Dz.U. 2002 nr 51 poz. 458

458 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. a) i b) ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 i Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 28, poz. 153 i Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 117, poz. 759 i Nr 162, poz. 1126, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 19, poz. 239, Nr 48, poz. 550, Nr 104, poz. 1104, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122, poz. 1320, z 2001 r. Nr 111, poz. 1194 i Nr 144, poz. 1615 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 36

2) zarządza się, co następuje:

§1. Określa się podstawę programową:

1) wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i od działów przedszkolnych w szkołach podstawo wych, stanowiącą załącznik nr 1 do rozporządzenia,

2) kształcenia ogólnego dla: a) szkół podstawowych i gimnazjów, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia, b) uczniów z upośledzeniem umysłowym w stop niu umiarkowanym i znacznym w szkołach pod stawowych, gimnazjach i oddziałach przysposa biających do pracy w zasadniczych szkołach za wodowych, stanowiącą załącznik nr 3 do rozpo rządzenia, c) liceów ogólnokształcących, liceów profilowa nych i techników, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. b), c) i d) ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, stanowiącą załącznik nr 4 do rozporządzenia, d) zasadniczych szkół zawodowych, o których mo wa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy, o której mo wa w lit. c), stanowiącą załącznik nr 5 do rozpo rządzenia, e) szkół ponadpodstawowych, stanowiącą załącz nik nr 6 do rozporządzenia.

§2. Przepisy rozporządzenia nie dotyczą kształce nia dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim.

§3. Traci moc rozporządzenie Ministra Edukacji Na rodowej z dnia 21 maja 2001r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, kształce nia ogólnego w poszczególnych typach szkół oraz kształcenia w profilach w liceach profilowanych (Dz. U. Nr 61, poz. 625).

§4. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2002 r. Minister Edukacji Narodowej i Sportu: K. ¸ybacka Dziennik Ustaw Nr 51 — 3598 — Poz. 458 Załączniki do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. (poz. 458) Załącznik nr 1 PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI I ODDZIA¸ÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH Wychowanie przedszkolne obejmuje wspomaga nie rozwoju i wczesną edukację dzieci od trzeciego ro ku życia do rozpoczęcia nauki w klasie pierwszej szko ły podstawowej. Wychowanie przedszkolne organizowane jest w przedszkolach i w oddziałach przedszkolnych w szko łach podstawowych. Przedszkola (oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych) zapewniają opiekę, wychowanie i uczenie się w atmosferze akceptacji i bezpieczeństwa. Tworzą warunki umożliwiające dziecku osiągnięcie „gotowości szkolnej”. Wobec rodziców przedszkola (oddziały przedszkol ne w szkołach podstawowych) pełnią funkcję doradczą i wspierającą działania wychowawcze:

1) pomagają w rozpoznawaniu możliwości rozwojo wych dziecka i podjęciu wczesnej interwencji spe cjalistycznej,

2) informują na bieżąco o postępach dziecka,

3) uzgadniają wspólnie z rodzicami kierunki i zakres zadań realizowanych w przedszkolach i oddziałach przedszkolnych. Celem wychowania przedszkolnego jest wspoma ganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami roz wojowymi w relacjach ze środowiskiem społeczno-kul turowym i przyrodniczym. Wynikające z powyższego celu zadania, dostoso wane do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka, nauczyciel realizuje w ramach określonych obszarów edukacyjnych. I. Poznawanie i rozumienie siebie i świata

1. Budzenie zaciekawienia otaczającym światem po przez prowokowanie pytań i dostarczanie radości odkrywania.

2. Organizowanie działań umożliwiających poznawa nie wielowymiarowości człowieka (postrzegam, myślę, czuję, działam).

3. Tworzenie sytuacji pozwalających na poznanie możliwości własnych dziecka i innych ludzi, np. wynikających ze zróżnicowania płci, wieku, stanu zdrowia i doświadczenia.

4. Tworzenie sytuacji doskonalących pamięć, zdol ność kojarzenia, umiejętność skupienia uwagi na rzeczach i osobach.

5. Dostrzeganie i opisywanie różnic, podobieństw i re lacji między przedmiotami i zjawiskami. Stwarzanie okazji do porządkowania, klasyfikowania i liczenia.

6. Odczytywanie sensu i przeznaczenia rzeczy.

7. Wzbudzanie zainteresowań obrazem ( ilustracją) i tekstem.

8. Poznawanie, stosowanie, tworzenie symboli i zna ków.

9. Tworzenie warunków do doświadczeń językowych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funk cji języka (ze szczególnym uwzględnieniem nabywa nia i rozwijania umiejętności czytania i pisania).

