiertu mogą być zapuszczane aparatura, narzędzia i sprzęt oraz mogą być używane materiały dostosowa ne do ciśnień i temperatur określonych w projekcie ro bót.

3. Opis wykonywanych prac, obserwacji i pomia rów sporządza się na bieżąco, a po zakończeniu opró bowania skał zbiornikowych w odwiercie opracowuje odpowiednią dokumentację. § 2

10.

1. Podczas opróbowania złoża ropy naftowej i gazu ziemnego przeprowadza się pomiary parame trów złożowych i wykonuje analizy płynu złożowego w sposób określony przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Pomiary i analizy, o których mowa w ust. 1, obej mują w szczególności:

1) ciśnienie statyczne denne i głowicowe,

2) temperaturę statyczną na dnie otworu,

3) ciśnienie nasycenia,

4) wykładniki: gazowy i wodny,

5) właściwości fizyczne i skład chemiczny ropy, gazu i wody złożowej,

6) pomiary hydrodynamiczne, wraz z interpretacją. § 21

1.

1. Próbną eksploatację lub test produkcyjny złoża lub poziomu produktywnego prowadzi się zgod nie ze szczegółowym programem zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego, określając czas ich trwania; czas trwania próbnej eksploatacji nie może przekroczyć dwóch lat.

2. Program próbnej eksploatacji sporządza się na podstawie wyników opróbowania odwiertu i wyników pomiarów parametrów złożowych. § 21

2.

1. Wodę złożową, wypływającą razem z ropą lub gazem, oznacza się w taki sposób (fizycznie, che micznie, mineralogicznie), aby można ją było odróżnić od wód pochodzących z warstw nadległych bądź niżej zalegających.

2. W przypadku gdy nie ma możliwości odróżnie nia pierwotnej wody złożowej (podścielającej, okalają cej, związanej) od wody z innego horyzontu, bada się występowanie pozarurowych przepływów wody w strefie bezpośrednio nadzłożowej. § 21

3.

1. Gaz ziemny wydobywany z otworów pod czas opróbowania oraz podczas eksploatacji ropy naf towej odpowiednio wykorzystuje się.

2. W przypadku gdy nie ma warunków wykorzysta nia gazu ziemnego, dopuszcza się jego spalanie z za chowaniem wymagań określonych w odrębnych prze pisach. § 21

4.

1. Eksploatacja odwiertów odbywa się na podstawie programu zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego, określającego parametry wydobycia.

2. Częstotliwość pomiarów w odwiertach eksplo atacyjnych ustala kierownik ruchu zakładu górniczego na podstawie opinii geologa.

3. Regulację wydajności odwiertów prowadzi się z zastosowaniem właściwie dobranych średnic rur wy dobywczych i zwężki lub głębokości zawieszenia pom py wgłębnej.

4. Decyzję o wydobywaniu ropy naftowej metodą łyżkowania lub tłokowania podejmuje kierownik ruchu zakładu górniczego. § 21

5.

1. W przypadku grupowego ujęcia wydoby cia płynów złożowych z odwiertów, okresowo bada się ilość wydobywanej ropy, gazu i wody z poszczegól nych odwiertów, w celu ustalenia możliwości wystą pienia nieprawidłowości. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7072 — Poz. 961

2. Częstotliwość badań, o których mowa w ust. 1, ustala kierownik ruchu zakładu górniczego na podsta wie opinii geologa górniczego. § 21

6.

1. Próbę wytrzymałości i szczelności eksplo atacyjnej kolumn rur okładzinowych odwiertów zasila jących wykonuje się podczas wytworzenia ciśnienia równego 1,3 wartości spodziewanego maksymalnego ciśnienia zatłaczania.

2. W przypadku:

1) wtłaczania gazu ziemnego do złoża, próbę szczel ności i wytrzymałości kolumn rurowych wykonuje się z użyciem gazu ziemnego,

2) zastosowania metod termicznych konstrukcja od wiertów zasilających powinna uwzględniać wystę powanie naprężeń termicznych. § 21

7.

1. W przypadku wystąpienia zmniejszenia przepływu przez rurki wydobywcze dopuszcza się krót kotrwałe wypuszczanie gazu ziemnego w ilościach przekraczających dozwolony pobór poprzez syfonowa nie odwiertu, w tym wypuszczanie gazu ziemnego do atmosfery.

2. Syfonowanie odwiertu wykonuje się na podsta wie programu syfonowania, określającego czas trwa nia i częstotliwość syfonowania i zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 21

8.

1. Eksploatację dwóch lub więcej odizolowa nych horyzontów gazonośnych jednym odwiertem prowadzi się oddzielnie.

2. Dopuszcza się podłączenie dwóch lub więcej ho ryzontów gazowych lub roponośnych i łączną ich eks ploatację, jeżeli zasięg przestrzenny horyzontów, ich system energetyczny, wielkości zasobów, wyniki analiz chemicznych oraz wartości ciśnień złożowych gazu w poszczególnych horyzontach są zbliżone. § 21

9. W odwiertach nieeksploatowanych ciśnienie głowicowe powinno być mierzone w okresach ustalo nych przez kierownika ruchu zakładu górniczego, a wy niki pomiarów dokumentowane. Pomiary wykonuje się co najmniej raz w kwartale. § 2

20.

1. W przypadku gdy w wydobywanym gazie ziemnym występują ciekłe węglowodory, pobiera się próbki mieszaniny węglowodorów i wykonuje bada nia fizykochemiczne w celu dokonania klasyfikacji zło ża.

2. Projekt eksploatacji złoża typu gazowo-konden satowego powinien ustalić taki sposób wydobycia, aby zostało zapewnione czerpanie określonych zasobów kondensatu. § 22

1.

1. Zabiegi intensyfikacji przypływu wykonu je się pod nadzorem osób dozoru ruchu, na podstawie projektu technicznego zatwierdzonego przez kierowni ka ruchu zakładu górniczego.

2. Przed przystąpieniem do zabiegu intensyfikacji przypływu pracowników spoza służby specjalistycz nej, biorących udział w zabiegu, zapoznaje się w szcze gólności:

1) ze sposobem wykonania zabiegu,

2) z rodzajami możliwych zagrożeń, sposobami ich za pobiegania i usuwania,

3) z zadaniami do wykonania. § 22

2.

1. Użycie jako cieczy roboczej ropy naftowej jest dopuszczalne dopiero po uprzednim oddzieleniu od niej lekkich frakcji węglowodorów.

2. Przed przystąpieniem do wykonywania zabie gów z użyciem cieczy chemicznie agresywnych lub ich mieszanin przygotowuje się w miejscu zabiegu odpo wiednie środki neutralizujące ich działanie. § 22

3. Ciecze poreakcyjne z otworu odprowadza się w sposób niepowodujący szkodliwego oddziaływania na środowisko. § 22

4. Wtłaczanie gazu lub cieczy do złóż węglowo dorów płynnych wykonuje się na podstawie projektu technicznego zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego; projekt ten zawiera w szczególno ści:

1) mapy strukturalne złoża, z naniesionymi w szcze gólności liniami przekrojów i lokalizacji odwiertów oraz konturami złoża,

2) przekroje podłużne i poprzeczne złoża przez plano wane odwierty zasilające,

3) granice wód okalających i podścielających,

4) stan izolacji złoża od wód wgłębnych i powierzch niowych,

5) bilans zasobów i wydobycia ropy, gazu i wody w układzie miesięcznym,

6) wykaz odwiertów objętych oddziaływaniem zabie gu, o którym mowa w § 221, z podaniem ich głębo kości i zarurowania,

7) dane fizyczne i chemiczne płynów złożowych i pły nów przewidzianych do zatłaczania,

8) dane dotyczące rdzeni skały złożowej, o ile są moż liwe do uzyskania. § 22

5.

1. Rekonstrukcję odwiertu wykonuje się we dług projektu technicznego, zatwierdzonego przez kie rownika ruchu zakładu górniczego, po uprzednim po wiadomieniu właściwego organu nadzoru górniczego.

2. Poszczególne czynności związane z obróbką i re konstrukcją odwiertów wykonuje się zgodnie z zasada mi określonymi przez kierownika ruchu zakładu górni czego.

3. Nadzór nad pracami rekonstrukcyjnymi pełnią osoby dozoru posiadające stwierdzone kwalifikacje w specjalności wiertniczej. § 22

6. Podczas obróbki i rekonstrukcji odwiertów pompowanych dopuszcza się stosowanie silników spalinowych i elektrycznych budowy zwykłej, służą cych do napędu urządzeń na otwartej przestrzeni, przy Dziennik Ustaw Nr 109 — 7073 — Poz. 961 czym instaluje się je poza przestrzenią zagrożoną wy buchem. § 22

7. Niedopuszczalne jest ustawienie zbiorników zawierających węglowodory ciekłe na terenie zalewo wym rzek i potoków. § 22

8.

1. Zbiorniki zawierające węglowodory ciekłe otacza się wałem ziemnym o wysokości co najmniej 1 m i szerokości korony co najmniej 0,5 m lub murem ochronnym.

2. Pod dnem zbiorników umieszcza się szczelną warstwę ochronną.

3. Przepusty wody w obwałowaniu zbiornika zamy ka się zasuwami od strony zewnętrznej obwałowania.

4. Teren wewnątrz obwałowania powinien posia dać wyprofilowane spadki w kierunku przepustów w celu odprowadzenia wody z opadów atmosferycz nych.

5. W obrębie obwałowania nie prowadzi się kana łów rurowych. § 22

9.

1. Wymagana pojemność obwałowania zbiorników ropy naftowej wynosi dla:

1) jednego zbiornika — 100% jego pojemności,

2) dwóch zbiorników — 75% ich łącznej pojemności,

3) trzech i więcej zbiorników — 50% ich łącznej pojem ności.

2. Obwałowanie zbiorników zawierających gazoli nę nie może być mniejsze niż 150% pojemności zbior ników zawierających węglowodory ciekłe. § 230. Zbiorniki częściowo wkopane zabezpiecza się przed ich przemieszczeniem pod wpływem wody gruntowej. § 23

1.

1. Zbiorniki zawierające węglowodory ciekłe powinny być budowy zamkniętej.

2. Podczas wywoływania przypływu z odwiertu pły nu złożowego dopuszcza się odbiór cieczy do zbiorni ków otwartych, po ustaleniu przez kierownika ruchu zakładu górniczego strefy pożarowej oraz strefy zagro żenia wybuchem.

3. Niedopuszczalne jest ustawianie zbiorników z ro pą naftową zawierającą siarkowodór w zagłębieniach terenu. § 23

2. Zbiornik zamknięty zawierający węglowodo ry ciekłe powinien być wyposażony w zawór ciśnienio wo-depresyjny. § 23

3. Zbiornik zawierający węglowodory ciekłe, przed oddaniem go do ruchu, poddaje się próbie ci śnieniowej z użyciem wody. § 23

4. Zbiornik, o którym mowa w § 232, powinien być wyposażony w:

1) dwa szczelnie zamknięte włazy, z których jeden umieszcza się w dolnej ścianie zbiornika, a drugi na przeciwległej stronie w pokrywie zbiornika,

2) urządzenie do pomiaru poziomu cieczy i ciśnień oraz poboru próbek; konstrukcja tych urządzeń nie powinna powodować nieszczelności zbiornika i iskrzenia. § 23

5. Zamknięcia w przewodach odpływowych zbiorników powinny być zabezpieczone przed otwar ciem przez osoby nieupoważnione. § 23

6.

1. Konstrukcja pomostu nalewakowego, znajdującego się na terenie zakładu górniczego, po winna zapewniać obsłudze możliwość swobodnego i bezpiecznego dostępu do cystern podstawionych pod nalewaki.

2. Wysięgnice nalewaków zaopatruje się w rękawy zabezpieczające przed rozpryskiwaniem cieczy pod czas jej dopływu do cystern.

3. Cysterny pod nalewakiem zabezpiecza się przed samoczynnym przemieszczaniem się oraz uziemia.

4. Podczas napełniania cystern ropą naftową za wierającą siarkowodór wykonuje się na bieżąco po miary zawartości siarkowodoru w powietrzu w miej scach pracy obsługi oraz wokół nalewaka w celu wy znaczenia strefy zagrożenia. § 23

7. Wypuszczanie z cystern wody i innych zanie czyszczeń na terenie zakładu górniczego może odby wać się tylko do zbiorników do tego przeznaczonych. § 23

8. Podczas kontroli i obsługi zbiorników stosu je się wyłącznie ręczne lampy akumulatorowe w wyko naniu przeciwwybuchowym. § 23

9. Konstrukcja i wyposażenie zbiornika powin ny zapewniać bezpieczny dostęp i obsługę armatury. § 240. Każdy zbiornik powinien mieć oznaczone kla sy niebezpieczeństwa pożarowego przechowywanej w nim cieczy oraz największą dopuszczalną pojemność magazynowania. § 24

1.

1. W przypadku stosowania pieców ruro wych opalanych gazem w celu podgrzewania ropy naf towej, na rurociągu doprowadzającym ropę do pieca powinien być zamontowany zawór, umieszczony bli sko zaworu zamykającego dopływ gazu, którego kon strukcja umożliwia szybkie jego zamknięcie.

2. Niezależnie od miejsca zamontowania zaworów, o których mowa w ust. 1, powinny być zamontowane także zawory odcinające w odległości co najmniej 15 m od pieca rurowego.

3. Na rurociągu odprowadzającym ropę naftową z podgrzewacza, w jego pobliżu, powinien być zamon towany zawór zwrotny i termometr. § 24

2. Procesy technologiczne mające na celu przy gotowanie ropy naftowej i gazu ziemnego do transpor tu oraz stosowanie substancji szkodliwych dla zdrowia prowadzi się i dokumentuje zgodnie z instrukcją za twierdzoną przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 24

3. Do projektowania, budowy, przebudowy i rozbudowy rurociągów technologicznych, związa Dziennik Ustaw Nr 109 — 7074 — Poz. 961 nych z ruchem zakładu górniczego, stosuje się odpo wiednio przepisy określające warunki techniczne, ja kim powinny odpowiadać rurociągi technologiczne i sieci gazowe oraz ich usytuowanie, o ile przepisy ni niejszego rozporządzenia nie stanowią inaczej. § 24

4.

1. Rurociągi przeznaczone do transportu pły nu złożowego układa się w jednym wykopie, pod wa runkiem że odległość między nimi nie będzie mniejsza niż średnica największego rurociągu.

2. Rurociągi układa się na całej długości pod po wierzchnią ziemi, z zastrzeżeniem ust. 3.

3. Dopuszcza się układanie rurociągów nad po wierzchnią ziemi na terenach bagnistych, górskich, nad przeszkodami terenowymi oraz w obrębie zakładu górniczego.

4. Trasy rurociągów trwale oznakowuje się w tere nie.

5. Rurociągi ułożone na stokach górskich, w grun tach zawodnionych i w wodzie powinny być zabezpie czone przed przemieszczaniem.

6. Rurociągi okresowo kontroluje się zgodnie z obowiązującą instrukcją. § 24

5. Na rurociągach technologicznych, w zależ ności od rodzaju przepływającego płynu, instaluje się odpowiednią armaturę odcinającą przeznaczoną do wyłączenia ich z ruchu. § 24

6. Technologia oraz materiały użyte do łączenia rur i armatury podczas wykonywania rurociągów tech nologicznych powinny zapewnić wytrzymałość połą czeń, równą co najmniej wytrzymałości rur. § 24

7. Prace związane z izolacją rurociągów, ich układaniem i zasypywaniem w wykopach prowadzi się w taki sposób, aby nie powodowały zanieczyszczeń ru rociągów wewnątrz, uszkodzenia powłok ochronnych i dodatkowych naprężeń rurociągów. § 24

8.

1. Rurociąg przed oddaniem do eksploatacji poddaje się:

1) wstępnej próbie szczelności,

2) głównej próbie szczelności,

3) próbie wytrzymałości.

2. Przed przeprowadzeniem wstępnej próby szczel ności wykonuje się badania nieniszczące rurociągu przed jego opuszczeniem do wykopu.

3. Wstępną próbę szczelności rurociągu wykonuje się sprężonym powietrzem o ciśnieniu 0,6 MPa.

4. Próbę wytrzymałości i główną próbę szczelności przeprowadza się po ułożeniu rurociągu w wykopie, sprawdzeniu stanu izolacji i zasypaniu rurociągu, z wy jątkiem miejsc połączeń rur oraz miejsc łączenia arma tury; próby te wykonuje się za pomocą powietrza, ga zu obojętnego, gazu ziemnego lub wody, przy tym sa mym napełnieniu rurociągu. § 24

9.

1. Wielkość ciśnienia podczas próby wytrzy małości rurociągów z rur stalowych i tworzyw sztucz nych określa instrukcja zatwierdzona przez kierownika ruchu zakładu górniczego z zachowaniem wymogów określonych w Polskiej Normie.

2. Wielkość ciśnienia podczas próby wytrzymałości rurociągu nie może wywoływać w ściankach rur naprę żenia obwodowego większego niż 0,6 Re.

3. W przypadku gdy do prób szczelności i wytrzy małości rurociągów używa się gazu palnego, prace wy konywane podczas prób są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnego zagrożenia. § 250.

1. Trasy rurociągów podczas wykonywania prób szczelności i wytrzymałości wyraźnie oznakowu je się za pomocą znaków ostrzegawczych.