10. Przekazywanie wiedzy o zdrowym stylu życia, oce nianie zachowań służących i zagrażających zdrowiu. 1

1. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistości:

1) przyrodniczej poprzez obserwowanie, ekspery mentowanie, odkrywanie,

2) społeczno-kulturowej poprzez poznawanie za sad organizacji życia społecznego, tradycji ro dzinnej, regionalnej, narodowej oraz poznanie dzieł kultury,

3) technicznej poprzez obserwowanie, manipulo wanie oraz przekształcanie przedmiotów lub zmianę ich ułożenia w przestrzeni i czasie. II. Nabywanie umiejętności poprzez działanie

1. Wspieranie samodzielnych działań dziecka.

2. Umożliwianie dziecku dokonywania wyborów i przeżywania pozytywnych efektów własnych działań.

3. Pomaganie dziecku w dostrzeganiu problemów, planowaniu i realizowaniu zadań.

4. Umożliwianie poznawania i stosowania różnych sposobów rozwiązywania zadań.

5. Kształtowanie nawyków higienicznych i zachowań prozdrowotnych oraz proekologicznych.

6. Uczenie zasad postępowania warunkujących bez pieczeństwo dziecka.

7. Tworzenie warunków sprzyjających spontanicznej i zorganizowanej aktywności ruchowej dziecka. Umożliwianie udziału w grach, zabawach rucho wych i gimnastyce.

8. Umożliwianie dziecku ekspresji spostrzeżeń, prze żyć, uczuć w różnych formach działalności, z zasto sowaniem werbalnych i niewerbalnych środków wyrazu.

9. Wspieranie działań twórczych w różnych dziedzi nach aktywności. III. Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieśni czej, wspólnocie

1. Uczenie nawiązywania bliskiego, serdecznego kon taktu z innymi osobami.

2. Pomoc w budowaniu pozytywnego obrazu wła snego „Ja” i zaspokajaniu poczucia bezpieczeń stwa.

3. Identyfikowanie i nazywanie różnych stanów emo cjonalnych.

4. Uczenie sposobów radzenia sobie z własnymi emo cjami, właściwego reagowania na przejawy emocji innych oraz kontrolowania zachowań.

5. Wdrażanie do zachowań akceptowanych społecz nie, wprowadzanie w kulturę bycia.

6. Umożliwianie dziecku odkrywania znaczenia komu nikowania się w sposób niewerbalny.

7. Umożliwianie doświadczeń w mówieniu, słuchaniu i byciu słuchanym.

8. Tworzenie okazji do wymiany informacji, uczenie dyskutowania i dochodzenia do kompromisu.

9. Tworzenie okazji do pełnienia przez dziecko różnych ról w układach interpersonalnych, ze zwróceniem uwagi na rolę dziecka w rodzinie.

10. Tworzenie okazji do wspólnego podejmowania i reali zowania różnych zadań, rozwiązywania problemów. 1

1. Dostarczanie przykładów i doświadczanie rozwią zywania sytuacji konfliktowych na zasadzie kom promisu i akceptacji potrzeb innych osób. IV. Budowanie systemu wartości

1. Wprowadzanie dziecka w świat wartości uniwersal nych, takich jak dobro, prawda, miłość, piękno, po przez:

1) przekaz osobowy nauczyciela,

2) tworzenie otoczenia sprzyjającego rozumieniu i przeżywaniu tych wartości.

2. Pomaganie dziecku w poznawaniu różnych postaw bohaterów literackich i filmowych oraz w podejmo waniu próby ich oceny i uzasadnienia stanowiska.

3. Wykorzystywanie codziennych sytuacji do podejmo wania prób samooceny i oceny zachowań innych.

4. Stwarzanie okazji do dokonywania przez dziecko wyborów i zdawania sobie sprawy z ich konse kwencji.

5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności poprzez sa modzielne, dokładne i rzetelne wywiązywanie się z podejmowanych zadań, szacunku do pracy swo jej i innych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3599 — Poz. 458 Załącznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW Nadrzędnym celem działań edukacyjnych szkoły jest wszechstronny rozwój ucznia. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli za dań w zakresie nauczania, kształcenia umiejętności i wychowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupeł niające się i równoważne wymiary pracy każdego na uczyciela. Szkoła w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególności:

1) naukę poprawnego i swobodnego wypowiadania się, pisania i czytania ze zrozumieniem,

2) poznawanie wymaganych pojęć i zdobywanie rze telnej wiedzy na poziomie umożliwiającym co naj mniej kontynuację nauki na następnym etapie kształcenia,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pamię ciowego opanowania przekazywanych treści,