2. W miejscach skrzyżowań rurociągów z drogami i torami kolejowymi ustawia się tablice ostrzegawcze.

3. Podczas wykonywania próby szczelności i wy trzymałości wokół pompowni i rurociągów wyznacza się 30-metrową strefę bezpieczeństwa. § 25

1.

1. Kontrolę szczelności badanego odcinka ru rociągu rozpoczyna się na polecenie osoby dozoru ru chu prowadzącej próby, po załączeniu pomp lub sprę żarek i po jednogodzinnej stabilizacji ciśnienia.

2. Ruch kołowy wzdłuż badanego odcinka rurocią gu podczas utrzymywania w nim ciśnienia jest niedo puszczalny.

3. Wykonywanie prób szczelności i wytrzymałości rurociągów podczas silnej mgły, wichury, śnieżycy, marznącej mżawki oraz wyładowań atmosferycznych jest niedopuszczalne. § 25

2. Z przeprowadzonej próby szczelności i wy trzymałości sporządza się protokół. § 25

3. Gazociąg badany powietrzem przekazuje się do eksploatacji po wyparciu powietrza gazem; zawar tość powietrza w gazie nie może być większa niż 2%. § 25

4. Studzienki rewizyjne, kanały i inne podziem ne urządzenia znajdujące się w odległości do 15 m od rurociągu kontroluje się w zakresie występowania w nich gazu, nie rzadziej niż dwa razy w roku, a w pierwszym roku eksploatacji jeden raz w miesiącu. Inne kontrole lub przeglądy mogą być wykonywane na podstawie ustaleń kierownika ruchu zakładu górnicze go. § 25

5. Mapy sytuacyjne tras rurociągów, z zazna czeniem wymiarów rurociągów i rodzaju przepływają cego płynu oraz rodzaju i wymiaru zamknięć i odgałę zień, powinny znajdować się w zakładzie górniczym lub w wydzielonej jego części. § 25

6. Podczas budowy rurociągów technologicz nych dla gazu zawierającego siarkowodór mogą być stosowane wyłącznie materiały odporne na korozję siarkowodorową. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7075 — Poz. 961 § 25

7. Długie rurociągi technologiczne, ze względu na konieczność ograniczenia ilości gazu toksycznego w przypadku awarii rurociągu, powinny być podzielo ne na odcinki o długości zależnej od zawartości siarko wodoru w gazie, średnicy i ciśnienia roboczego ruro ciągu oraz od topografii terenu. Poszczególne odcinki rurociągu powinny mieć urządzenia odcinające do po miaru ciśnienia oraz umożliwiające wydmuchanie za wartości rurociągu do komina spalania. § 25

8. Rurociągi służące do przesyłania z odwiertu płynu złożowego z zawartością siarkowodoru większą od 2% objętości układa się w odległości nie mniejszej niż 200 m od granicy terenów zwartej zabudowy i 50 m od wolno stojących domów mieszkalnych. § 25

9. W rurociągach, o których mowa w § 258, oraz w rurociągach wysokociśnieniowych spoiny poddaje się badaniom nieniszczącym przed wykonaniem wstępnej próby szczelności. § 260. Z rurociągu usuwa się wodę przed wprowa dzeniem do niego gazu ziemnego z zawartością siarko wodoru. § 26

1.

1. Eksploatację podziemnego magazynu wę glowodorów płynnych prowadzi się zgodnie z progra mem zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Program, o którym mowa w ust. 1, określa w szczególności wydatki węglowodorów płynnych za tłaczanych i odbieranych z poszczególnych odwiertów eksploatacyjnych. § 26

2.

1. Wybraną strukturę geologiczną, w celu zlokalizowania podziemnego magazynu węglowodo rów płynnych, poddaje się badaniom zmierzającym do ustalenia jej właściwości petrograficznych, kolektor skich i hydrogeologicznych.

2. W przypadku gdy podziemny magazyn węglo wodorów płynnych ma być wytworzony w strukturze zawodnionej, badania, o których mowa w ust. 1, uzu pełnia się o badania szczelności skał nadkładu.

3. Badania, o których mowa w ust. 2, wykonuje się w przypadku występowania w magazynie ciśnienia większego od pierwotnego ciśnienia złożowego lub hydrostatycznego.

4. Kawerny magazynowe powinny być wytworzo ne tylko w skałach, których przydatność do celów ma gazynowania węglowodorów płynnych została wcze śniej rozpoznana. § 26

3.

1. Stan techniczny odwiertów udostępniają cych podziemny magazyn węglowodorów płynnych oraz odwiertów kontrolnych powinien zapewniać izo lację tego magazynu od innych warstw przepuszczal nych, a także szczelność zarurowanej przestrzeni pier ścieniowej.

2. Przed przystąpieniem do zatłaczania węglowo dorów płynnych do magazynu wykonuje się pomiary pierwotnego tła gazowego w powietrzu glebowym na obszarze magazynu.

3. Sposoby i wyniki badań szczelności odwiertów dokumentuje się; dokumentację przechowuje się do czasu likwidacji magazynu.

4. Odwierty, których stan techniczny nie gwarantu je szczelności magazynu, skutecznie rekonstruuje się dla zapewnienia ich szczelności lub w przypadku ko nieczności likwiduje.

5. Ciśnienie podczas próby szczelności odwiertów, o których mowa w ust. 1, nie powinno być mniejsze od maksymalnego przewidywanego ciśnienia magazyno wania.

6. Badania i próby wykonuje się w odwiertach, udo stępniających podziemny magazyn węglowodorów płynnych, na podstawie projektu badań zatwierdzone go przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

7. Maksymalne ciśnienie zatłaczania określa się dla każdego z otworów zasilająco-odbiorczych.

8. Dla każdej komory magazynu węglowodorów płynnych w złożu soli kamiennej określa się maksy malne i minimalne ciśnienie magazynowania oraz maksymalne i minimalne ciśnienie głowicowe.

9. Przed przystąpieniem do pierwszego zatłaczania węglowodorów do komory sprawdza się jej szczelność przy ciśnieniu wyższym od maksymalnego ciśnienia magazynowania. § 26

4. Ciśnienie robocze orurowania i głowicy od wiertów zasilająco-odbiorczych powinno być większe od największego ciśnienia głowicowego równego do puszczalnemu ciśnieniu wewnętrznemu podziemnego magazynu węglowodorów płynnych. § 26

5. Konstrukcja głowic odwiertów zasilających i odbiorczych powinna umożliwiać przyłączenie mano metrów do pomiaru ciśnienia w przestrzeni wewnętrz nej eksploatacyjnej kolumny rur okładzinowych, w przestrzeniach międzyrurowych oraz w kolumnie rur wydobywczych. § 26

6.

1. Węglowodory płynne zatłaczane do pod ziemnych magazynów powinny być oczyszczone z sub stancji mogących spowodować zmniejszenie efektyw ności magazynowania.

2. Analizy składu chemicznego węglowodorów płynnych zatłaczanych i odbieranych wykonuje się w sposób i z częstotliwością ustaloną przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 26

7. W przypadku gdy do strefy zawodnionej, okalającej przestrzeń magazynową, zatłaczana jest wo da, oczyszcza się ją z substancji mogących spowodo wać skażenie chemiczne lub mikrobiologiczne; ilość za tłaczanej wody powinna być mierzona i rejestrowana. § 26

8. Ilość węglowodorów zatłaczanych i odbiera nych z podziemnego magazynu węglowodorów płyn nych mierzy się w sposób ciągły oraz bilansuje po każ dym cyklu eksploatacji magazynu. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7076 — Poz. 961 § 26

9. W przypadku stwierdzenia nieszczelności magazynu nie można prowadzić zatłaczania węglowo dorów do czasu wyjaśnienia przyczyn i usunięcia tej nieszczelności. § 270.

1. Do podziemnego magazynu węglowodo rów płynnych wykonuje się odwierty obserwacyjne w celu kontroli zjawisk zachodzących w złożu stano wiącym magazyn, jeżeli zjawiska te nie mogą być kon trolowane za pomocą odwiertów zasilająco-odbior czych.

2. Wymagań określonych w ust. 1 nie stosuje się do magazynów w kawernach solnych. § 27

1. Geometria komory magazynowej utworzo nej w złożu soli kamiennej oraz stan techniczny wgłęb nego wyposażenia komory okresowo kontroluje się w sposób i z częstotliwością ustaloną przez kierownika ruchu zakładu górniczego. Rozdział 9 Wydobywanie siarki otworami wiertniczymi § 27

2.

1. Eksploatację złoża prowadzi się w sposób określony w technicznym projekcie eksploatacji za twierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górnicze go.

2. Projekt, o którym mowa w ust. 1, zawiera w szczególności:

1) zasady prowadzenia wydobycia siarki otworami wiertniczymi,

2) sposoby oddziaływania na warunki hydronaporo we horyzontu wód złożowych,

3) zasady prowadzenia ruchu w warunkach występo wania zagrożeń. § 27

3. Każdy otwór, w zależności od przeznaczenia, wyposaża się w sposób określony w dokumentacji oraz powinien on także posiadać numer umieszczony na widocznym miejscu. § 27

4. Otwór eksploatacyjny powinien być uzbrojo ny w sposób umożliwiający:

1) doprowadzenie wody technologicznej do złoża,

2) odbiór wytopionej siarki ze złoża na powierzchnię. § 27

5. Pozostawianie otworów z niezabezpieczony mi wylotami kolumn rurowych, w szczególności po za kończeniu prowadzonych prac wiertniczych, renowa cyjnych i rekonstrukcyjnych, jest niedopuszczalne. § 27

6.

1. Rurociągi przeznaczone do transportu go rących mediów skutecznie izoluje się przed możliwo ścią poparzenia ludzi.

2. Rurociągi przeznaczone do transportu cieczy technologicznych oraz wód złożowych w miejscach krzyżowania się z drogami kopalnianymi zabezpiecza się przed uszkodzeniem. § 27

7. Główne rurociągi służące do przesyłania substancji technologicznych numeruje się i oznakowu je w miejscach zainstalowania głównej armatury odci nającej w sposób pozwalający na ich identyfikację. § 27

8.

1. Próby szczelności oraz próby ciśnieniowe instalacji i urządzeń technologicznych wykonywane podczas ich montażu przeprowadzają wykonawcy tych instalacji, w obecności osób wyznaczonych przez kie rownika ruchu zakładu górniczego.

2. Próby, o których mowa w ust. 1, przeprowadza się przed wykonaniem powłok antykorozyjnych i cie płochronnych; z przeprowadzonych prób sporządza się protokół. § 27

9. Przegląd instalacji gazowych, instalacji sprę żonego powietrza, zaworów redukcyjnych i szybko za mykających oraz innych urządzeń wykonuje się zgod nie z ustaleniami kierownika ruchu zakładu górniczego. § 280. Prace wewnątrz kotłów wykonuje się tylko po ich odłączeniu i zabezpieczeniu zaślepkami wszyst kich połączeń kotła z instalacjami lub urządzeniami. § 28

1. Konstrukcję i sposób uzbrojenia otworów dostosowuje się do stwierdzonej wierceniami głębo kości zalegania spągu i budowy serii chemicznej złoża. § 28

2. Kompensację naprężeń kolumn eksploata cyjnych, powodowanych czynnikami termicznymi i procesem osiadania nadkładu, zapewnia się, stosując odpowiednią konstrukcję więźby rurowej bądź telesko pową konstrukcję tych kolumn. § 28

3. Przed każdym włączeniem otworu do eksplo atacji powinna być sprawdzona drożność kolumny za silającej i wydobywczej. § 28

4. Włączenie otworu do eksploatacji wymaga zgody kierownika ruchu zakładu górniczego. § 28

5.

1. Sposób wykonania zabiegów intensyfika cji przepływu poprzez udrożnienie kolumn rur lub prze strzeni międzyrurowej i strefy przyotworowej ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

2. Prace związane z udrożnieniem kolumn eksplo atacyjnych, wymagające demontażu więźby rurowej otworu, prowadzi się pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu. § 28

6.

1. Parametry wody technologicznej, poda wanej do grzania złoża, mierzone w sterowni, określa kierownik ruchu zakładu górniczego.

2. W przypadkach szczególnych, wymagających ze stalenia płynnej siarki w otworze dla opanowania wy pływu mieszaniny siarkowo-wodnej uszkodzoną więź bą rurową, dopuszcza się tłoczenie do otworu będące go w eksploatacji wody o temperaturze niższej od tem peratury topnienia siarki. § 28

7. Wstępne grzanie złoża oraz sposób urucho mienia i prowadzenia eksploatacji określa się w in strukcjach technologicznych zatwierdzonych przez kie rownika ruchu zakładu górniczego. § 28

8.

1. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się tłoczenie wody technologicznej do otworu kolum Dziennik Ustaw Nr 109 — 7077 — Poz. 961 ną techniczną rur okładzinowych, których but posado wiony jest powyżej serii produktywnej.

2. Przypadek grzania otworu, o którym mowa w ust. 1, odnotowuje się w raporcie zmianowym. § 28

9.

1. Otwór eksploatacyjny włącza się do syste mu kontrolno-pomiarowego, począwszy od rozpoczę cia wstępnego grzania złoża, aż do wyłączenia otworu z eksploatacji.

2. Dopuszcza się odstąpienie od indywidualnego opomiarowania otworu i wykonywania pomiaru bilan sowego w okresie remontu lub wymiany urządzeń po miarowych danego otworu.

3. Zasady obserwacji, kontroli i pomiarów, o któ rych mowa w ust. 1 i 2, określają wytyczne technolo giczne węzła eksploatacji. § 290.

1. Stan techniczny więźby rurowej otworu włączonego do ruchu, wraz z osprzętem i przynależną instalacją, poddaje się systematycznym oględzinom, a usterki niezwłocznie likwiduje; o wyłączeniu otworu z ruchu decyduje kierownik działu ruchu, wyznaczony przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Przed wyłączeniem otworu z ruchu sporządza się protokół, który zatwierdza kierownik ruchu zakładu górniczego. § 29

1.

1. W przypadku gdy otwór eksploatacyjny po wyłączeniu z ruchu nie jest przeznaczony do innych za dań, powinien być zlikwidowany.

2. Przeznaczenie otworu po jego wyłączeniu z ru chu określa się w protokole, o którym mowa w § 290 ust. 2.

3. Poszczególne pola eksploatacyjne lub ich części, po rozliczeniu zasobów, mogą być wyłączone z eksplo atacji z przeznaczeniem terenu do dalszej działalności przemysłowej lub rekultywacji.

4. O wyłączeniu z eksploatacji pola lub jego części po uzyskaniu ustalonego stopnia wykorzystania zaso bów złoża w ich granicach decyduje kierownik ruchu zakładu górniczego. § 29

2.

1. Zakres i system oddziaływania na warun ki hydronaporowe dla rejonów eksploatacyjnych okre śla geolog górniczy w uzgodnieniu z właściwymi dzia łami ruchu zakładu górniczego.

2. W uzgodnieniach, o których mowa w ust. 1, w szczególności uwzględnia się:

1) natężenie prowadzenia eksploatacji i związanego z nią poziomu zasilania złoża wodą technologiczną w danym rejonie,

2) warunki hydrogeologiczne złoża w danym rejonie,

3) zapewnienie ciśnienia wód złożowych wymagane go potrzebami eksploatacji,

4) przeciwdziałanie niezamierzonym wypływom wód złożowych na powierzchnię oraz przedostawaniu się ich do chronionych horyzontów wodonośnych,

5) ukierunkowanie przepływu wód, poprzez oddziały wanie hydrauliczne systemem barier represyjnych i depresyjnych w celu podgrzewania złoża oraz od bioru wód dla celów eksploatacyjnych w układzie zamkniętego obiegu wód. § 29

3.

1. Maksymalną temperaturę odbieranych wód złożowych z poszczególnych otworów odprężają cych określa dozór geologiczny w uzgodnieniu ze służ bą eksploatacyjną zakładu górniczego.

2. Przy określaniu temperatury, o której mowa w ust. 1, uwzględnia się:

1) potrzeby termicznego udrażniania złoża o niskim współczynniku filtracji na przedpolu eksploatacji,

2) minimalizowanie strat cieplnych w warunkach do brej filtracji złoża,

3) wymagania technologiczne procesu podgrzewania wód złożowych przy zamkniętym obiegu tych wód, zapewniające bezpieczeństwo ruchu i pracowni ków. § 29

4.

1. Stwierdzony na powierzchni niezamierzo ny wypływ wody, który może mieć bezpośredni zwią zek z horyzontem wód złożowych, bez względu na to, gdzie się pojawił, natychmiast zgłasza się osobie dozo ru ruchu i odnotowuje w raporcie zmianowym.

2. Osoba dozoru ruchu zabezpiecza rejon wypływu wody przez jego ogrodzenie, oznakowanie tablicami ostrzegawczymi i oświetlenie w porze nocnej, a także powiadamia o powstałym zagrożeniu obsługę pracują cą w tym rejonie na danej zmianie i osobę dozoru ru chu przejmującą zmianę.

3. Dopuszcza się możliwość nieoświetlenia rejonu wypływu wody; decyzję w tej sprawie podejmuje kie rownik ruchu zakładu górniczego. § 29

5.

1. Sposób postępowania w przypadku awa rii eksploatacyjnej lub erupcji ustala kierownik ruchu zakładu górniczego.

2. Likwidację awarii eksploatacyjnych i erupcji wy konuje się zgodnie z planem likwidacji awarii albo erupcji, zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakła du górniczego. § 29

6.