4) rozwijanie zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych, itp.),

5) rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syn tetycznego,

6) przekazywanie wiadomości przedmiotowych w sposób integralny, prowadzący do lepszego ro zumienia świata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i życia spo łecznego,

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej po strzeganej w perspektywie kultury europejskiej. W szkole uczniowie kształcą swoje umiejętności wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten spo sób lepiej przygotować się do pracy w warunkach współczesnego świata. Nauczyciele tworzą uczniom warunki do nabywania następujących umiejętności:

1) planowania, organizowania i oceniania własnej na uki, przyjmowania za nią coraz większej odpowie dzialności,

2) skutecznego porozumiewania się w różnych sytu acjach, prezentacji własnego punktu widzenia i uwzględniania poglądów innych ludzi, poprawne go posługiwania się językiem ojczystym, przygoto wania do publicznych wystąpień,

3) efektywnego współdziałania w zespole i pracy w grupie, budowania więzi międzyludzkich, podej mowania indywidualnych i grupowych decyzji, skutecznego działania na gruncie zachowania obo wiązujących norm,

4) rozwiązywania problemów w sposób twórczy,

5) poszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł oraz efektywnego po sługiwania się technologią informacyjną,

6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz two rzenia potrzebnych doświadczeń i nawyków,

7) rozwijania sprawności umysłowych oraz osobi stych zainteresowań,

8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów i problemów społecznych. Nauczyciele w pracy wychowawczej, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, zmierzają do tego, aby uczniowie w szczególności:

1) znajdowali w szkole środowisko wszechstronnego rozwoju osobowego (w wymiarze intelektualnym, psychicznym, społecznym, zdrowotnym, estetycz nym, moralnym, duchowym),

2) rozwijali w sobie dociekliwość poznawczą, ukierun kowaną na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie,

3) mieli świadomość życiowej użyteczności zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i całej edukacji na danym etapie,

4) stawali się coraz bardziej samodzielni w dążeniu do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecz nym, godząc dążenie do dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialność za siebie z odpowie dzialnością za innych, wolność własną z wolnością innych,

5) poszukiwali, odkrywali i dążyli na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie,

6) uczyli się szacunku dla dobra wspólnego jako pod stawy życia społecznego oraz przygotowywali się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie,

7) przygotowywali się do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości oraz mieli możliwość doskonalenia się,

8) kształtowali w sobie postawę dialogu, umiejętność słuchania innych i rozumienia ich poglądów; umie li współdziałać i współtworzyć w szkole wspólnotę nauczycieli i uczniów. Nauczyciele, mając na uwadze osobowy rozwój ucznia, współdziałają na rzecz tworzenia w świadomo ści uczniów zintegrowanego systemu wiedzy, umiejęt ności i postaw. Ma to szczególne zastosowanie w kształceniu zintegrowanym. Integracji wiedzy nauczanej w szkole na różnych etapach kształcenia służy wprowadzenie kształcenia zintegrowanego w klasach I—III szkoły podstawowej oraz ścieżek edukacyjnych. Działalność edukacyjna szkoły jest określona przez:

1) szkolny zestaw programów nauczania, który, uwzględniając wymiar wychowawczy, obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydak tycznego,

2) program wychowawczy szkoły, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli,

3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb roz wojowych uczniów oraz potrzeb danego środowi ska, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły oraz program profilaktyki tworzą spójną całość. Ich przygotowanie i realizacja są zada niem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela. Obok zadań wychowawczych i profilaktycznych na uczyciele wykonują również działania opiekuńcze od powiednio do istniejących potrzeb. Konieczne jest podejmowanie przez nauczycieli działań mających na celu wyrównywanie szans eduka cyjnych uczniów. Edukacja szkolna przebiega w następujących eta pach edukacyjnych dostosowanych do okresów roz wojowych dziecka:

1) etap III — klasy I—III szkoły podstawowej,

2) etap III — klasy IV—VI szkoły podstawowej,

3) etap III — gimnazjum. Ilekroć w załączniku jest mowa o:

1) zajęciach edukacyjnych — należy przez to rozumieć zajęcia o charakterze dydaktyczno-wychowaw czym, w toku których odbywa się nauczanie przed miotów (bloków przedmiotowych), kształcenie zin tegrowane lub realizacja ścieżek edukacyjnych,

2) ścieżce edukacyjnej — należy przez to rozumieć ze staw treści i umiejętności o istotnym znaczeniu po znawczym i wychowawczym, których realizacja może odbywać się w ramach nauczania przedmio tów lub w postaci odrębnych zajęć,