1. Osoby zatrudnione przy zabezpieczaniu miejsca awarii eksploatacyjnej albo erupcji, w szcze gólności przy prowadzeniu prac likwidacyjnych tych zjawisk, powinny posiadać wymagane kwalifikacje oraz stosować niezbędny sprzęt ochrony indywidual nej i odzież ochronną.

2. Prace związane z likwidacją awarii eksploatacyj nych i erupcji wykonuje się pod bezpośrednim nadzo rem osoby dozoru ruchu wyznaczonej przez kierowni ka ruchu zakładu górniczego. § 29

7.

1. W układach otworów odbioru lub zatłacza nia wód prowadzi się bilansowe pomiary ilości wód, a w układzie zatłaczania także ciśnienia tłoczenia tych wód. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7078 — Poz. 961

2. Wtłaczanie do złoża płynów innych niż woda zło żowa, woda technologiczna lub powietrze technolo giczne wykonuje się na podstawie projektu techniczne go zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego po uzyskaniu pozwolenia na zasadach i w trybie określonych w przepisach prawa wodnego.

3. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do uszczelniania rur okładzinowych, likwidacji zjawisk erupcyjnych oraz awarii i komplikacji wiertniczych. § 29

8.

1. W otworach obserwacyjnych prowadzi się obserwacje, pomiary i badania, ustalające poziom ci śnienia wód, a w zależności od potrzeb, skład chemicz ny tych wód i ich temperaturę.

2. Obserwacje i pomiary prowadzi się także w wy znaczonych punktach udostępniania i użytkowania wód czwartorzędowych i trzeciorzędowych, leżących w obrębie przewidywanej strefy zasięgu wpływów eks ploatacji.

3. Pierwsze pomiary i badania w otworach i punk tach określonych w ust. 2 wykonuje się przed rozpoczę ciem eksploatacji złoża w celu ustalenia stanu wyjścio wego. § 29

9.

1. Wszystkie otwory obserwacyjne, studnie i źródła naturalne objęte obserwacjami, pomiarami i badaniami powinno się nawiązać do niwelacji sieci państwowej i nanieść na mapy sytuacyjno-wysoko ściowe, a także wykazać w ewidencji uzbrojenia terenu oraz na mapie zasadniczej, prowadzonych na podsta wie przepisów prawa geodezyjnego i kartograficzne go.

2. Sposób, zakres i częstotliwość przeprowadzania obserwacji, pomiarów i badań oraz sposób ich ewiden cjonowania określa kierownik ruchu zakładu górnicze go. § 300. Urządzenia ciśnieniowe, służące do oczysz czania siarki, mogą być dopuszczone do użytkowania po spełnieniu wymagań określonych w odrębnych przepisach. § 30

1. Przy pracach związanych z oczyszczaniem siarki, jej rozlewaniem i zestalaniem na składowiskach zachowuje się szczególne środki ostrożności w celu uniknięcia poparzenia płynną siarką. § 30

2.

1. Odpady pochodzące z procesu oczyszcza nia siarki składuje się na wyznaczonych składowi skach.

2. Siarkę w stanie płynnym składuje się w przysto sowanych do tego celu zbiornikach, wyposażonych w przyrządy do pomiaru jej temperatury i poziomu.

3. Siarkę w stanie stałym składuje się na przystoso wanych do tego celu składowiskach, zgodnie z zasada mi określonymi w dokumentacji techniczno-technolo gicznej zatwierdzonej przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 30

3. W przypadku stosowania przenośnika ta śmowego lub ciągu przenośników taśmowych o dłu gości przekraczającej 150 m w miejscach przechodze nia osób powinny być zabudowane przejścia w po przek trasy. § 30

4.

1. Przy prowadzeniu eksploatacji siarki me todą otworową wymagane jest posiadanie odpowied nich urządzeń przeciwpożarowych.

2. Wymagania przeciwpożarowe dla obiektów i urządzeń zakładu górniczego określają instrukcje technologiczne, techniczno-eksploatacyjne lub remon towe.

3. Kierownik ruchu zakładu górniczego organizuje służbę przeciwpożarową do sprawowania nadzoru prewencyjnego oraz wykonywania zadań operacyjno -technicznych. Rozdział 10 Wydobywanie soli otworami wiertniczymi § 30

5. Projekt techniczny wydobywania soli otwo rami wiertniczymi w szczególności określa:

1) grubość filarów brzeżnych międzykomorowych, wzajemne odległości między poszczególnymi od wiertami oraz miąższość warstw skalnych stano wiących półkę ochronną ponad komorami,

2) wielkość przewidywanych osiadań powierzchni po la otworowego,

3) sposób odprowadzania i gromadzenia solanki o pełnym nasyceniu, wypływającej z komór na sku tek przestrzennego zaciskania komór oraz z innych przyczyn w całym procesie eksploatacji,

4) wytyczne wypełniania komór eksploatacyjnych,

5) wymaganą aparaturę kontrolno-pomiarową, po zwalającą na bieżącą kontrolę wielkości ciśnień obiegów wody, solanki i oleju oraz na określanie wielkości wydobycia i ubytku zasobów,

6) wielkość dopuszczalnego ciśnienia cieczy na głowi cy odwiertów, wynikającego z oporów przepływu w całym układzie eksploatacyjnym, przy uwzględ nieniu dopuszczalnego ciśnienia szczelinowania górotworu. § 30

6.

1. Podczas wiercenia na polu otworowym odwiertów badawczych i eksploatacyjnych wykonuje się badania dla określenia:

1) głębokości zalegania warstw wodonośnych oraz pakietów izolujących w nadkładzie,

2) składu chemicznego i ciśnienia hydrostatycznego oraz wydajności wód nasycających przepuszczalne warstwy nadkładu złoża soli,

3) głębokości zalegania oraz miąższości warstw soli w serii solnej złoża, rodzajów warstw rozdzielają cych warstwy soli i stopnia zanieczyszczenia warstw soli oraz zasolenia warstw ilastych,

4) wielkości ciśnienia szczelinowania warstw w górnej części serii solnej (w złożach pokładowych) po każ dym rurowaniu. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7079 — Poz. 961

2. Wykonując badania, o których mowa w ust. 1, w pokładowym złożu soli tektonicznie zaburzonym co najmniej 10% odwiertów przewidzianych do wykona nia odwierca się z pełnym rdzeniowaniem.

3. Zakres rdzeniowania otworów badawczych, wierconych na złożu soli typu wysadowego, ustala do zór geologiczny. § 30

7. Przekazanie odwiertu do eksploatacji wyma ga sporządzenia protokołu, który w szczególności po winien zawierać:

1) raporty wiertnicze, w których należy ująć zwłaszcza stwierdzone zasypy, obwały ścian i opadanie prze wodu w trakcie wiercenia,

2) projekty i protokoły prac wykonanych w odwiercie oraz wyniki przeprowadzanych badań, mających wpływ na przyszłą eksploatację danym odwiertem,

3) schemat konstrukcji odwiertu, wraz z uzbrojeniem podziemnym i naziemnym. § 30

8. W zakładzie górniczym sporządza się:

1) dokumentację techniczną otworów, która powinna w szczególności określać: a) konstrukcję otworu, b) uzbrojenie otworu do eksploatacji, c) przekrój geologiczny otworu, z wyznaczeniem stref przeznaczonych do eksploatacji, d) zawartość części nierozpuszczalnych w poszcze gólnych warstwach soli, różniących się między sobą, e) zawartość poszczególnych rodzajów soli oraz współczynnik rozpuszczalności, f) wyniki pomiarów i badań wykonane w czasie wiercenia otworu, g) prognozy wydobycia na podstawie danych uzy skanych w czasie wiercenia.

2) dokumentację, w szczególności zawierającą: a) projekt techniczny eksploatacji, zawierający opis systemu eksploatacji, siatkę rozmieszczenia otworów eksploatacyjnych, schemat uzbrojenia otworów, technikę podnoszenia rur eksploata cyjnych, schemat sieci rurociągów i urządzeń technologicznych oraz typ, rodzaj i charaktery stykę urządzeń wiertniczych, b) projekt technologiczny eksploatacji, zawierający opis procesu ługowania, sposób rejestracji, ob liczenia parametrów technologicznych i oceny skutków eksploatacji w zakresie powstawania pustek poeksploatacyjnych, c) projekt rozwoju frontu eksploatacyjnego, d) dzienniki pomiarów parametrów technologicz nych w otworach eksploatacyjnych, na podsta wie notowań stacji kontrolno-pomiarowych i pomiarów echosondą, e) książki pracy otworów eksploatacyjnych, f) inne dokumenty, na podstawie których są podej mowane decyzje dotyczące tymczasowego lub doraźnego sposobu prowadzenia ruchu bądź obserwacji. § 30

9. Po zakończeniu wiercenia otworów eksplo atacyjnych likwiduje się wszelkie zbiorniki ziemne, ro wy i inne nierówności terenu w promieniu równym po łowie odległości między sąsiednimi otworami. § 3

10.

1. W przypadku złóż wysadowych dokumen tacja, o której mowa w § 308 pkt 2, może być ujednoli cona i obowiązywać dla większej liczby otworów eks ploatacyjnych.

2. Podczas eksploatacji złoża soli dokumentację techniczną otworów, o której mowa w § 308 pkt 1, na bieżąco uzupełnia się danymi określającymi:

1) ilość soli wydobytej z powstającej komory,

2) ilość cieczy wtłoczonej i wypływającej z komory, z podaniem jej zasolenia,

3) głębokość zalegania stropu i spągu komory oraz kształt komory,

4) wszelkie inne zjawiska występujące w komorze i w otworze eksploatacyjnym, zauważone w proce sie eksploatacji.

3. Dane wymienione w ust. 2 pkt 1, 2 i 4 odnotowu je się w karcie otworu eksploatacyjnego z częstotliwo ścią dobową i bilansuje się je miesięcznie.

4. Dane dotyczące głębokości zalegania stropu i spągu komory oraz kształtu komory eksploatacyjnej przedstawia się w sposób ustalony przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 31

1. Przed przystąpieniem do pierwszego zapusz czania kolumn rur eksploatacyjnych przeprowadza się kontrolę średnicy i głębokości otworu oraz założony pomocniczy punkt odniesienia podczas wszelkich ma nipulacji rurami w otworze. § 31

2. Kolumny rur wolno wiszących w otworze umocowuje się w więźbie rurowej, w sposób uniemoż liwiający ich niekontrolowane przesunięcia względem siebie i wpadnięcie do otworu oraz w sposób ułatwia jący manipulacje tymi kolumnami. § 31

3. Wszelkich zmian w otworach eksploatacyj nych lub przygotowywanych do eksploatacji dokonu je się pod nadzorem osoby dozoru ruchu odpowiedniej specjalności i dokumentuje się je. § 31

4. Przed rozpoczęciem wydobywania sprawdza się prawidłowość funkcjonowania urządzeń kontrolno -pomiarowych i zabezpieczających. § 31

5. Wielkość wydobycia z poszczególnych otwo rów, strefy złoża przeznaczone do eksploatacji oraz do puszczalne wielkości wydobycia z tych stref ustala kie rownik ruchu zakładu górniczego; wielkości te odnoto wuje się w książkach pracy otworów eksploatacyjnych. § 31

6.

1. ¸ ugowanie soli otworami, zwłaszcza w wy sadach solnych, gdy wysokość komory ma przekraczać 400 m, prowadzi się z olejową ochroną stropu, w sys temie ługowania boczno-stropowym.

2. W złożach zalegających do głębokości 500 m, zwłaszcza typu pokładowego o dużej ilości wkładek ila Dziennik Ustaw Nr 109 — 7080 — Poz. 961 stych, przedzielających pokłady soli, powinny być sto sowane takie systemy eksploatacji, aby uzyskać komo ry o regularnych kształtach, zbliżonych do cylindrycz nych.

3. W przypadku stwierdzenia hydraulicznego prze bicia lub przeługowania między komorami eksploata cyjnymi, kierownik ruchu zakładu górniczego powodu je wyłączenie z ruchu komór stwarzających zagrożenie naruszenia stabilności górotworu i stateczności po wierzchni. Ponowne wznowienie eksploatacji może na stąpić po określeniu dalszej eksploatacji i uprzednim powiadomieniu właściwego organu nadzoru górnicze go. § 31

7. W przypadku przerwy w eksploatacji otworu spowodowanej względami technicznymi kierownik ru chu zakładu górniczego każdorazowo ustala sposób przeprowadzenia prac w celu powtórnego włączenia go do eksploatacji. § 31

8. Wyloty rur okładzinowych i eksploatacyj nych wyposaża się w odpowiednią głowicę rurową szczelną i wytrzymałą, dostosowaną do ciśnień wystę pujących w czasie pracy otworu, umożliwiającą:

1) podłączenie rurociągów lub kabli sygnalizacyjnych do stacji kontrolno-pomiarowej,

2) wymianę poszczególnych elementów armatury i skręcanie kolumn rur eksploatacyjnych oraz ma nipulacje nimi,

3) bezpieczne odprężenie i odprowadzenie gazów, w przypadku przewidywanego występowania gazu ziemnego. § 31

9. W trakcie eksploatacji otworów wykonuje się pomiary objętości i kształtu ługowanych wyrobisk; sposób wykonywania pomiarów ustala kierownik ru chu zakładu górniczego. § 3

20. W przypadku wystąpienia awarii odwiertu eksploatacyjnego kierownik ruchu zakładu górniczego podejmuje decyzję o sposobie usunięcia awarii od wiertu, jego rekonstrukcji lub likwidacji. § 32

1. Dla każdego otworu przeznaczonego do eks ploatacji kierownik ruchu zakładu górniczego określa kryteria decydujące o wyłączeniu go z ruchu, ze wzglę du na ochronę powierzchni oraz zasobów wód po wierzchniowych i wgłębnych. § 32

2.

1. Przy wydobywaniu soli głębokimi odwier tami, zwłaszcza w wysadowych złożach soli o przewi dywanej głębokości komór ponad 1000 m, urządzenia dozujące i kontrolne oleju ekranującego strop powsta jącej komory powinny być stale czynne, a ich pracę w sposób ciągły rejestruje się w stacji kontrolno-po miarowej.

2. Podczas wydobywania, gdy pomiary geodezyjne pola otworowego wykazują osiadanie, kierownik ru chu zakładu górniczego wyznacza drogi dojścia do po szczególnych rejonów pola otworowego, jak również drogi transportowe oraz dopuszczalne obciążenie i szybkość przejazdów. § 32

3. Podczas zasypywania zapadlisk powstałych na polu otworowym lub przemieszczaniu mas pod sadzkowych, przy podsadzaniu komór poeksploatacyj nych:

1) wyznacza się bezpieczne kierunki dowozu mas pod sadzkowych oraz drogi, po których może poruszać się ciężki sprzęt, na podstawie rozeznania w zakre sie miąższości i szczelności półki ochronnej nad ko morami,

2) wyznacza się na drodze dojazdowej miejsca, do któ rych wolno dojeżdżać ciężkimi maszynami,

3) wyznacza się osoby dozoru ruchu prowadzące ob serwacje zachowania stateczności krawędzi zapa dliska,

4) w razie prowadzenia prac w porze nocnej, miejsca pracy oświetla się, a prace prowadzi na podstawie zezwolenia kierownika ruchu zakładu górniczego pod nadzorem osoby wyższego dozoru ruchu,

5) w razie wystąpienia strefy obrywów brzegów zapa dliska, skąd spychane są masy wypełniające, na tychmiast zmienia się miejsca składowania spy chanych mas,

6) dodatkowo zabezpiecza się operatorów pracują cych na spychaczach przed wypadkiem na skutek obsunięcia się krawędzi zapadliska. § 32

4.

1. Dla zapewnienia bezpieczeństwa ruchu za kładu górniczego i prawidłowej gospodarki złożem wykonuje sie pomiary, badania i obserwacje po zakoń czeniu wiercenia otworów eksploatacyjnych.

2. Pomiary, badania i obserwacje, o których mowa w ust.1, stanowią podstawę ustalenia optymalnych warunków eksploatacji oraz rodzajów pomiarów i ba dań w trakcie eksploatacji.

3. Szczegółowe zakresy pomiarów, badań i obser wacji oraz ich częstotliwości określa kierownik ruchu zakładu górniczego. § 32

5.

1. Ostateczne rozmiary wyługowanych wyro bisk określa się za pomocą pomiarów echosondą.

2. W razie ługowania danym otworem kilku komór leżących na różnych głębokościach, pomiary te wyko nuje się dla każdej z nich.

3. Ilość pomiarów kształtu komory przy eksploata cji w kilku poziomach powiększa się tak, aby można w odpowiednim czasie podjąć działania zabezpieczają ce przed możliwością ługowania soli w poziomach wy żej zalegających.

4. Częstotliwość pomiarów kształtu komór oraz po miarów kontrolnych ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 32

6. Przy eksploatacji otworowej, opartej na techno logii z ciągłym podnoszeniem kolumn rur eksploatacyj nych, pomiary kształtu wyrobisk przeprowadza się w od stępach czasowych nieprzekraczających 6 miesięcy. § 327.

1. Nadzór nad prowadzeniem pomiarów, ba dań i obserwacji sprawują oraz interpretacji ich wyni Dziennik Ustaw Nr 109 — 7081 — Poz. 961 ków dokonują pracownicy wyznaczeni przez kierowni ka ruchu zakładu górniczego. W interpretacji wyników pomiarów kształtu wyrobisk powinien uczestniczyć mierniczy górniczy.

2. Wyniki pomiarów, badań i obserwacji dokumen tuje się w książkach pracy otworu. § 32

8. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w rozługowaniu komory eksploatacyjnej, zagrażającej przeługowaniem filara międzykomorowego, podejmu je się działania zapobiegające. § 32

9. W przypadku pionowego podługowania zło ża soli wzdłuż kolumn rur eksploatacyjnych otwór po winien być wyłączony z ruchu do czasu zlikwidowania tego zjawiska. § 330. W przypadku wystąpienia nieprawidłowego rozługowania komór eksploatacyjnych w polu otworo wym, przy ciśnieniowej metodzie eksploatacji, wstrzy muje się eksploatację w tym polu lub rejonie pola, do konując rozpoznania przyczyn i zmiany technologii eksploatacji. § 33

1.

1. Gdy strop komory eksploatacyjnej docho dzi do półki ochronnej, a eksploatacja jest prowadzona bez olejowej ochrony stropu, otwór wyłącza się z eks ploatacji.

2. Otwór, którego komora eksploatacyjna osiągnę ła wymiary założone w projekcie, wyłącza się z eksplo atacji i zabezpiecza, zgodnie z tym projektem.

3. Niezlikwidowane komory poeksploatacyjne, wy łączone z ruchu, których strop znalazł się w rejonie pół ki ochronnej, okresowo sprawdza się, mierząc w nich położenie i kształt stropu komory.

4. Częstotliwość pomiaru stropu komory ustala kie rownik ruchu zakładu górniczego. § 33

2. Przed rozpoczęciem ługowania soli na tere nie pola otworowego oraz wokół pola w granicach przewidywanych wpływów eksploatacji wyznacza się punkty pomiarowe (piezometry) dla umożliwienia ob serwacji kształtowania się stosunków hydrogeologicz nych oraz zmian składu chemicznego wód podziem nych z horyzontów, z których woda jest pobierana do celów komunalnych, jak również z horyzontów prze puszczalnych w nadkładzie złoża soli. § 33

3.

1. Pierwsze pomiary i analizy wód wykonuje się przed rozpoczęciem eksploatacji, a następnie z czę stotliwością i w zakresie ustalonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Sposób prowadzenia i ewidencjonowania wyni ków pomiarów i obserwacji określa kierownik ruchu zakładu górniczego. § 33

4.

1. Komory eksploatacyjne, które osiągnęły projektowane wymiary i z których wydobyto założoną ilość soli, wyłącza się z ruchu, a odwierty zabezpiecza przed włączeniem do obiegu eksploatacyjnego.

2. Głowice odwiertów udostępniających komory wyłączone z ruchu zabezpiecza się przed możliwością nadmiernego wzrostu ciśnienia solanki wypełniającej układ komora — otwór, przez zamontowanie urządzeń pomiarowych ciśnienia solanki oraz urządzeń odpro wadzających jej nadmiar.

3. Urządzenia, o których mowa w ust. 2, podłącza się do stacji aparatury kontrolno-pomiarowej lub pozo stawia pod ciągłą obserwacją osób obsługi i dozoru.

4. Ciśnienie na głowicy odwiertu wyłączonego z ru chu nie może przekroczyć ciśnienia koniecznego do wytłoczenia nadmiaru solanki do zbiornika polowego. § 33

5. Likwidację zakładu górniczego lub jego czę ści, wydobywającej sól metodą ługowania, przepro wadza się w taki sposób, aby:

1) podziemne wyrobiska nie zagrażały stateczności powierzchni,

2) powierzchnia, po zlikwidowaniu wszystkich urzą dzeń technicznych, mogła być zrekultywowana i przekazana do dalszego wykorzystania. § 33

6.

1. Podziemne komory eksploatacyjne wypeł nione solanką mogą być pozostawione w stanie, jaki osiągnęły w chwili zakończenia eksploatacji, jeżeli fila ry i ochronna półka stropowa mają wymiary gwaran tujące bezpieczeństwo powierzchni.

2. W przypadkach innych niż określone w ust. 1, ko mory poeksploatacyjne zabezpiecza się bądź likwiduje w sposób ustalony przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 33

7.

1. W przypadku pozostawienia podziemnych wyrobisk napełnionych solanką, a niewypełnionych materiałem podsadzkowym, szczególnie w wysadach solnych, powinno być przewidziane odbieranie solan ki z odwiertów eksploatacyjnych, wypływającej w wy niku naturalnego zaciskania komór eksploatacyjnych.

2. Urządzenia odbierające solankę z odwiertów i ru rociągi prowadzące do miejsca jej gromadzenia wyko nuje się z materiałów odpornych na korozję oraz ukła da w sposób umożliwiający użytkowanie powierzchni. § 33

8.

1. W przypadku gdy komory eksploatacyjne są tak połączone hydraulicznie między sobą, że w ca łym polu otworowym lub w większej części jego obsza ru panują wyrównane ciśnienia na wszystkich odwier tach, a równocześnie jest zeszczelinowana hydraulicz nie ochronna półka stropowa, likwidacja zakładu gór niczego nie wymaga zabudowy systemu odprężające go odwierty eksploatacyjne.

2. Sposób zapobiegania skażeniu warstw przypo wierzchniowych oraz wód solanką wyciskaną z niepod sadzonych komór określa kierownik ruchu zakładu gór niczego, powiadamiając o tym właściwy organ ochro ny środowiska. § 33

9. Do czasu zaniku samowypływów solanki z komór poeksploatacyjnych likwidowanego zakładu górniczego: Dziennik Ustaw Nr 109 — 7082 — Poz. 961

1) utrzymuje się sprawną instalację odbierającą so lankę z odwiertów eksploatacyjnych i odprowadza jącą tę solankę z pola otworowego,

2) prowadzi się pomiary ilości odprowadzonej solan ki i jej dokumentowanie z częstotliwością ustaloną przez kierownika ruchu zakładu górniczego,

3) okresowo wykonuje się pomiary geodezyjne po wierzchni pola otworowego i sąsiadujących z nim terenów,

4) prowadzi się obserwacje hydrogeologiczne na po wierzchni pola otworowego i otaczających go ob szarów,

5) likwiduje wszelkie osiadania o charakterze niecią głym, występujące na polu otworowym, oraz wy pełnia większe osiadania o charakterze ciągłym. § 340. Wyrobiska zakładu górniczego wydobywają cego sól otworami wiertniczymi uznaje się za zlikwido wane, gdy zanikną samowypływy solanki wywołane naturalnym zaciskaniem komór poeksploatacyjnych oraz nastąpi ustabilizowanie powierzchni pola otworo wego. Rozdział 11 Wydobywanie solanek, wód leczniczych i termalnych § 34

1. Przepisy § 305—308 stosuje się odpowiednio do prac przygotowawczych związanych z wydobywa niem naturalnych solanek, wód leczniczych i termal nych. § 34

2.

1. Podczas wiercenia otworów badawczych i eksploatacyjnych wykonuje się badania określające:

1) głębokość warstw nasyconych wodą oraz pakietów izolujących w całym profilu wierconego otworu,

2) skład chemiczny oraz ciśnienie hydrostatyczne i wydajność wód,

3) ilość i skład chemiczny gazów towarzyszących wo dzie, jak również występujących samoistnie.

2. W odwiertach wykonuje się badania geofizyczne w zakresie przewidzianym w projekcie prac geologicz nych. § 34

3. Przy dowiercaniu do złoża wód stosuje się płuczkę wiertniczą o właściwościach niepowodujących uszkodzenia strefy przyodwiertowej. § 34

4.

1. Opróbowanie poziomu skał zbiorniko wych, po zakończeniu wiercenia, prowadzi się na pod stawie projektu opróbowania odwiertu, zatwierdzone go przez kierownika ruchu zakładu górniczego, zgod nie z projektem prac geologicznych.

2. Prace związane z opróbowaniem, próbną i stałą eksploatacją, w szczególności wyposażenia powierzch niowe i wgłębne odwiertu, montaż urządzeń i instala cji, wytłaczanie płynów oraz sporządzanie niezbędnej dokumentacji, prowadzi się zgodnie z wymaganiami obowiązującymi przy opróbowaniu odwiertów wyko nywanych w celu poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego, a w przypadku niewystępowania gazu w od wiercie — zgodnie z wymaganiami dla odwiertów hy drogeologicznych. § 34

5. Aparatura kontrolno-pomiarowa oraz pozo stała instalacja w całym ciągu technologicznym wydo bywania wód, a także towarzyszącego gazu ziemnego, powinna być odporna na korodujące działanie związ ków rozpuszczalnych w wodach oraz przystosowana do pracy w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. § 34

6. Po dowierceniu otworu do projektowanej głębokości i udostępnieniu złoża wód prowadzi się ba dania i pomiary w celu określenia zdolności wydobyw czych odwiertu. § 34

7.

1. Pompowanie próbne przeprowadza się na podstawie projektu technicznego, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Podczas pompowania próbnego określa się na stępujące dane dotyczące:

1) ciśnienia złożowego początkowego i jego ewentu alnych zmian w trakcie próbnej eksploatacji,

2) warunków energetycznych złoża,

3) temperatury złożowej,

4) ciśnienia nasycenia wód gazem,

5) właściwości fizykochemicznych wód,

6) wielkości wydobycia wód i gazu w zależności od różnic złożowego ciśnienia statycznego i dyna micznego oraz wartości ciśnienia głowicowego,

7) wielkości wydobycia gazów w zależności od głębo kości zapuszczenia pompy — przy eksploatacji przez pompowanie.

3. W przypadku wydobywania wód za pomocą pompy wgłębnej stosuje się rozwiązania umożliwiają ce wykonywanie pomiarów głębokości lustra cieczy w odwiercie.

4. W przypadku próbnego pompowania wód bez gazu, powinny być uzyskane dane eksploatacyjne wy magane przy badaniu otworów hydrogeologicznych.

5. W okresie próbnego pompowania prowadzi się dokładną ewidencję wyników pomiarów wydajności wody i gazu, wielkości poszczególnych ciśnień oraz głębokości lustra cieczy w odwiercie.

6. Ustalenia wstępnych średnic zwężek ogranicza jących oraz głębokości zapuszczania pompy wgłębnej w okresie próbnego pompowania dla każdego otworu oddzielnie dokonuje na podstawie pomiarów wstęp nych warunków eksploatacji kierownik ruchu zakładu górniczego.

7. Okres próbnego pompowania nie może przekro czyć 12 miesięcy. § 34

8.

1. Wody uzyskane podczas próbnego pom powania gromadzi się w odpowiednich zbiornikach.

2. Dopuszcza się zatłaczanie do złoża wody uzyska nej w okresie próbnego pompowania, pod warun kiem: Dziennik Ustaw Nr 109 — 7083 — Poz. 961

1) stwierdzenia szczelności zarurowania odwiertu słu żącego do zatłaczania,

2) wtłaczania do odwiertu tak zlokalizowanego, aby nie wpływało to na wynik badanych odwiertów,

3) spełnienia wymagań określonych w odrębnych przepisach.

3. Gaz ziemny wydobywany wraz z wodą oddziela się w odpowiedniej instalacji i zagospodarowuje bądź spala zgodnie z wymaganiami określonymi w odręb nych przepisach. § 34

9.

1. Wielkość wydobycia wody ustala się we dług zasady najniższego wykładnika gazowego, przy którym otrzymuje się równomierny odbiór wody.

2. W wodnonaporowych warunkach wydobycia wody wielkość wydobycia ustala się w taki sposób, aby wydobycie było przeprowadzone przy stałym dyna micznym poziomie wody. § 350. Wydobywanie solanek prowadzi się zgodnie z zasadami ustalonymi podczas pompowania próbne go. § 35

1. Podczas eksploatacji solanek wykonuje się pomiary oraz rejestruje:

1) ilości solanki wydobywanej z poszczególnych od wiertów,

2) ilości gazu ziemnego, wydobywającego się w cza sie eksploatacji solanek z poszczególnych odwier tów,

3) wartości ciśnienia głowicowego w przestrzeni mię dzy rurami okładzinowymi a kolumną rurek wydo bywczych i w rurkach wydobywczych. § 35

2.

1. Wszystkie parametry eksploatacyjne doku mentuje się na każdej zmianie, a wartości uśrednione odnotowuje w dokumentacji, której wzór ustala kie rownik ruchu zakładu górniczego.

2. Wykresy parametrów eksploatacyjnych oraz składu fizykochemicznego uzupełnia się według śred nich danego miesiąca. § 35

3.

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego usta la częstotliwość pomiarów parametrów złożowych oraz eksploatacyjnych na podstawie wyników próbne go pompowania, eksploatacji stałej oraz innych wskaź ników.

2. W przypadku zmiany jakiegokolwiek parametru przeprowadza się niezwłocznie pełne pomiary para metrów złożowych oraz eksploatacyjnych i ustala przy czyny powstałych zmian.

3. W razie gdy przyczyny zmiany parametrów zło żowych wynikają z naturalnego spadku ciśnienia złożo wego, ustala się nowe optymalne warunki eksploata cji.

4. Zmiany głębokości zapuszczania pomp wgłęb nych w odwiertach pompowanych mogą nastąpić wy łącznie po przeprowadzeniu pomiarów parametrów złożowych, które uzasadnią dokonanie tych zmian. § 35

4. Prace związane z koniecznością demontażu głowicy odwiertu solankowego, a w szczególności przy obróbce odwiertu, wymianie rur eksploatacyj nych i rekonstrukcji, wykonuje się przy pełnym zabez pieczeniu przeciwerupcyjnym. § 35

5. Urządzenia eksploatacyjne wykonuje się w sposób umożliwiający okresowy pomiar parame trów eksploatacyjnych każdego odwiertu. § 35

6.

1. Dopuszcza się krótkotrwałe, forsowne od bieranie płynów z odwiertu, poprzez syfonowanie, ce lem oczyszczenia spodu odwiertu z nagromadzeń me chanicznych.

2. Czas syfonowania płynu z odwiertu określa kie rownik ruchu zakładu górniczego lub osoba przez nie go upoważniona.

3. Płyny podczas syfonowania mogą być odprowa dzane tylko do odpowiednich oddzielaczy. § 35

7. Eksploatacja i magazynowanie solanek przy nieszczelnej instalacji jest niedopuszczalne. § 35

8. Do wyznaczenia stref zagrożeń, budowy in stalacji w zależności od ciśnień złożowych oraz innych zabezpieczeń stosuje się odpowiednio przepisy doty czące wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego. § 35

9. W przypadku awarii odwiertu, uniemożliwia jącej jego rekonstrukcję, lub przy zaniku solanki i gazu, odwiert powinien być zlikwidowany. § 360. Zakład górniczy wydobywający wody leczni cze lub termalne posiada dokumentacje:

1) hydrogeologiczną, zawierającą w szczególności ustalenie zasobów tych wód,

2) eksploatacyjną, obejmującą dokumentację tech niczną ujęć i urządzeń eksploatacyjnych, schematy technologiczne, książki pracy ujęć, książki pomia rów i badań stacjonarnych, wyniki analiz fizykoche micznych i bakteriologicznych,

3) techniczną urządzeń energomechanicznych. § 36

1.

1. W zakładzie górniczym prowadzi się bada nia eksploatacyjne i złożowe oraz pomiary i obserwa cje ujęć wód leczniczych lub termalnych, zapewniające prawidłową gospodarkę złożem, zgodnie z ustalonymi warunkami jego eksploatacji w przyjętej dokumentacji geologicznej.

2. Badania i pomiary, o których mowa w ust. 1, pro wadzi się zgodnie z programem zatwierdzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 36

2. Parametry fizykochemiczne wody leczniczej lub termalnej podlegają okresowej kontroli, w celu stwierdzenia ich zmian, od ujęcia tych wód do punk tu ich odbioru w zakładzie górniczym. § 36

3. W zakładzie górniczym powinna być dokony wana bieżąca interpretacja wyników badań, pomiarów i obserwacji, a w przypadku stwierdzenia zmian i nie prawidłowości niezwłocznie ustalone i likwidowane ich przyczyny. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7084 — Poz. 961 § 36

4. Do budowy ujęć wody leczniczej techniką górnictwa podziemnego stosuje się odpowiednio prze pisy regulujące prowadzenie tych prac. § 36

5.

1. Ujęcie wód leczniczych lub termalnych za pewnia:

1) możliwość wykonywania badań, pomiarów i obser wacji,

2) pobór prób wody i gazu,

3) wykonywanie napraw urządzeń eksploatacyjnych.

2. Ujęcia wód leczniczych lub termalnych za pomo cą otworów wiertniczych zapewnia:

1) spełnienie wymagań, o których mowa w ust. 1,

2) możliwość wykonywania prac związanych z ma newrowaniem rurami wydobywczymi,

3) możliwość niezawodnego zawieszenia rur wydo bywczych,

4) szczelność układu odwiert — głowica eksploatacyj na. § 36

6. Materiały do budowy ujęcia wód leczniczych lub termalnych dostosowuje się do charakterystyki fi zykochemicznej tych wód, towarzyszącego im gazu, warunków eksploatacji oraz oddziaływania temperatu ry i tlenu. § 36

7.