3) etapie edukacyjnym — należy przez to rozumieć odpowiedni okres kształcenia o wyróżnionych ce lach, stanowiący całość dydaktyczną, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3600 — Poz. 458

4) kształceniu zintegrowanym — należy przez to rozu mieć system nauczania w klasach I—III szkoły pod stawowej. SZKO¸A PODSTAWOWA I i II ETAP EDUKACYJNY Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowują sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kształto wania umiejętności i postaw uczniów do naturalnej w tym wieku aktywności dzieci, umożliwiają im pozna wanie świata w jego jedności i złożoności, wspomaga ją ich samodzielność uczenia się, inspirują je do wyra żania własnych myśli i przeżyć, rozbudzają ich cieka wość poznawczą oraz motywację do dalszej edukacji. Edukacja w szkole podstawowej, wspomagając rozwój dziecka jako osoby i wprowadzając je w życie społeczne, ma na celu przede wszystkim:

1) prowadzić dziecko do nabywania i rozwijania umiejętności wypowiadania się, czytania i pisania, wykonywania elementarnych działań arytmetycz nych, posługiwania się prostymi narzędziami i kształtowania nawyków społecznego współżycia,

2) rozwijać poznawcze możliwości uczniów, tak aby mogli oni przechodzić od dziecięcego do bardziej dojrzałego i uporządkowanego rozumienia świata,

3) rozwijać i przekształcać spontaniczną motywację poznawczą w motywację świadomą, przygotowy wać do podejmowania zadań wymagających sys tematycznego i dłuższego wysiłku intelektualnego i fizycznego,

4) rozbudzać i rozwijać wrażliwość estetyczną i mo ralną dziecka oraz jego indywidualne zdolności twórcze,

5) umacniać wiarę dziecka we własne siły i w zdol ność osiągania wartościowych i trudnych celów,

6) rozwijać zdolność odróżniania świata rzeczywiste go od wyobrażonego oraz postaci historycznych od fantastycznych,

7) kształtować potrzeby i umiejętności dbania o wła sne ciało, zdrowie i sprawność fizyczną; wyrabiać czujność wobec zagrożeń dla zdrowia fizycznego, psychicznego i duchowego,

8) rozwijać umiejętności dziecka poznawania siebie oraz otoczenia rodzinnego, społecznego, kulturo wego, technicznego i przyrodniczego dostępnego jego doświadczeniu,

9) wzmacniać poczucie tożsamości kulturowej, histo rycznej, etnicznej i narodowej,

10) stwarzać warunki do rozwoju wyobraźni i ekspresji werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej, za pewniać warunki do harmonijnego rozwoju fizyczne go i psychicznego oraz zachowań prozdrowotnych, 1

1) zapewniać opiekę i wspomagać rozwój dziecka w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym środowi sku w poczuciu więzi z rodziną, 1

2) uwzględniać indywidualne potrzeby dziecka i trosz czyć się o zapewnienie mu równych szans, 1

3) stwarzać warunki do rozwijania samodzielności, obowiązkowości, podejmowania odpowiedzialno ści za siebie i najbliższe otoczenie, 1

4) stwarzać warunki do indywidualnego i grupowego działania na rzecz innych. W szkole podstawowej szczególnie ważne jest stwarzanie przyjaznej atmosfery i pomaganie dziecku w dobrym funkcjonowaniu w społeczności szkolnej. I ETAP EDUKACYJNY klasy I—III KSZTA¸CENIE ZINTEGROWANE Kształcenie na tym etapie jest łagodnym przej ściem od wychowania przedszkolnego do edukacji prowadzonej w systemie szkolnym. Ma ono charakter zintegrowany. Zajęcia edukacyjne prowadzi nauczyciel (nauczy ciele) według ustalonego przez siebie planu, dostoso wując czas zajęć i przerw do aktywności uczniów. Nauczyciel (nauczyciele) układa zajęcia w taki spo sób, aby zachować ciągłość nauczania i doskonalenia podstawowych umiejętności. Wskazane jest takie organizowanie procesu dydak tyczno-wychowawczego, aby w każdym dniu wystąpi ły zajęcia ruchowe, których łączny tygodniowy wymiar wynosi co najmniej 3 godziny. Cele edukacyjne Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, w tym szczególnie:

1) umiejętności służących zdobywaniu wiedzy (czyta nia, pisania i liczenia),

2) umiejętności nawiązywania i utrzymywania po prawnych kontaktów z innymi dziećmi, dorosłymi, z osobami niepełnosprawnymi, przedstawicielami innej narodowości, rasy itp.,

3) poczucia przynależności do społeczności szkolnej, środowiska lokalnego, regionu i kraju,

4) umiejętności działania w różnych sytuacjach szkol nych i pozaszkolnych,

5) rozbudzania potrzeby kontaktu z przyrodą. Zadania szkoły

1. Uświadamianie uczniom, ż e wspólnoty takie jak: ro dzina, środowisko lokalne i ojczyzna stanowią wiel ką wartość w życiu każdego człowieka i że każdy ma wobec tych wspólnot obowiązki.