1. Ujęcie płytkie źródeł naturalnych wód lecz niczych wyposaża się w przelew eksploatacyjny o sta łej wysokości oraz w przelew awaryjny zabezpieczają cy przed możliwością spiętrzenia wody w ujęciu.

2. Awaryjny przelew wód, o których mowa w ust. 1, nagazowanych wyposaża się w zabezpieczenie syfono we.

3. Powierzchnia terenu wokół ujęcia, o którym mo wa w ust. 1, w promieniu minimum 2 m powinna być wybetonowana ze spadkiem od źródła. § 36

8.

1. Wprowadzanie instalacji pompowych do ujęcia eksploatującego wodę leczniczą przelewem jest niedopuszczalne.

2. Rodzaj gazu, który ma być zastosowany do wy dobywania wód leczniczych za pomocą podnośnika gazowego, określa kierownik ruchu zakładu górnicze go. § 36

9.

1. Przy eksploatacji wody leczniczej lub ter malnej nagazowanej lub przy występowaniu ciśnienia głowicowego wytrzymałość zagłowiczenia odwiertu oraz jego wyposażenia, aż do miejsca poza redukcją ci śnienia, powinna być zaprojektowana i wykonana od powiednio do ciśnienia złożowego.

2. Do otwartej eksploatacji wód leczniczych lub ter malnych zawierających gaz ziemny stosuje się odpo wiednio przepisy dotyczące zwalczania zagrożenia wy buchem i zagrożenia pożarowego w zakładach górni czych wydobywających ropę naftową i gaz ziemny. § 370.

1. W ujęciach wód leczniczych niedopusz czalne jest stosowanie zasuw klinowych oraz zaworów do regulacji ciśnienia lub wielkości przepływu. Do re gulacji ciśnienia lub wielkości wypływu stosuje się za wory iglicowe lub zawory specjalne umożliwiające pre cyzyjną regulację.

2. Urządzenia eksploatacyjne instaluje się w taki sposób, aby nie dopuścić do przekroczenia dozwolonej depresji.

3. Na ujęciach wód leczniczych lub termalnych pro wadzi się rejestrację parametrów eksploatacyjnych.

4. Urządzenia eksploatacyjne dostosowuje się do warunków ustalonych w zatwierdzonych dokumenta cjach hydrogeologicznych. § 37

1. W razie stwierdzenia pogorszenia stanu tech nicznego ujęcia, wpływającego negatywnie na złoże i kopalinę, przeprowadza się jego rekonstrukcję, a jeże li jest to technicznie niemożliwe, ujęcie to likwiduje się. § 37

2. Rekonstrukcję, modernizację i likwidację uję cia prowadzi się na podstawie projektu technicznego, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górni czego; z przeprowadzonych prac likwidacyjnych spo rządza się protokół. § 37

3. Wymagania techniczne, dotyczące projekto wania, budowy i eksploatacji rurociągów służących do transportu wód leczniczych lub termalnych oraz ga zów, określają odrębne przepisy, jeżeli przepisy niniej szego rozporządzenia nie stanowią inaczej. § 37

4.

1. Rurociągi, przepompownie, zbiorniki wy równawcze i przelewowe nie powinny powodować zmian fizykochemicznych i bakteriologicznych wód leczniczych lub termalnych oraz towarzyszących im ga zów leczniczych.

2. Wykorzystywanie urządzeń, o których mowa w ust. 1, do celów niezgodnych z ich przeznaczeniem jest niedopuszczalne. § 37

5.

1. Trasy rurociągów prowadzi się w taki spo sób, aby droga od ujęcia do punktu odbioru była jak najkrótsza i zapewniała bezpieczeństwo obsługi.

2. Przy wyborze trasy rurociągu powinno się zmie rzać do uzyskania przepływu grawitacyjnego.

3. Rurociąg do wody leczniczej lub termalnej naga zowanej prowadzi się w miarę możliwości ze wznio sem, a równolegle nad nim prowadzi się rurociąg od prowadzający nadmiar gazu.

4. W razie prowadzenia, po wzniosie lub pionowo, rurociągów z wodą leczniczą lub termalną nagazowa ną, na trasie tego rurociągu w najwyższych jego punk tach powinny być zainstalowane urządzenia odgazo wujące.

5. Rurociągi do transportu wód leczniczych lub ter malnych nagazowanych projektuje się w taki sposób, aby woda płynęła pełnym przekrojem rurociągu. § 37

6. Dopuszcza się możliwość stosowania in nych sposobów transportu wód leczniczych lub ter malnych, pod warunkiem ż e nie wpłynie to na skład fi Dziennik Ustaw Nr 109 — 7085 — Poz. 961 zyczno-chemiczny i bakteriologiczny transportowanej wody. § 37

7.

1. Zbiorniki wód leczniczych lub gazu zabez piecza się przed dostępem osób nieupoważnionych.

2. W pomocniczych pomieszczeniach zbiorników na nagazowane wody lecznicze stosuje się rozwiązania uniemożliwiające gromadzenie się gazu.

3. Zasady użytkowania i obsługi zbiorników maga zynujących wody lecznicze określa kierownik ruchu za kładu górniczego.

4. W razie magazynowania wód leczniczych naga zowanych, w konstrukcji zbiorników uwzględnia się stałe utrzymywanie poduszek gazowych o wysokości od 0,7 do 1,0 m.

5. Zbiorniki powinny być zaopatrzone w urządzenia do pomiaru poziomu płynu, ciśnienia i poboru próbek.

6. Zbiorniki na wodę leczniczą zawierającą gaz pal ny powinny być uziemione i zabezpieczone przed wy ładowaniami atmosferycznymi. Rozdział 12 Roboty geologiczne i wydobywanie kopalin w grani cach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej § 37

8.

1. Użyte w niniejszym rozdziale określenia oznaczają:

1) morska jednostka geofizyczna — statek przystoso wany do prowadzenia prac geofizycznych,

2) morska jednostka wiertnicza: a) stacjonarne platformy wiertnicze posadowione na dnie morskim na stałe, b) pływające, samopodnośne platformy wiertni cze, posadowione na dnie morskim podczas wiercenia, c) półzanurzalne, pływające platformy wiertnicze, zakotwiczone na czas wiercenia, d) statki lub barki wiertnicze, e) funkcjonalne kombinacje wynikające z połącze nia wymienionych w lit. a)—d) konstrukcji pod stawowych,

3) morska jednostka wydobywcza — platformę, funk cjonalnie związany zespół platform stacjonarnych lub jednostek pływających bądź platform bezob sługowych, wyposażonych w urządzenia i instala cje służące do wydobywania kopalin płynnych lub gazowych, wstępnego ich magazynowania, przy gotowania do transportu i odbioru w morzu lub przesyłania kopaliny na ląd; w skład morskiej jed nostki wydobywczej może również wchodzić plat forma stała lub jednostka pływająca, wyposażona w pomieszczenia mieszkalne dla załogi,

4) morska jednostka — morskie jednostki określone w pkt 1—3,

5) załoga — pracowników zatrudnionych na morskich jednostkach.

2. W sprawach nieuregulowanych w przepisach ni niejszego rozdziału, związanych z wykonywaniem ro bót geologicznych i górniczych w celu poszukiwania, rozpoznawania i wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego w obszarach morskich Rzeczypospolitej Pol skiej, stosuje się odpowiednio przepisy rozdziałów do tyczących wierceń w celu poszukiwania, rozpoznania i wydobycia kopalin płynnych i gazowych ze złóż lądo wych. § 37

9. Przepisy niniejszego rozdziału mają zastoso wanie do pracowników morskiej jednostki geofizycz nej, wiertniczej i wydobywczej oraz stosuje się je odpo wiednio do innych niż pracownicy osób wykonujących czynności służbowe na tych jednostkach lub w związ ku z nimi. § 380.

1. Do morskich jednostek mają odpowiednio zastosowanie przepisy dotyczące:

1) zapobiegania zanieczyszczaniu morza przez statki,

2) ochrony środowiska morskiego,

3) bezpieczeństwa morskiego,

4) kwalifikacji zawodowych członków załogi statków morskich.

2. W zakresie zapobiegania zanieczyszczaniu śro dowiska obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej i znajdującego się pod nimi wnętrza ziemi, związane mu z wydobywaniem kopalin płynnych i gazowych, ich wstępnym uzdatnianiem, magazynowaniem i przygo towaniem do transportu na morskich jednostkach, mają zastosowanie przepisy prawa ochrony środowi ska, o odpadach oraz przepisy prawa wodnego. § 38

1. Nadzór nad robotami geologicznymi i wydo bywaniem kopalin na morzu mogą wykonywać tylko osoby posiadające wymagane kwalifikacje określone w odrębnych przepisach dla danego rodzaju prac. § 38

2. Rozpoczęcie robót geologicznych i robót związanych z wydobywaniem ropy naftowej i gazu ziemnego ze złóż położonych w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej następuje po speł nieniu wymagań określonych w rozporządzeniu. § 38

3. Warunkiem dopuszczenia do pracy osób za trudnionych na morskich jednostkach jest posiadanie, zgodnie z odrębnymi przepisami, świadectw przeszko leń w zakresie:

1) bezpiecznego posługiwania się morskim sprzętem ratunkowym,

2) bezpieczeństwa morskiego,

3) ochrony środowiska morskiego. § 38

4.

1. Zatrudnienie członków załogi na nowym miejscu pracy może nastąpić po odpowiednim prze szkoleniu (pouczeniu) w zakresie bezpiecznego i prawi dłowego wykonywania danego rodzaju pracy.

2. Pracownicy powracający do pracy, po nieobec ności dłuższej niż trzy miesiące, powinni odbyć prze szkolenie, o którym mowa w ust. 1. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7086 — Poz. 961 § 38

5. Na morskiej jednostce mogą być zatrudnio ne tylko te osoby, które posiadają aktualne świadectwo zdrowia. § 38

6.

1. Kierownikiem morskiej jednostki jest wy znaczona przez przedsiębiorcę osoba posiadająca kwa lifikacje kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Zastępcą kierownika morskiej jednostki jest wy znaczona przez przedsiębiorcę osoba posiadająca kwa lifikacje wymagane na podstawie odrębnych przepi sów w zakresie holowania, posadawiania lub kotwi czenia morskich jednostek lub prowadzenia akcji ra townictwa morskiego na tych jednostkach, a także prac załadowczych i wyładowczych.

3. Zasady podziału obowiązków i współdziałania osób, o których mowa w ust. 1 i 2, ustala kierownik ru chu zakładu górniczego, powiadamiając właściwy or gan nadzoru górniczego i właściwy organ administra cji morskiej. § 38

7. W przypadku wykonywania na morskiej jed nostce prac przez podmioty, decyzje kierownika mor skiej jednostki dotyczą wszystkich osób wykonujących określone prace. § 38

8. Przed wyjściem morskiej jednostki w rejon, określony w koncesji na prowadzenie prac w polskich obszarach morskich, przedsiębiorca powinien:

1) zgłosić morską jednostkę do inspekcji właściwemu organowi administracji morskiej celem uzyskania niezbędnych wymaganych dokumentów statko wych,

2) posiadać protokóły technicznego odbioru morskiej jednostki oraz urządzeń wiertniczych, eksploatacyj nych, pomiarowych, ratowniczych i przeciwpoża rowych,

3) posiadać zgłoszenie wyjścia jednostki na określony punkt obszaru określonego w koncesji. § 38

9. Przed rozpoczęciem robót górniczych przez morską jednostkę sporządza się protokół zakotwicze nia, dynamicznego ustabilizowania lub posadowienia jednostki. § 390. Podczas wykonywania robót wiertniczych sporządza się i na bieżąco prowadzi:

1) dzienniki: pokładowy, radiowy oraz maszynowy,

2) książki eksploatacyjno-rewizyjne maszyn i urzą dzeń,

3) dziennik wiertniczy,

4) raport geologiczny,

5) dziennik płuczkowy,

6) raport wiertacza zmianowego,

7) dzienny raport morskiej jednostki wiertniczej,

8) protokoły: a) rurowania i cementowania oraz badań wytrzy małości i szczelności kolumny rur okładzino wych, b) badań i opróbowań, c) ustaleń technicznej komisji awaryjnej, d) przekazania otworu do eksploatacji lub likwida cji otworu wiertniczego,

9) monitoring zanieczyszczania środowiska morskie go. § 39

1. Podczas wydobywania kopaliny sporządza się i na bieżąco prowadzi:

1) dziennik pokładowy oraz dziennik radiowy,

2) dobowy raport wydobycia płynu złożowego,

3) książkę odwiertów z ewidencją wszelkich prac pro wadzonych w odwiertach,

4) raporty magazynowe wydobywanego płynu złożo wego oraz środków niezbędnych do prowadzenia eksploatacji,

5) analizy płynu złożowego,

6) protokoły: a) pomiaru parametrów złożowych i poboru pró bek wgłębnych oraz ustalonych na ich podsta wie: dozwolonych poborów i zdolności wydo bywczych, b) zabiegów intensyfikacyjnych, c) zapuszczania, montażu i demontażu w odwiercie wszelkich urządzeń pomiarowych i zamykają cych, d) udostępniania kolejnych horyzontów złożo wych, e) zabiegów zmierzających do zlikwidowania lub ograniczenia dopływu wody do odwiertu, f) rekonstrukcji odwiertów, g) likwidacji odwiertów wyłączonych z eksploata cji,

7) monitoring zanieczyszczania środowiska morskie go. § 39

2. Dokumentacja morskiej jednostki, oprócz dokumentów wymienionych w § 390 i 391, dodatkowo zawiera:

1) plan i książkę ochrony przeciwpożarowej oraz in strukcję alarmową,

2) plan i system organizacji pierwszej pomocy,

3) rejestr prowadzonych badań psychologicznych za łogi,

4) obowiązujące rozkłady alarmowe, zgodnie z przepi sami morskimi i wymaganiami niniejszych przepi sów,

5) rejestr przeprowadzonych ćwiczeń alarmowych za łogi,

6) instrukcję współdziałania dla statku pogotowia, w razie zagrożenia i ewakuacji morskiej jednostki, § 39

3. Podjęcie prac budowlano-montażowych na stępuje po ustaleniu granic akwenu zamkniętego dla żeglugi (strefy bezpieczeństwa) w obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej przez właściwy organ admi nistracji morskiej oraz po ich ogłoszeniu w „Wiadomo ściach ˚eglarskich”. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7087 — Poz. 961 § 39

4. Morską jednostkę wiertniczą i wydobywczą ustawia się w bezpiecznej odległości od latarń mor skich, znaków nawigacyjnych, podwodnych kabli i ru rociągów. § 395.

1. Niedopuszczalne jest kotwiczenie lub posa dowienie morskiej jednostki poszukiwawczej i wydo bywczej w odległości mniejszej niż 1 Mm (1852 m) od:

1) miejsc, gdzie usytuowane są konstrukcje i instala cje, o których mowa w § 394,

2) takich akwenów, jak redy, kotwicowiska, tory wod ne, strefy rozgraniczenia ruchu i akweny pomiaru dewiacji,

3) akwenów o specjalnym przeznaczeniu.

2. Od wymagań określonych w ust. 1 dopuszczalne jest odstąpienie tylko na warunkach określonych w od rębnych przepisach. § 39

6. Pławy stosowane przy oznakowaniu prac wydobywczych na morzu powinny być skonstruowa ne, pomalowane i oprzyrządowane zgodnie z wymaga niami określonymi w odrębnych przepisach. § 39

7. Lotnicze i nawigacyjne światła ostrzegawcze powinny spełniać wymagania określone w odrębnych przepisach. § 39

8. Przy morskiej jednostce wiertniczej i wydo bywczej obsadzonej załogą powinien znajdować się w strefie bezpieczeństwa przynajmniej jeden statek asystujący, zwany dalej „statkiem pogotowia”, o takiej wielkości i wyposażeniu, aby w sytuacji awaryjnej mógł zabrać na pokład całą załogę znajdującą się na morskiej jednostce. § 39

9. Kierownik morskiej jednostki niezwłocznie zgłasza, właściwemu organowi administracji morskiej, niedozwoloną obecność statku morskiego lub po wietrznego w granicach akwenu zamkniętego dla że glugi (strefy bezpieczeństwa). § 400.

1. Przedsiębiorca prowadzący prace na mo rzu za pomocą morskich jednostek posiada odpowied nio zorganizowane służby ratownictwa morskiego i górniczego oraz plan ratownictwa w tym zakresie.

2. Organizacja służby ratownictwa przedsiębiorcy powinna zapewniać współdziałanie ratownictwa mor skiego i ratownictwa górniczego zgodnie z odrębnymi przepisami. § 40

1. Morską jednostkę wyposaża się w:

1) przenośny sprzęt do wykrywania stężeń gazów tok sycznych i wybuchowych,

2) pomocnicze środki ewakuacyjne w ilości dostoso wanej do jej rozmiarów, takie jak: a) siatki sznurowe (wystarczającej długości — do powierzchni morza), b) liny z węzłami i drabiny linowe, c) urządzenia samohamujące do szybkiej ewaku acji, d) inne środki ewakuacyjne pozwalające na szybkie opuszczenie morskiej jednostki. § 40

2.

1. Na morskiej jednostce wyznacza się drogi ewakuacyjne prowadzące do miejsc rozmieszczenia środków ratunkowych.

2. Oznakowanie dróg ewakuacyjnych wykonuje się w taki sposób, aby było widoczne we wszelkich warun kach.

3. Z pomieszczeń znajdujących się pod pokładami jednostki, gdzie zatrudnieni są ludzie, wyznacza się dwie drogi ewakuacyjne.

4. Drogi ewakuacyjne utrzymuje się w stanie za pewniającym opuszczenie jednostki przez załogę bez utrudnień. § 40

3.

1. Morską jednostkę wyposaża się w aku styczny (gwizdek i syrenę) oraz optyczny system alar mowy służący do przekazywania sygnałów ostrzegaw czych o zagrożeniu, którego sygnały słyszalne są w każdym miejscu, a sygnały optyczne umieszcza się w taki sposób, aby były widoczne z miejsc pracy zało gi.

2. Morska jednostka powinna być wyposażona w system telefoniczny oraz system alarmowo-rozgło szeniowy, przystosowany do pracy w przestrzeniach zagrożonych wybuchem.

3. Urządzenia systemów wymienionych w ust.1 i 2 powinny mieć co najmniej dwa niezależne źródła zasi lania.

4. Urządzenia alarmowe powinny mieć możliwość nadawania sygnałów z pomieszczeń dyspozytorskich i kierownika jednostki. § 40

4.

1. Na morskiej jednostce, w widocznych miejscach oraz w dostatecznej ilości, umieszcza się oznaczenia sygnałów alarmowych oraz instrukcje alar mowe, określające zasady postępowania poszczegól nych pracowników w przypadkach ogłoszenia danego alarmu.

2. Każdy pracownik morskiej jednostki powinien być zapoznany z obowiązującymi sygnałami instrukcji alarmowych. § 40

5.

1. Decyzję o całkowitej lub częściowej ewa kuacji morskiej jednostki podejmuje kierownik tej jed nostki, w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia zało gi, w szczególności gdy nastąpi:

1) niebezpieczny przechył jednostki,

2) poważne uszkodzenie pali lub nóg platform,

3) przeciek, kolizja lub wypadek przy holowaniu,

4) otwarta erupcja płynu złożowego,

5) wybuch lub pożar,

6) zagrożenie zewnętrzne dla platformy.

2. W przypadku zarządzenia częściowej ewakuacji morskiej jednostki, gdy pozostawiona została część za łogi dla zapewnienia bezpieczeństwa morskiej jednost ki, zapewnia się możliwość ewakuacji pozostawionej załogi jednym lotem śmigłowca oraz zapewnia środki do ewakuacji morzem. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7088 — Poz. 961

3. Kierownik morskiej jednostki, radiooficer oraz członkowie ekipy zabezpieczenia ewakuacji opuszczają jednostkę jako ostatni, po uprzednim sprawdzeniu, czy wszystkie osoby opuściły jednostkę. § 40

6.

1. Kierownik morskiej jednostki odpowie dzialny jest za prowadzenie systematycznych okreso wych ćwiczeń opuszczania jednostki oraz za inne alar my ćwiczebno-szkoleniowe.

2. Przeprowadzenie ćwiczeń odnotowuje się w dzienniku pokładowym z wymienieniem rodzaju i czasu ich trwania, urządzeń i sprzętu użytego podczas ćwiczeń; równocześnie dokonuje się oceny przepro wadzonych ćwiczeń.

3. Pierwsze ćwiczenia ewakuacyjne przeprowadza się niezwłocznie po rozpoczęciu prac przez morską jed nostkę. § 40

7.

1. Na morskiej jednostce, na każdej zmianie, powinny być osoby posiadające kwalifikacje morskie; liczbę tych osób i ich kwalifikacje określają odrębne przepisy.

2. Cała załoga morskiej jednostki powinna być przeszkolona w zakresie wymaganych indywidualnych technik ratunkowych oraz posiadać świadectwa prze szkolenia w tym zakresie. § 40

8. Każdą osobę przebywającą na morskiej jed nostce wyposaża się w środki ochrony indywidualnej, zabezpieczające przed zatruciem gazami toksycznymi, i szkoli w zakresie używania tego sprzętu. § 40

9.

1. Na morskiej jednostce powinien być zor ganizowany punkt medyczny odpowiednio wyposażo ny i obsługiwany przez lekarza.

2. Punkt medyczny powinien być odpowiednio oznakowany.

3. Na morskiej jednostce wydziela się i odpowied nio wyposaża pomieszczenie dla chorych lub rannych, a także zapewnia na każdej zmianie dostateczną liczbę osób przeszkolonych w zakresie udzielania pierwszej pomocy. § 4

10.

1. Kierownik morskiej jednostki niezwłocz nie organizuje pomoc dla osób, które w czasie pracy lub pobytu na morskiej jednostce uległy wypadkom lub zachorowały.

2. Na morskiej jednostce powinny znajdować się odpowiednie środki do bezpiecznego transportu ran nych i chorych.

3. Na morskiej jednostce i w przedsiębiorstwie opracowuje się skuteczny system wzywania pomocy zewnętrznej do wypadków i zachorowań. § 41

1.

1. Osobom zatrudnionym na morskiej jedno stce zapewnia się odpowiednią, w stosunku do liczby osób zatrudnionych, liczbę pomieszczeń do przebiera nia się, przechowywania odzieży roboczej, kąpieli, my cia i prania.

2. Pomieszczenia, o których mowa w ust. 1, odpo wiednio wyposaża się i utrzymuje w czystości oraz wy posaża się w wentylację i oświetlenie. § 41

2.

1. Na morskiej jednostce powinna być dosta teczna liczba odpowiednio wyposażonych i utrzyma nych pomieszczeń sypialnych, wypoczynkowych i hi gieniczno-sanitarnych.

2. Pomieszczenia wymienione w ust. 1 powinny być odpowiednio wentylowane, ogrzewane i oświetlo ne. § 41

3.

1. Pomieszczenia na morskiej jednostce, przeznaczone do spożywania posiłków i ich przygoto wania, a także służące do przechowywania i składowa nia produktów żywnościowych, powinny spełniać wy magania określone w odrębnych przepisach.

2. Załodze morskiej jednostki zapewnia się cało dzienne wyżywienie.

3. Morska jednostka posiada zapas żywności i wo dy pitnej na okres co najmniej 14 dni. § 41

4. Pomieszczenia mieszkalne, wypoczynkowe i higieniczno-sanitarne na morskiej jednostce oddzie la się od pomieszczeń produkcyjnych i zabezpiecza przed szkodliwym oddziaływaniem procesów produk cyjnych na ludzi przebywających w tych pomieszcze niach. § 41

5.

1. Pracowników zatrudnionych na morskiej jednostce wyposaża się w środki ochrony indywidual nej, stosownie do rodzaju wykonywanej pracy.

2. Na morskiej jednostce znajduje się odpowiedni zapas odzieży roboczej i środków ochrony indywidual nej. § 41

6.

1. Posadowienie lub budowę morskiej jed nostki poprzedza się odpowiednią ekspertyzą.

2. Budowę lub posadowienie morskiej jednostki prowadzi się zgodnie z dokumentacją techniczną budo wy lub zgodnie z odpowiednią instrukcją producenta, z uwzględnieniem wyników ekspertyz, o których mowa w ust. 1.

3. Budowę lub posadowienie morskiej jednostki prowadzi się w taki sposób, aby rurociągi podmorskie, kable i inne instalacje morskie znajdujące się w pobli żu nie zostały uszkodzone. § 41

7.

1. Posadowienie, kotwiczenie, opuszczanie, podnoszenie, holowanie bądź transport morskiej jed nostki prowadzi się pod nadzorem osób dozoru ruchu i innych specjalistów posiadających wymagane kwali fikacje na podstawie odrębnych przepisów.

2. Podczas prac wymienionych w ust. 1 na morskiej jednostce mogą znajdować się tylko osoby niezbędne do wykonywania tych czynności.

3. Osoby wykonujące prace wymienione w ust. 1 wyposaża się w pasy ratunkowe oraz odpowiednio za bezpiecza przed upadkiem z wysokości. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7089 — Poz. 961 § 41

8. Prace, które mają być prowadzone na niedo stępnych ze stałych pomostów częściach morskiej jed nostki, wykonuje się przy asekuracji drugiego pracow nika. Pracowników tych wyposaża się w ratunkowe środki ochrony indywidualnej i zabezpiecza przed upadkiem oraz pozostawia pod nadzorem osoby dozo ru ruchu. § 41

9.

1. Niedopuszczalne jest wykonywanie prac na zewnątrz morskiej jednostki w nocy lub przy nie sprzyjających warunkach meteorologicznych. Jeżeli względy bezpieczeństwa jednostki wymagają wykona nia takich prac, kierownik morskiej jednostki może ze zwolić na ich wykonanie, określając dodatkowe środki ostrożności, jakie należy przedsięwziąć.

2. Prace związane z zapuszczaniem lub wyciąga niem rur okładzinowych, płuczkowych lub wydobyw czych przerywa się przy szybkości wiatru powyżej 17 m/sek (7 B). O przerwaniu wszelkich prac na mor skiej jednostce ze względu na warunki hydrometeoro logiczne oraz o podjęciu odpowiednich środków zabez pieczających załogę decyduje kierownik morskiej jed nostki. § 4

20. Kierownik morskiej jednostki decyduje w sprawach:

1) ewakuacji morskiej jednostki w razie zagrożenia,

2) wznowienia lub zatrzymania prac na jednostce,

3) cumowania statków,

4) wymiany załogi lub sprzętu,

5) podjęcia prac niebezpiecznych,

6) podjęcia lub przerwania prac w otworze wiertni czym lub eksploatacyjnym. § 42

1. Kierownik morskiej jednostki zapewnia, aby osoby przybywające na morską jednostkę były nie zwłocznie pouczone o obowiązujących przepisach bez pieczeństwa oraz o postępowaniu w razie wypadku, pożaru lub wystąpienia innych zagrożeń, jak również, aby przydzielone im zostały odpowiednie ratunkowe środki ochrony indywidualnej. § 42

2.

1. Transport pracowników na morską jed nostkę lub z niej przedsiębiorca organizuje za pomocą odpowiednich środków transportu obsługiwanych przez pracowników posiadających wymagane kwalifi kacje.

2. Transport na morską jednostkę organizują i nad zorują wykwalifikowane osoby, wyznaczone przez kie rownika jednostki, w taki sposób, aby nie zagrażał bez pieczeństwu ludzi zatrudnionych na tej jednostce. § 42

3.

1. Prace załadowcze i wyładowcze na mor skiej jednostce wykonują osoby przeszkolone, pod nadzorem zastępcy kierownika morskiej jednostki lub oficera pokładowego.

2. Przewozu materiałów sypkich i ciekłych oraz roz ładunku ich na morskiej jednostce dokonuje się w po jemnikach lub specjalnymi statkami posiadającymi od powiednie zbiorniki do magazynowania tych materia łów, a także urządzenia do ich przetłaczania do zbiorni ków składowych morskiej jednostki.

3. Przewóz, przeładunek i składowanie materiałów niebezpiecznych wykonuje się zgodnie z międzynaro dowymi kodami o przewozie materiałów niebezpiecz nych drogą morską.

4. Zastępca kierownika morskiej jednostki lub ofi cer pokładowy prowadzący nadzór nad pracami zała dunkowymi i wyładunkowymi na morskiej jednostce prace te przerywa, w przypadku stwierdzenia zagroże nia bezpieczeństwa ludzi lub urządzeń, ze względu na panujące warunki hydrologiczno-meteorologiczne. § 42

4.

1. Morską jednostkę posadowioną na dnie morskim wyposaża się w aparaturę umożliwiającą w każdej chwili sprawdzenie oraz odczyt:

1) horyzontalności całej konstrukcji,

2) prędkości wiatru i jego kierunku,

3) ciśnienia barometrycznego,

4) temperatury powietrza i wody.

2. Morską jednostkę pływającą wyposaża się w urządzenia pomiaru umożliwiające odczyt danych wymienionych w ust. 1 oraz w urządzenia pozwalające na odczyt:

1) przechyłów bocznych i wzdłużnych,

2) ruchu obrotowego,

3) napięcia lin i łańcuchów kotwicznych,

4) długości wydanych lin i łańcuchów cumowniczych lub kotwicznych. § 42

5.

1. Na morskich jednostkach wydobywczych kierowanie pracą odbywa się z pomieszczenia dyspo zytorskiego, wyposażonego w urządzenia wskazujące i rejestrujące parametry pracy poszczególnych odwier tów, zbiorników i separatorów, a także w odpowiednie urządzenia do załączania i wyłączania poszczególnych urządzeń i regulacji parametrów ich pracy.

2. Na morskich jednostkach wiertniczych, w kabinie wiertacza, powinny znajdować się wskaźniki określa jące niezbędne parametry dla bezpiecznego prowadze nia wiercenia i sterowania poszczególnymi maszynami oraz wyłącznik zdalnego zatrzymania agregatów prą dotwórczych.

3. Zasadnicze urządzenia kontrolno-pomiarowe stanowiące o bezpieczeństwie pracy powinny być zdu blowane i znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. § 42

6.

1. Sprawność i prawidłowość działania apa ratury kontrolno-pomiarowej i zabezpieczającej, a w szczególności aparatury decydującej o bezpieczeń stwie ludzi i morskiej jednostki, okresowo kontroluje się.

2. Zakres i częstotliwość kontroli, o której mowa w ust. 1, określa kierownik ruchu zakładu górniczego, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej. § 42

7.

1. Na morskiej jednostce wszystkie pomosty, platformy, schodnie, drabiny, mostki i przejścia, z wy Dziennik Ustaw Nr 109 — 7090 — Poz. 961 jątkiem lądowiska śmigłowca, zabezpiecza się stałymi balustradami oraz poręczami o wysokości co najmniej 1,0 m i bortnicami o wysokości 0,15 m.

2. Lotnisko śmigłowca zabezpiecza się siatką ochronną, rozpiętą na wysięgnikach o długości co naj mniej 1,0 m. § 42

8.

1. Pokłady i drogi komunikacyjne powinny zapewniać warunki bezpiecznego poruszania się za trudnionych.

2. Przy wejściach do pomieszczeń morskiej jed nostki umieszcza się tablice informujące o przeznacze niu tych pomieszczeń.

3. W miejscach, gdzie może powstać niebezpie czeństwo dla przechodzących, umieszcza się odpo wiednie zabezpieczenia lub sygnały ostrzegawcze. § 42

9.

1. Prace podwodne przeprowadzane z mor skiej jednostki wykonuje się w sposób określony w od rębnych przepisach oraz w instrukcjach opracowa nych przez przedsiębiorcę.

2. Dla wykonywania prac podwodnych morską jed nostkę wyposaża się w odpowiednie urządzenia tech niczne i opiekę medyczną, gwarantujące bezpieczeń stwo zatrudnionych.

3. Prace podwodne mogą wykonywać wyłącznie osoby o wymaganych kwalifikacjach specjalistycz nych, których stan zdrowia, potwierdzony specjali stycznym badaniem lekarskim, zezwala na wykonywa nie tych prac.

4. Prace podwodne wykonuje się pod nadzorem wyszkolonych i doświadczonych w tej dziedzinie spe cjalistów. § 430.

1. W czasie wykonywania prac pod wodą nie dopuszczalne jest wykonywanie na morskiej jednostce prac:

1) z użyciem materiałów wybuchowych, a w rejonie wykonywania tych prac także prac przeładunko wych między statkami obsługi a morską jednostką,

2) stwarzających niebezpieczeństwo porażenia prą dem elektrycznym osób znajdujących się pod wo dą.

2. W przypadku gdy prace podwodne wykonuje się ze statku, statek odpowiednio zakotwicza się, aby nie istniała możliwość jego ruchów. § 43

1.

1. Morską jednostkę wiertniczą lub wydo bywczą po spełnieniu zadań, do których była przezna czona, wraz z instalacjami z nią związanymi usuwa się z miejsca usytuowania.

2. Miejsce po likwidacji morskiej jednostki dopro wadza się do stanu niestwarzającego zagrożeń dla bez pieczeństwa żeglugi, rybołówstwa i środowiska mor skiego. § 43

2.

1. Likwidację otworów wiertniczych lub od wiertów przeprowadza się na podstawie projektu likwi dacji, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. Likwidację otworu wiertniczego wykonuje się w sposób zapewniający szczelną izolację przewierco nych warstw oraz horyzontów wodnych, ropnych i ga zowych, a także ochronę środowiska morskiego.

3. Prace wymienione w ust. 1 wykonuje się pod nadzorem kierownika morskiej jednostki lub upoważ nionej przez niego osoby wyższego dozoru ruchu.

4. Po zakończeniu likwidacji morskiej jednostki wy dobywczej lub jej części albo otworu wiertniczego lub eksploatacyjnego sporządza się odpowiedni protokół. § 43

3.

1. Kierownik ruchu zakładu górniczego opra cowuje dla każdej morskiej jednostki plan ochrony przeciwpożarowej zgodnie z odrębnymi przepisami.

2. Plan ochrony przeciwpożarowej rozmieszcza się na morskiej jednostce w niezbędnej ilości w miejscach określonych w odrębnych przepisach.

3. W planie ochrony przeciwpożarowej uwzględnia się informacje o miejscu składowania materiałów wy buchowych, promieniotwórczych i trujących oraz ga zów pod ciśnieniem. § 43

4.