2. Uczenie zwyczajów, obyczajów i właściwych zacho wań w środowisku rodzinnym, wobec kolegów szkolnych i nauczycieli. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3601 — Poz. 458

3. Uczenie właściwych zachowań w stosunku do zwie rząt i otaczającej przyrody.

4. Rozpoznanie poziomu sprawności warunkujące go opanowanie przez uczniów podstawowych umiejętności: czytania, pisania i liczenia; odpo wiednio do tego prowadzenie ćwiczeń uspraw niających.

5. Kształtowanie właściwych nawyków higienicznych.

6. Zapoznanie dzieci z polską i światową klasyczną li teraturą dziecięcą. Treści nauczania Edukacja na tym etapie obejmuje następujące tre ści nauczania i działania edukacyjne:

1) dom rodzinny — dziecko jako członek rodziny,

2) szkoła — dziecko jako uczeń, kolega, przyjaciel,

3) miejscowość, życie jej mieszkańców,

4) przyroda w otoczeniu dziecka,

5) ojczyzna, jej symbole i święta narodowe; baśnie i legendy narodowe,

6) obrazy z przeszłości (własnej rodziny, szkoły, miej scowości),

7) zabawy, zajęcia, przygody dzieci,

8) obrazy z życia dzieci w innych krajach,

9) wybrane wytwory kultury, sztuki, techniki,

10) rozmowy, 1

1) swobodne i spontaniczne wypowiedzi uczniów, 1

2) opowiadanie i opisywanie, 1

3) recytowanie wierszy i prozy, 1

4) zabawy i gry dramowe, teatralne, 1

5) uważne słuchanie wypowiedzi innych, 1

6) odbiór programów radiowych i telewizyjnych, 1

7) słuchanie baśni, opowiadań i legend, w tym z wła snego regionu, jako inspiracji do słownego i poza słownego wyrażania treści i przeżyć, 1

8) czytanie głośne sylab, wyrazów, zdań i tekstów, 1

9) czytanie ciche ze zrozumieniem,

20) różne źródła informacji i technologii informacyjnej, w tym korzystanie z czytelni i biblioteki szkolnej, 2

1) pisanie liter, łączenie liter w sylaby, pisanie wyra zów, zdań, 2

2) przepisywanie wyrazów, zdań, tekstów, powiązane z uzupełnianiem i przekształcaniem, 2

3) pisanie swobodnych tekstów, życzeń, zaproszeń, listów, opowiadań i opisów, 2

4) pisanie z wykorzystaniem elementarnych zasad pi sowni, 2

5) stosunki przestrzenne, porządkowanie, klasyfiko wanie, 2

6) liczenie (przeliczanie przedmiotów, niezależność liczby przedmiotów od sposobów ich przeliczania, porównywanie liczebności zbiorów), 2

7) liczby i ich zapis, stopniowe rozszerzanie zakresu liczbowego do 10 000, zapis dziesiątkowy, 2

8) działania arytmetyczne (dodawanie, odejmowa nie, algorytmy dodawania i odejmowania pisem nego, mnożenie, algorytm mnożenia pisemnego przez liczby jednocyfrowe, dzielenie), kolejność wykonywania działań, 2

9) mierzenie, ważenie, obliczenia pieniężne, kalen darz, 30) matematyzowanie sytuacji konkretnych, rozwiązy wanie zadań tekstowych jednodziałaniowych i ła twych zadań złożonych, 3

1) figury geometryczne, w tym trójkąt, kwadrat, pro stokąt, koło, 3

2) obserwowanie zjawisk i procesów przyrodniczych dostępnych doświadczeniu dziecka i mówienie o nich, 3

3) formy ochrony środowiska przyrodniczego w naj bliższej okolicy, 3

4) poznanie własnego ciała, 3

5) dbałość o zdrowie, higiena własna i otoczenia, 3

6) podobieństwa i różnice między ludźmi, zrozumie nie a tolerancja, 3

7) żywność i żywienie, 3

8) bezpieczeństwo, w tym poruszanie się po drogach publicznych, rozpoznawanie sygnałów alarmo wych o niebezpieczeństwie, 3