1. Załoga morskiej jednostki powinna być przeszkolona w zakresie zapobiegania pożarom i wy buchom i ich zwalczania.

2. Na morskiej jednostce prowadzi się regularne ćwiczenia (alarmy) w zakresie postępowania na wypa dek pożaru lub wybuchu.

3. Przeprowadzenie ćwiczeń (alarmów) i ich zakres każdorazowo dokumentuje się. § 43

5.

1. Podczas projektowania morskiej jednostki wstępnie określa się strefy zagrożenia wybuchem i strefy pożarowe, stosownie do przeznaczenia jednost ki i projektowanych technologii.

2. Kierownik morskiej jednostki określa strefy za grożenia wybuchem i strefy pożarowe oraz sposób od powiedniego ich oznakowania, zgodnie z wymagania mi określonymi w odrębnych przepisach. § 43

6.

1. Morską jednostkę wyposaża się w dosta teczną ilość sprzętu do zwalczania pożarów, gotowego do natychmiastowego użycia.

2. Pomieszczenia i miejsca zaliczone do stref poża rowych lub stref zagrożenia wybuchem zabezpiecza się przez stałe instalacje gaśnicze sterowane automatycz nie, jeżeli tego wymagają względy technologiczne i bezpieczeństwo morskiej jednostki.

3. Sprzęt i instalacje, o których mowa w ust. 1 i 2, okresowo sprawdza się i kontroluje.

4. Sąsiadujące ze sobą pomieszczenia zaliczone do różnych stref zagrożenia wybuchem oddziela się od siebie ścianami stalowymi, w których nie umieszcza się drzwi, okien i otworów wentylacyjnych. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7091 — Poz. 961 § 43

7.

1. Morską jednostkę wyposaża się w automa tyczne instalacje wykrywania pożaru i niebezpiecznych stężeń gazów lub par substancji wybuchowych.

2. Instalacje te powinny sygnalizować także w cen tralnym pomieszczeniu kontrolnym, za pomocą sygna łów akustycznych i optycznych, pojawienie się zagro żenia pożarowego lub zagrożenia wybuchem w miej scach i pomieszczeniach chronionych przez te instala cje.

3. Instalacje, o których mowa w ust. 1, utrzymuje się w stanie ciągłej sprawności oraz okresowo kontro luje i konserwuje. § 43

8.

1. Na morskiej jednostce, z wyjątkiem miejsc i pomieszczeń do tego wyznaczonych, niedopuszczal ne jest palenie tytoniu.

2. Kierownik morskiej jednostki wyznacza miejsca i pomieszczenia, gdzie palenie tytoniu jest dopuszczal ne; nie mogą to być miejsca lub pomieszczenia zaliczo ne do stref zagrożenia wybuchem lub stref pożaro wych. § 43

9. Materiały łatwopalne oraz gazy techniczne pod ciśnieniem przechowuje się w wydzielonych po mieszczeniach odpowiednio oznakowanych, wentylo wanych i zabezpieczonych przed pożarem. § 440. Urządzenia technologiczne do spalania ropy lub gazu na morskiej jednostce tak się konstruuje, za bezpiecza i sytuuje, aby podczas użytkowania nie stwa rzały zagrożenia pożarowego. § 44

1.

1. W przypadku wystąpienia na morskiej jed nostce zagrożenia pożarem, wybuchem lub zagrożenia toksycznego albo w sytuacjach awaryjnych kierownik morskiej jednostki podejmuje odpowiednie działania i wydaje polecenie dotyczące dodatkowego zabezpie czenia przed pożarem lub wybuchem i gazami toksycz nymi.

2. Kierownik morskiej jednostki powinien natych miast podjąć wszelkie możliwe środki w celu likwidacji oraz ograniczenia skutków pożaru, wybuchu lub zanie czyszczenia środowiska morskiego.

3. O zdarzeniach określonych w ust. 2 kierownik morskiej jednostki niezwłocznie powiadamia przedsię biorcę oraz właściwe organy nadzoru górniczego i ad ministracji morskiej. § 44

2.

1. Na morzu każdy otwór wiertniczy wypo saża się w odpowiednią liczbę głowic przeciwerupcyj nych, a odwiert eksploatacyjny w odpowiednią ilość zasuw bezpieczeństwa, pozwalających na jego nie zwłoczne skuteczne zamknięcie. W przewodzie wiertni czym instaluje się odpowiednie urządzenia zabezpie czające przed wypływem płynu złożowego.

2. Urządzenia wymienione w ust. 1 powinny mieć wytrzymałość na ciśnienie robocze nie mniejsze od maksymalnego przewidzianego ciśnienia złożowego. § 44

3.

1. Na morskiej jednostce zapewnia się moż liwość sterowania urządzeniami zabezpieczającymi przed erupcją co najmniej z dwóch niezależnych miejsc.

2. Instalacje sterujące urządzeniami przeciwerup cyjnymi sytuuje się na morskiej jednostce w takich miejscach, aby nie spowodować ich uszkodzenia. In stalacje te powinny mieć źródła zasilania w energię, niezależnie od ogólnych systemów zasilania morskiej jednostki. § 44

4.

1. W skład instalacji przeciwerupcyjnej na morskiej jednostce powinien wchodzić system węzłów dławienia i zatłaczania, dający możliwość kontrolowa nego zatłaczania otworu i odpuszczania płynu złożo wego po zamknięciu głowicy przeciwerupcyjnej.

2. System wymieniony w ust. 1 powinien zapew niać możliwość zatłaczania otworu za pomocą pomp płuczkowych lub agregatów cementacyjnych.

3. Rurociągi odpływowe powinny mieć możliwość odprowadzenia płynu złożowego do odpowiednich zbiorników, a gazu do urządzeń do spalania lub bez piecznego odprowadzenia poza morską jednostkę.

4. Instalacje wchodzące w skład uzbrojenia otworu powinny umożliwiać kontrolę ciśnienia. § 44

5. Morską jednostkę wiertniczą wyposaża się w:

1) aparaturę pozwalającą na sygnalizację i rejestrację objawów niezamierzonego przypływu płynu złożo wego,

2) odpowiednią ilość urządzeń do szybkiego przygo towania, obciążenia i zmagazynowania płuczki wiertniczej, a także w urządzenia do jej odgazowa nia. § 44

6. Morskie odwierty eksploatacyjne wyposaża się w urządzenia zabezpieczające, zainstalowane w otworze poniżej dna morskiego. Urządzenia te są sterowane z pokładu morskiej jednostki wydobywczej i pozwalają na automatyczne zamknięcie odwiertu. § 44

7. Głowice eksploatacyjne odwiertów morskich wyposaża się:

1) co najmniej w dwa odprowadzenia,

2) w odpowiednią liczbę zasuw dających możliwość przyłączenia rurociągów do zatłaczania odwiertu zarówno w przestrzeni pierścieniowej, jak i przez rurki wydobywcze; sposób zainstalowania zasuw i ich konstrukcja powinny umożliwiać ich wymianę pod ciśnieniem. § 44

8.

1. Morskie odwierty eksploatacyjne wyposa ża się w pakery produkcyjne, zamykające przestrzeń między kolumną eksploatacyjną a rurkami wydobyw czymi.

2. Sposób ochrony morskich odwiertów eksploata cyjnych ustala kierownik ruchu zakładu górniczego, powiadamiając właściwy organ nadzoru górniczego. § 44

9.

1. Instalacje wydobywcze odwiertów mor skich, usytuowane na dnie morskim, chroni się przed uszkodzeniem przez jednostki morskie. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7092 — Poz. 961

2. Miejsce zainstalowania urządzeń, o których mo wa w ust. 1, oznakowuje sie zgodnie z wymaganiami określonymi w odrębnych przepisach. § 450.

1. Załoga morskiej jednostki powinna być przeszkolona w zakresie działań podejmowanych w przypadku zagrożenia lub wystąpienia objawów erupcji płynu złożowego, z uwzględnieniem zagroże nia toksycznego siarkowodorem, zgodnie z instrukcją zatwierdzoną przez kierownika ruchu zakładu górnicze go.

2. W zakresie działań określonych w ust. 1 okreso wo prowadzi się alarmy ćwiczebne. § 45

1.

1. Dźwigi, windy, wyciągi wiertnicze i inne urządzenia służące do transportu pionowego wyposa ża się w wyłączniki krańcowe, a także urządzenia zabez pieczające przed upadkiem ciężaru w razie awarii lub wyłączenia urządzenia.

2. Na wszystkich urządzeniach służących do trans portu lub przenoszenia ciężarów umieszcza się oznako wania określające dopuszczalny udźwig.

3. W przypadku gdy za pomocą urządzenia dźwigo wego mają być transportowani ludzie na morską jed nostkę lub z niej, kierownik morskiej jednostki opraco wuje instrukcję określającą szczegółowe warunki bez pieczeństwa, obowiązujące przy wykonywaniu tych czynności. § 45

2. Liny, haki i łańcuchy, użytkowane na mor skiej jednostce, systematycznie sprawdza się i utrzy muje w stanie zapewniającym bezpieczeństwo przy ich eksploatacji. § 45

3. Palniki urządzeń zasilanych paliwem ciekłym lub gazowym wyposaża się w urządzenia zabezpiecza jące przed cofnięciem się płomienia, jak również w urządzenia powodujące automatyczne odcięcie do pływu paliwa w przypadku zgaśnięcia płomienia. § 45

4.

1. Separatory i inne urządzenia służące do rozdziału ropy naftowej i gazu na morskiej jednostce oraz podgrzewacze wyposaża się w automatyczną blo kadę w przypadku przekroczenia skrajnych poziomów cieczy lub maksymalnego ciśnienia.

2. Separatory wyposaża się w upustowe zawory bezpieczeństwa, niezależnie od wymagań określonych w ust. 1.

3. Gaz z zaworów bezpieczeństwa odprowadza się poza strefę zagrożenia wybuchem.

4. W przypadku gdy gaz wypływający przez zawory bezpieczeństwa zawiera składniki toksyczne, odpro wadza się go do spalarki gazu usytuowanej w taki spo sób, aby nie zagrażała bezpieczeństwu załogi. § 45

5. Przy pompach i innych urządzeniach służą cych do przetłaczania ropy i jej pochodnych, przy któ rych mogą wystąpić wycieki wskutek powstałych nie szczelności, wykonuje się odpowiednie wanienki ście kowe z odprowadzeniem do zbiorników osadowych. § 45

6.

1. Silniki napędowe sprężarek do przetłacza nia lub zatłaczania gazu powinny być wyposażone w urządzenia do sygnalizacji stanów awaryjnych oraz umożliwiające zdalne ich wyłączanie.

2. Sprężarki lub turbiny z napędem gazowym insta luje się w pomieszczeniach dobrze wentylowanych. W pomieszczeniach zamkniętych instaluje się wentyla cję mechaniczną wyciągową.

3. Pomieszczenia i miejsca, w których instalowane są urządzenia wymienione w ust. 1 i 2, powinny być za kwalifikowane do odpowiednich stref zagrożenia wy buchem.

4. Gaz z zaworów bezpieczeństwa urządzeń wymie nionych w ust. 1 i 2 wyprowadza się poza pomieszcze nia, w których urządzenia się znajdują. § 45

7. Drabiny i pomosty na wieżach wiertniczych, masztach, nogach i innych wysokich elementach mor skiej jednostki wyposaża się w odpowiednie kabłąki, bariery lub inne elementy zabezpieczające przed spad nięciem zatrudnionych tam ludzi. § 45

8.

1. Prace związane z montażem lub demonta żem elementów morskiej jednostki, maszyn i urządzeń prowadzi się wyłącznie pod nadzorem wyznaczonej osoby dozoru ruchu.

2. Niedopuszczalne jest wykonywanie prac, o któ rych mowa w ust. 1, w niekorzystnych warunkach me teorologicznych. § 45

9.

1. Przed przystąpieniem do prac geofizycz nych kierownik morskiej jednostki protokolarnie prze kazuje otwór kierownikowi grupy geofizycznej na czas trwania prac. Kierownik grupy geofizycznej protokolar nie przekazuje otwór po zakończeniu prac.

2. Za bezpieczne i prawidłowe wykonywanie prac geofizycznych po przekazaniu otworu odpowiada kie rownik grupy geofizycznej.

3. Prace geofizyki wiertniczej, przeprowadzane w otworach wiertniczych na morzu, prowadzi się na podstawie instrukcji opracowanych dla wykonywania tych prac. § 460. Dla sprawnego przeprowadzenia pomiarów geofizycznych instalacja elektryczna morskiej jednost ki zapewnia:

1) bezpieczne podłączenie aparatury pomiarowej do źródła zasilania,

2) wykonanie w otworze robót strzałowych, zgodnie z wymaganiami instrukcji opracowanych w tym za kresie. § 46

1.

1. Przed przystąpieniem do badań i pomia rów geofizycznych wykonujący prace wiertnicze powi nien:

1) sprawdzić drożność otworu,

2) przepłukać otwór bezpośrednio przed rozpoczę ciem badań i pomiarów geofizycznych przez okres nie krótszy niż dwa pełne obiegi płuczki. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7093 — Poz. 961

2. Szczegółowa dokumentacja techniczna przyrzą dów wgłębnych zapuszczonych do otworu powinna znajdować się na morskiej jednostce u kierownika gru py geofizycznej. § 46

2. W przypadku powstania awarii, w trakcie prowadzenia prac geofizycznych, kierownictwo nad jej usuwaniem przejmuje kierownik morskiej jednostki, który ustala na piśmie, z udziałem kierownika grupy geofizycznej, program usuwania awarii. § 46

3.

1. Przedsiębiorstwo geofizyczne stosujące substancje promieniotwórcze prowadzi kontrolę dozy metryczną w zakresie dostosowanym do rodzaju prac. Kontrolą powinny być objęte osoby narażone na moż liwe działanie promieniowania.

2. Transport źródeł radioaktywnych odbywa się zgodnie z przepisami o transporcie morskim materia łów niebezpiecznych.

3. W przypadku konieczności okresowego przecho wywania substancji promieniotwórczych na morskiej jednostce zabezpiecza się je zgodnie z odrębnymi prze pisami. § 46

4. W przypadku awarii połączonej z pozosta wieniem źródeł promieniowania w otworze postępuje się zgodnie z instrukcją postępowania w razie awarii radiologicznych. § 46

5.

1. Prace wymagające stosowania środków strzałowych wykonują specjalnie przeszkoleni pracow nicy pod stałym nadzorem wykwalifikowanej osoby dozoru ruchu.

2. Wykonywanie robót strzałowych w niekorzyst nych warunkach hydrometeorologicznych jest niedo puszczalne.

3. Roboty strzałowe mogą być wykonywane wy łącznie przy świetle dziennym.

4. Liczbę osób zatrudnionych przy robotach strza łowych ogranicza się do niezbędnego minimum.

5. Podczas prowadzenia robót strzałowych na mor skiej jednostce powinny być przedsięwzięte odpowied nie środki bezpieczeństwa, a w szczególności oznako wanie strefy zagrożenia. § 46

6. Urządzenia stanowiące wyposażenie grupy robót strzałowych oraz zespoły urządzenia wiertnicze go powinny być skutecznie uziemione. § 46

7. Przed przystąpieniem do robót strzałowych na morskiej jednostce osoby dozoru ruchu nadzorują ce te roboty powinny sprawdzić:

1) działanie zabezpieczenia wylotu otworu,

2) sprawność i niezawodność działania urządzenia wyciągowego, stosowanego do zapuszczania i wy ciągania z otworów przyrządów pomiarowych i perforatorów,

3) drożność rur otworu wiertniczego w interwale per foracji lub torpedowania. § 46

8. Otwór wiertniczy przed robotami strzałowy mi wypełnia się płynem o parametrach określonych w projekcie tych robót. § 46

9.

1. Do przechowywania środków i sprzętu strzałowego na morskiej jednostce wyznacza się miej sce odpowiadające warunkom określonym w odręb nych przepisach.

2. Ârodki strzałowe na morskiej jednostce przecho wuje się tylko przez okres niezbędny do wykonywania prac z ich użyciem.

3. Transport środków strzałowych prowadzi się zgodnie z przepisami o transporcie morskim materia łów niebezpiecznych. § 470. Zbrojenie, przenoszenie i zapuszczanie ła dunku do ż ądanej głębokości w otworze oraz ich odpa lanie mogą wykonywać tylko pracownicy posiadający wymagane kwalifikacje i uprawnienia, pod wyłącznym nadzorem kierownika robót strzałowych. § 47

1. Likwidację niewypałów (perforatorów i tor ped) wykonuje się w sposób określony w szczegółowej instrukcji. § 47

2.

1. Po zakończeniu wiercenia otworu opróbo wanie wyznaczonych poziomów prowadzi się na pod stawie projektu opróbowania i próbnej eksploatacji, zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górni czego.

2. Przed opróbowaniem poziomu próbnikami złoża otwór wiertniczy przygotowuje się do opróbowania, zgodnie z instrukcją opróbowania obowiązującą w za kładzie górniczym. § 47

3. Wylot przewodu, na którym zapuszczony jest rurowy próbnik złoża, uzbraja się w głowicę kontrolną, wraz z przyrządami pomiarowymi, której ciśnienie ro bocze nie może być mniejsze od spodziewanego ci śnienia złożowego. § 47

4. Zapuszczanie i wyciąganie rur wydobyw czych odbywa się w sposób zabezpieczający przed po wstaniem erupcji ropy naftowej lub gazu z odwiertu. § 47

5. Badania i pomiary oraz zabiegi intensyfika cyjne w odwiertach eksploatacyjnych prowadzi się na podstawie projektów zatwierdzonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 47

6.

1. Przed przystąpieniem do eksploatacji zło ża ropy naftowej lub gazu ziemnego na obszarze mor skim Rzeczypospolitej Polskiej:

1) przedsiębiorca wykonuje badania niezbędne do opracowania metody eksploatacji złoża, zapewnia jącej w określonych warunkach techniczno-ekono micznych maksymalny stopień czerpania zasobów,

2) ustala się optymalne wielkości wydobycia ropy lub gazu z odwiertu, tak aby w odwiercie nie zachodzi ły zjawiska destrukcji skały zbiornikowej lub zakłó cenia równowagi hydrodynamicznej na granicy faz ropa — woda lub gaz — woda. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7094 — Poz. 961

2. Częstotliwość i zakres pomiarów w odwiertach eksploatacyjnych ustala kierownik ruchu zakładu gór niczego. § 47

7.

1. Przed dopuszczeniem do ruchu odwiertów zatłaczających wodę do złoża w ramach przyjętego systemu eksploatacji, w celu podtrzymania ciśnienia złożowego, wykonuje się próbę wytrzymałości i szczel ności eksploatacyjnej kolumny rur okładzinowych przy ciśnieniu o wartości 1,3 spodziewanego maksymalne go ciśnienia zatłaczania.

2. W przypadku wtłaczania gazu do złoża, celem podtrzymania ciśnienia złożowego, próby szczelności i wytrzymałości określone w ust. 1 wykonuje się z uży ciem gazów z wyłączeniem powietrza.

3. W przypadku stosowania metod termicznych ja ko zabiegów intensyfikacyjnych konstrukcja odwier tów powinna uwzględniać występowanie naprężeń termicznych. § 47

8.

1. Sprzęt i urządzenia, wchodzące w skład wyposażenia wgłębnego i napowierzchniowego od wiertu eksploatującego ropę naftową i gaz ziemny, za wierające siarkowodór, powinny być odporne na dzia łanie korozji wywołanej siarkowodorem.

2. Używając metody odsiarczania wydobywanych węglowodorów, przy których wydzielany jest wolny siarkowodór, stosuje się neutralizację siarkowodoru lub spala go w odpowiednich palnikach. § 47

9. Odwiert nieeksploatowany czasowo lub sta le kontroluje się (rejestruje) w sposób systematyczny w zakresie zachowania szczelności i pomiaru wartości ciśnień głowicowych. Częstotliwość kontroli ustala kie rownik ruchu zakładu górniczego, powiadamiając wła ściwy organ administracji morskiej. § 480. Ilości płynu złożowego wydobywanego z od wiertu oraz jego rodzaj dokumentuje się. § 48

1.

1. W przypadku wzrostu wykładnika wodne go i gazowego powyżej wartości przyjętych w technicz nym programie eksploatacji złoża oraz wzrostu zawar tości chlorków w płynie złożowym, niezwłocznie usta la się przyczyny tych zjawisk oraz podejmuje się odpo wiednie działania zapobiegawcze.

2. Wodę złożową, wydobywaną razem z ropą lub gazem, poddaje się badaniom fizycznym, chemicznym i mineralogicznym, aby można ją było odróżnić od wód występujących w warstwach innych niż horyzont pro dukcyjny. § 48

2. W przypadkach spowodowanych względami technicznymi lub ekonomicznymi odwiert eksploata cyjny rekonstruuje się lub likwiduje zgodnie z technicz nym projektem rekonstrukcji lub likwidacji, zatwier dzonym przez kierownika ruchu zakładu górniczego i po powiadomieniu właściwego organu nadzoru gór niczego oraz organu administracji morskiej. § 48

3.

1. Ropę naftową i kondensat oczyszcza się i wstępnie magazynuje w zbiornikach zabudowanych na morskiej jednostce wydobywczej, których konstruk cja, wyposażenie i zasady eksploatacji spełniają wyma gania określone w odrębnych przepisach.

2. Zbiorniki magazynowe i robocze ropy naftowej i kondensatu wyposaża się w:

1) niezawodnie działające zawory bezpieczeństwa ty pu ciśnieniowo-depresyjnego,

2) urządzenia do zdalnego pomiaru płynu i ciśnienia oraz w sygnalizację alarmową skrajnych pozio mów cieczy, wraz z blokadą dopływu cieczy,

3) system gazu obojętnego. § 48

4.

1. Wodę zaolejoną oraz odbierane wody zło żowe, a także substancje używane do celów technolo gicznych, powstałe przy eksploatacji ropy i gazu, ma gazynuje się i zabezpiecza przed zrzutem do morza oraz przekazuje do lądowych urządzeń odbiorczych. W uza sadnionych przypadkach mogą one być usuwane do wód morskich na warunkach określonych w odręb nych przepisach.

2. Gaz oraz lotne frakcje węglowodorów, powstałe w technologicznym procesie separacji ropy, powinny być szczelnie ujęte i zagospodarowane lub spalone na morskiej jednostce. § 48

5.

1. Każdy zbiornik magazynowy powinien być oznakowany klasą niebezpieczeństwa pożarowego przechowywanej w nim cieczy oraz dopuszczalną jego pojemnością.

2. Strefy ochronne dla zbiorników poszczególnych klas niebezpieczeństwa pożarowego na morskiej jed nostce wydobywczej ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. § 48

6. Do transportu kopalin płynnych w obrębie morskiej jednostki wydobywczej stosuje się rurociągi technologiczne, które są:

1) wytrzymałe na naprężenia mechaniczne, chemicz ne i termiczne,

2) zabezpieczone przed wewnętrzną i zewnętrzną ko rozją,

3) wyposażone w zawory zwrotne na obydwu koń cach oraz urządzenia umożliwiające obserwację i rejestrację wielkości i kierunku przepływu cieczy (przepływomierze),

4) wyposażone w automatyczne systemy zabezpie czające, powodujące zamknięcie przepływu lub zmianę kierunku przepływu w przypadkach nad miernego wzrostu lub spadku ciśnienia,

5) wyposażone w systemy umożliwiające separację płynów palnych i zanieczyszczeń mających de strukcyjny wpływ na zasuwy i inne urządzenia. § 48

7.

1. Trasy rurociągów technologicznych, okre ślonych w § 486, z zaznaczeniem głębokości ułożenia, wymiarów rurociągów i rodzaju przepływającego pły nu, oznakowuje się w sposób określony w odrębnych przepisach.

2. Mapy sytuacyjne tras rurociągów technologicz nych przechowuje się w przedsiębiorstwie i na mor skiej jednostce wydobywczej. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7095 — Poz. 961

3. Budowę rurociągów technologicznych określo nych w § 486 prowadzi się w taki sposób, aby kable podmorskie i inne rurociągi oraz urządzenia nie uległy uszkodzeniu. § 48

8.

1. Morskie rurociągi technologiczne:

1) spawa się metodami przewidzianymi w odrębnych przepisach,

2) w odpowiedni sposób okresowo testuje i kontrolu je; wyniki okresowej kontroli stanu technicznego rurociągu dokumentuje się.

2. Częstotliwość okresowych prób i zakres kontroli rurociągów określa kierownik ruchu zakładu górnicze go.

3. W przypadku stwierdzenia przecieku w morskim rurociągu technologicznym powinno się natychmiast:

1) wyłączyć całość lub jego części z eksploatacji, jeże li wyciek stwarza niebezpieczeństwo dla zatrudnio nych tam ludzi i statków lub grozi skażeniem śro dowiska morskiego,

2) przystąpić do usuwania awarii.

4. Po zakończeniu prac przeprowadza się kontrolę rurociągu lub jego części, ze szczególnym uwzględnie niem połączeń i miejsc naprawianych. § 48

9. Rurociągi transportujące gaz ziemny zawie rający siarkowodór przed dopuszczeniem do eksplo atacji oczyszcza się z wody i osusza. Rurociągi te wyko nuje się z materiałów lub tworzyw odpornych na koro zję wywołaną siarkowodorem. § 490.

1. Przed rozpoczęciem robót górniczych przedsiębiorca powinien wykonać badania środowiska morskiego w rejonie posadowienia morskiej jednostki wiertniczej lub wydobywczej, obejmujące badania:

1) osadu dennego w zakresie: a) granulacji dna (uziarnienia), b) suchej pozostałości, c) strat po prażeniu, d) zawartości całkowitej węglowodorów, e) zawartości baru (Ba), chromu (Cr), ołowiu (Pb), miedzi (Cu), rtęci (Hg) i kadmu (Cd),

2) fauny dennej w zakresie obfitości i różnorodności występujących form oraz zawartości węglowodo rów alifatycznych i aromatycznych.

2. Próbki do badań, o których mowa w ust. 1, po biera się w odległości 100, 500 i 1000 metrów po obu stronach planowanej lokalizacji morskiej jednostki, w kierunku przeważających prądów wodnych i prosto padle do nich. § 49

1.

1. W celu zapewnienia oceny oddziaływania morskiej jednostki wiertniczej lub wydobywczej albo ich zespołów na środowisko morskie w różnych fazach i stadiach prac, badania, o których mowa w § 490 ust. 1 pkt 1, wykonuje się przed rozpoczęciem prac po szukiwawczych i rozpoznawczych oraz po ich zakoń czeniu.

2. W przypadku wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego badania, o których mowa w § 490 ust. 1 pkt 1 i 2, wykonuje się przed rozpoczęciem wydobycia, podczas wydobywania (w odstępach nie dłuższych niż 12 miesięcy) i bezpośrednio po jego zakończeniu. § 49

2.

1. Plan zwalczania rozlewów olejowych i li kwidacji zagrożeń dla środowiska zawiera w szczegól ności następujące dokumenty:

1) listę adresów kontaktowych instytucji i zaintereso wanych jednostek organizacyjnych krajowych oraz zagranicznych (w tym ubezpieczycieli),

2) instrukcję alarmowania, powiadamiania i ostrzega nia, wraz z formularzami międzynarodowymi po wiadamiania i ostrzegania,

3) formularze pierwszego i kolejnego raportu o stanie i rozwoju sytuacji,

4) plany rozmieszczenia urządzeń stwarzających za grożenie na morskiej jednostce, a także przebiegu instalacji i zaworów odcinających,

5) plan rozmieszczenia sprzętu technicznego, zlokali zowanego na morskiej jednostce, statku asystują cym i w magazynach na lądzie oraz na innych jed nostkach wspomagających,

6) harmonogram mobilizacji sił i środków pierwszego rzutu usuwania rozlewów olejowych na morzu,

7) instrukcje postępowania w razie rozlewu olejowe go lub wycieku innych szkodliwych substancji, za wierające obowiązki załogi jednostki morskiej i sił wspomagających,

8) instrukcję postępowania w razie innych zagrożeń będących następstwem wypadków morskich i sił przyrody,

9) plan zawierający organizację usuwania rozlewów, podział zadań i funkcji, określenie zadań dla jedno stek wspomagających, zasady współpracy z orga nami administracji morskiej oraz Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa (SAR),

10) instrukcję zawierającą sposób magazynowania i składowania zebranych zanieczyszczeń, 1

1) plan szkoleń i ćwiczeń praktycznych.

2. Plan zwalczania rozlewów olejowych, o których mowa w ust. 1, dotyczy stosowania tylko mechanicz nych środków do usuwania zanieczyszczeń olejowych i olejopochodnych. Użycie chemicznych środków do usuwania rozlewów olejowych może być dopuszczone w indywidualnych przypadkach, pod warunkiem że środki te należą do grupy dyspergentów niepowodują cych szkodliwego oddziaływania na środowisko. O za miarze zastosowania środków chemicznych powiada mia się właściwy organ administracji morskiej. § 49

3.

1. Stosowane płuczki i płyny wiertnicze po winny spełniać wymagania dotyczące ochrony środo wiska morskiego.

2. Użycie płuczki na bazie oleju może być dopusz czone w szczególnych warunkach geologicznych lub ze względów bezpieczeństwa. Dziennik Ustaw Nr 109 — 7096 — Poz. 961

3. Frakcje drobnoziarniste zwiercin oddzielone od płuczki na wirówkach oraz wszelkie inne substancje i materiały szkodliwe dla środowiska morskiego, uży wane w otworowym górnictwie morskim, przekazuje się na ląd do zagospodarowania. § 49

4. Kierownik morskiej jednostki niezwłocznie powiadamia właściwy organ administracji morskiej o każdym zatopieniu, zrzucie do wód morskich zanie czyszczeń i innych substancji szkodliwych lub o zauwa żonych na powierzchni wody dryfujących zanieczysz czeniach. Rozdział 13 Zabezpieczenie ruchu zakładu górniczego w okresie zimowym § 49

5.

1. Zakład górniczy przygotowuje się do ru chu w okresie zimowym na podstawie harmonogramu zatwierdzonego przez kierownika ruchu zakładu górni czego.

2. Harmonogram, o którym mowa w ust. 1, opraco wuje się do 15 października każdego roku. § 49

6. W zakładzie górniczym w okresie zimowym stosuje się odpowiednie zabezpieczenia, zapewniające w szczególności:

1) ochronę zdrowia pracowników narażonych na dzia łanie niskich temperatur,

2) zapobieganie przymarzaniu medium w ciągach technologicznych,

3) należyte ogrzewanie obiektów, pomieszczeń i urzą dzeń zakładu górniczego,

4) usuwanie nagromadzeń śniegu i lodu oraz nawi sów lodowych i śnieżnych na obiektach, urządze niach i drogach, likwidację gołoledzi na drogach i przejściach, usuwanie wód pochodzących z top niejącego śniegu lub gwałtownej odwilży,

5) dostosowanie maszyn, urządzeń i rozwiązań tech nologicznych do pracy w warunkach zimowych. Rozdział 14 Przepisy przejściowe i końcowe § 49

7. Przepisu § 163 nie stosuje się do napędów pasowych stosowanych w przestrzeniach zagrożonych wybuchem przed wejściem w życie niniejszego rozpo rządzenia do czasu ich zużycia, pod warunkiem zasto sowania niezawodnie działających uziemień i urządzeń zapobiegających gromadzeniu się ładunków elektro statycznych na tych pasach. § 49

8. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Minister Gospodarki: J. Piechota Załącznik do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. (poz. 961) DOKUMENT BEZPIECZE¡STWA

1. Dokument bezpieczeństwa stanowi zbiór we wnętrznych regulacji oraz dokumentów umożliwiają cych ocenę i dokumentowanie ryzyka zawodowego oraz stosowania niezbędnych środków profilaktycz nych zmniejszających to ryzyko w zakładzie górniczym.

2. Dokument bezpieczeństwa powinien zawierać w szczególności:

1) strukturę organizacyjną zakładu górniczego,

2) opis zagrożeń w zakładzie górniczym,

3) odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy,

4) sposób aktualizacji dokumentu bezpieczeństwa,

5) sposoby oceny i dokumentowania ryzyka,

6) opis postępowania związanego z bezpiecznym pro wadzeniem ruchu zakładu górniczego, w zakresie: a) bieżącego przeprowadzania analiz i badań nie zbędnych dla bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu górniczego, b) projektowania, wykonywania, wyposażenia i przekazywania do użytkowania nowych miejsc i stanowisk pracy, c) zmiany, rozbudowy i przebudowy miejsc i stano wisk pracy, powodujących zmianę warunków pracy, d) ochrony przed zagrożeniami występującymi w zakładzie górniczym, e) przeglądów maszyn i urządzeń dla utrzymywa nia ich w stanie sprawności, f) zatrudniania i koordynacji prac wykonywanych przez inne podmioty gospodarcze, g) obiegu dokumentów pokontrolnych organów nadzoru zewnętrznego,

7) opis postępowania związanego z bezpieczeństwem zatrudnionych w ruchu zakładu górniczego, w za kresie: a) identyfikacji i monitorowania zagrożeń, Dziennik Ustaw Nr 109 — 7097 — Poz. 961 b) oceny i dokumentowania ryzyka dla miejsc i sta nowisk pracy, wykonywanych w oparciu o ogól ne wytyczne dla oceny ryzyka zawodowego, c) opracowania instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy, d) konsultowania i udziału pracowników w spra wach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pra cy, w tym przy opracowywaniu instrukcji, e) informowania pracowników o ryzyku i sposo bach zapobiegania zagrożeniom, f) zatrudniania pracowników posiadających wy magane kwalifikacje lub potrzebne umiejętno ści, g) identyfikacji i wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych, h) przeprowadzania badań profilaktycznych pra cowników, i) szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, j) badań przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy,

8) opis postępowania w sytuacjach awaryjnych doty czących: a) sposobów ewakuacji i zapewnienia środków ra tunkowych, b) organizacji ratownictwa i pierwszej pomocy me dycznej, c) zapewnienia łączności, systemów ostrzegaw czych i alarmowych.

3. Do sporządzania dokumentu bezpieczeństwa mogą być wykorzystane posiadane przez przedsiębior cę dokumenty i opracowania.

Status prawny: obowiązujący
Data ogłoszenia: 2002-07-18
Data wydania: 2002-06-28
Data wejścia w życie: 2002-07-18
Data obowiązywania: 2002-07-18
Organ wydający: MIN. GOSPODARKI
Dziennik Ustaw: Dz.U. 2002 nr 109 poz. 961