9) poznawanie pracy w wybranych zawodach, 40) urządzenia techniczne powszechnego użytku (bez pieczne użytkowanie), 4

1) wykorzystanie materiałów (papier, drewno, tkani na, metal, tworzywa sztuczne, materiały przyrodni cze) w działalności manualnej, 4

2) organizacja pracy (planowanie, organizacja stano wiska, racjonalne wykorzystanie materiału i czasu), 4

3) działalność plastyczna uczniów w różnych materia łach, technikach i formach z wykorzystaniem trady cji regionalnych, 4

4) różnorodność dziedzictwa i poszukiwań w sferze kultury, 4

5) wielość środków komunikacji (język przestrzeni, ko loru, ciała itp.) oraz środków wyrazu plastycznego, 4

6) ekspresja i autoekspresja, 4

7) rozumienie, akceptacja i tolerancja dla innych wy powiedzi artystycznych, 4

8) kształtowanie otoczenia i form użytkowych, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3602 — Poz. 458 4

9) krajobraz kulturowy, 50) brzmienie głosów, instrumentów muzycznych, dźwięk, rytm, tempo, 5

1) śpiew, gra na instrumentach, ruch z muzyką, 5

2) percepcja elementów akustyki środowiska czło wieka, muzyki i utworów muzycznych, 5

3) gry i zabawy ruchowe, ćwiczenia terenowe, wę drówki piesze, 5

4) umiejętności ruchowe oraz ćwiczenia fizyczne ko rygujące postawę ciała, 5

5) przestrzeganie reguł w grach i zabawach ruchowych. W szkołach, które organizują naukę języka mniej szości narodowej lub grupy etnicznej, język ten jest na uczany w ramach nauczania zintegrowanego. Treści nauczania w klasach I—III powinny być czerpane z po dobnych kręgów tematycznych, jakie zostały określone powyżej, z uwzględnieniem kultury danej mniejszości narodowej lub grupy etnicznej. II ETAP EDUKACYJNY klasy IV—VI Począwszy od II etapu edukacyjnego wprowadza się przedmioty i następujące ścieżki edukacyjne o cha rakterze wychowawczo-dydaktycznym:

1) edukacja czytelnicza i medialna,

2) edukacja ekologiczna,

3) edukacja prozdrowotna,

4) wychowanie do życia w społeczeństwie: a) wychowanie do życia w rodzinie, b) wychowanie regionalne — dziedzictwo kulturo we w regionie, c) wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Dyrektor szkoły zapewnia uwzględnienie proble matyki ścieżek edukacyjnych w szkolnym zestawie pro gramów nauczania. Realizację ścieżek edukacyjnych zapewniają nauczyciele wszystkich przedmiotów, któ rzy do własnego programu włączają odpowiednio tre ści danej ścieżki. Częściowej realizacji tych treści można dokonać w czasie odrębnych, modułowych, kilkugodzinnych za jęć. Dotyczy to zwłaszcza ścieżki edukacyjnej „Wycho wanie do życia w społeczeństwie”. PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Człowiek zdobywa wiedzę przede wszystkim po przez język. Nauczanie języka ojczystego tworzy funda ment ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocą w kształ towaniu osoby ucznia, stanowi główny punkt odniesie nia całej edukacji szkolnej — wychowania i kształcenia. Za rozwój języka w mowie i piśmie (w tym za zasób po jęć, ortografię i estetykę zapisu) odpowiedzialni są wszyscy nauczyciele niezależnie od posiadanej spe cjalności. Cele edukacyjne Wspomaganie umiejętności porozumiewania się uczniów i wprowadzanie ich w świat kultury, zwłaszcza przez:

1) kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czyta nia i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komuni kacyjnych prywatnych i publicznych, a zwłaszcza ważnych dla życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego,

2) ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych umiejętności uczniów po to, aby wyznaczać stosowne dla nich cele, dobierać treści i materiały, projektować odpo wiednie działania gwarantujące skuteczność edu kacji,

3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umie jętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, także audiowizualnych, a przez nie przybli żanie rozumienia człowieka i świata; wprowadza nie w tradycję kultury narodowej i europejskiej,

4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawała się wewnętrzną i osobistą własnością dziecka. Zadania szkoły

1. Wychowanie językowe i rozbudzanie wrażliwości estetycznej.

2. Motywowanie do poznawania literatury oraz różno rodnych tekstów kultury (w tym regionalnej) wzbo gacających wiedzę ucznia o człowieku, ż yciu i świe cie z perspektywy współczesności i z odniesieniem do przeszłości.

3. Doskonalenie kompetencji komunikacyjnej, tzn. umiejętności mówienia, słuchania, czytania, pisa nia, odbioru różnorodnych tekstów kultury.

4. Tworzenie sytuacji, w których uczenie się języka na stępuje przez świadome i refleksyjne jego używa nie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy o systemie językowym).

5. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiejętności i gromadzenia wiedzy.

6. Integrowanie różnych doświadczeń kulturowych. Treści nauczania Treści nauczania powinny być podporządkowane funkcji wspierającej wypowiadanie się, bez konieczno ści posługiwania się definicjami.

1. Pojęcia nadawcy i odbiorcy, sposoby rozpoznawa nia intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam, informuję, proszę). Dziennik Ustaw Nr 51 — 3603 — Poz. 458

2. Właściwości opowiadania, opisu, dialogu oraz pro stych form użytkowych.

3. Wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazują ce, w tym zdania i równoważniki zdań.

4. Związki wyrazów w zdaniu, w tym rola podmiotu i orzeczenia.

5. Odmienne i nieodmienne części mowy oraz podsta wowe kategorie fleksyjne.

6. Związki znaczeniowe między wyrazami.

7. Budowa słowotwórcza wyrazów.

8. Rodzaje głosek.

9. Akcent wyrazowy, intonacja.

10. Pojęcia: fikcja literacka, świat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiący, narracja, przenośnia, rytm. 1

1. Różnice między językiem potocznym a językiem li teratury oraz językiem regionu. 1

2. Terminy: bohater, wątek, akcja, autor, narrator, epi tet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy, rym, zwrotka, refren, baśń, opowiadanie, powieść, pro za, poezja. 1

3. Terminy związane z przekazami ikonicznymi, ra diem, telewizją, filmem, teatrem, prasą. Osiągnięcia

1. Mówienie:

1) do rzeczywistych i wyobrażonych słuchaczy, z przejrzystością intencji, z uwzględnianiem róż norodnych sytuacji, ról i kontaktów międzyludz kich (oficjalnych i nieoficjalnych),

2) na temat otaczającej rzeczywistości, własnych zainteresowań, literatury, innych (niewerbal nych i mieszanych) tekstów kultury,

3) na temat zaobserwowanych zjawisk językowych (przy użyciu elementarnej terminologii języko znawczej wprowadzanej zależnie od możliwości uczniów),

4) z precyzją znaczeniową, ze świadomością emo cjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz pró bami ich oceny (zwłaszcza etycznej),

5) płynne, z poprawną i wyraźną artykulacją oraz dykcją, akcentowaniem, intonacją, pauzowa niem i tempem (w tym wygłaszanie tekstów z pamięci).

2. Słuchanie:

1) uważne i ze zrozumieniem,

2) rozmaitych wypowiedzi, w różnych celach i sytu acjach,

3) z rozróżnianiem mowy i tła akustycznego w prze kazach audiowizualnych.

3. Czytanie:

1) głośne i wyraziste, z uwzględnieniem zasad kul tury żywego słowa,

2) ciche ze zrozumieniem,

3) różnych rodzajów tekstów z uwzględnianiem ce lu (takiego jak: informacja, przeżycie, perswazja itp.).

4. Pisanie:

1) tekstów kierowanych do różnych adresatów i w różnych celach,

2) w związku z potrzebami codziennej komunikacji, ekspresji własnych doznań, z literaturą i teksta mi kultury wysokiej oraz masowej,

3) w różnych prostych formach,

4) z troską o kompozycję (plan, tytuł, akapit), sprawność stylistyczną oraz poprawność gra matyczną, interpunkcyjną i ortograficzną, a tak że estetykę tekstu.

5. Odbiór tekstów kultury:

1) z dążnością do odkrywania ich dosłownego, przenośnego i symbolicznego sensu,

2) z uwzględnieniem obserwacji swoistości ich tworzywa,

3) ze wskazywaniem na różne elementy świata przedstawionego,

4) z odróżnianiem fikcji artystycznej od rzeczywi stości,

5) z próbami określania funkcji różnych elementów tekstu przy użyciu odpowiedniej terminologii (wprowadzanej zależnie od możliwości uczniów),

6) z wykorzystaniem różnych kontekstów,

7) z uwzględnieniem odrębności regionalnej i et nicznej. Lektura

1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczycie la (w całości po dwa duże teksty literackie w kla sie IV, po trzy w klasach V i VI).

2. Baśnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie (w tym pochodzące z regionu).

3. Fragmenty polskiej i światowej klasyki dziecięcej i młodzieżowej przy systematycznym motywowa niu uczniów do samodzielnego poznawania całych tekstów.

4. Teksty reprezentatywne dla źródeł kultury europej skiej.

5. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzające w polską tradycję i współczesność literacką — sto sownie do możliwości i potrzeb uczniów.

6. Teksty reprezentatywne dla różnych rodzajów, ga tunków i form artystycznego wyrazu, ze szczegól nym uwzględnieniem utworów epickich, w tym od mian prozy fabularnej (m.in. powieści podróżni czo-przygodowej, obyczajowej, fantastycznej).

7. Teksty użytkowe, publicystyczne, popularnonauko we, przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy telewizyjne. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3604 — Poz. 458 HISTORIA I SPO¸ECZE¡STWO Cele edukacyjne

1. Zainteresowanie przeszłością.

2. Rozwijanie poczucia przynależności do grupy rodzin nej, społeczności lokalnej, grupy etnicznej, narodu, państwa, społeczności europejskiej i światowej.

3. Âwiadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywująca do odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym i publicznym. Kształtowanie szacunku do własnego państwa.

4. Poznawanie wartości stanowiących istotny motyw działalności indywidualnej i publicznej w Polsce, w Europie i w świecie. Zadania szkoły

1. Dostarczanie wiedzy na temat najważniejszych wy darzeń i najwybitniejszych postaci z dziejów Polski (w tym regionu) oraz Europy i świata.

2. Zapoznanie z symbolami narodowymi, państwo wymi i religijnymi; wyjaśnienie ich znaczenia oraz kształtowanie szacunku wobec nich. Rozwijanie postawy patriotycznej.

3. Kształtowanie wyobraźni historycznej.

4. Zapoznanie z elementarnymi pojęciami historycz nymi.

5. Rozbudzanie zainteresowań przeszłością własną, swojej rodziny i narodu oraz korzeniami i rozwo jem rodzimej kultury. Treści nauczania

1. Ja. Kim jestem — co lubię, co potrafię, co jest dla mnie ważne. Godność moja i innych.

2. Ja i inni. Moja postawa wobec innych. Koleżeń stwo, przyjaźń, miłość. Prawa moje i prawa innych. Stosunek do środowiska przyrodniczego i kulturo wego.

3. Ja i inni. Wolność osobista a przewidywanie konse kwencji własnych zachowań, odpowiedzialność i obowiązki. Wzorce osobowe — wybrane postacie historyczne i współczesne.

4. Wartości: prawda, dobro, piękno i sprawiedliwość w otaczającym świecie.

5. Mój dom, moja rodzina i sąsiedztwo. Elementy hi storii rodzinnej, regionalnej oraz życia codzienne go w Polsce i w różnych krajach i epokach.

6. Społeczeństwo. Prawa i obowiązki obywatelskie. Postawy prospołeczne i aspołeczne. Przykłady róż nych systemów społecznych w świecie współcze snym i w przeszłości.

7. Praca. Jej znaczenie w życiu indywidualnym i zbio rowym. Organizacja pracy i jej efekty w różnych epokach i współcześnie.

8. Zróżnicowanie regionalne Polski efektem warun ków przyrodniczych i działalności człowieka, zaso by środowiska przyrodniczego, ich ochrona i wyko rzystanie.

9. Zagospodarowanie terenu w miejscu zamieszkania ucznia, uwarunkowania życia ludzi danego obsza ru od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodni czych, krajobraz najbliższej okolicy.

10. Moja ojczyzna. Wydarzenia i osoby o zasadniczym znaczeniu dla losów narodu i państwa polskiego (chrzest Polski, Zjazd Gnieźnieński i koronacja Chrobrego, Władysław ¸okietek i Kazimierz Wielki, bitwa pod Grunwaldem, Unia Polsko-Litewska, królowa Jadwiga i Jagiełło, Stefan Batory, potop szwedzki, Jan Sobieski, Konstytucja 3 Maja, rozbio ry, formy walki o niepodległość Polski, I wojna światowa, odzyskanie niepodległości, wojna pol sko-sowiecka, Józef Piłsudski i Roman Dmowski, II wojna światowa, okupacja i walka o niepodle głość). 1

1. Najważniejsze elementy polskiego dziedzictwa kul turowego. 1

2. Moja ojczyzna Polska — położenie, obszar, granice, sąsiedzi, ludność, podział administracyjny. 1

3. Mój krąg cywilizacyjno-kulturowy. Wybrane zagad nienia z kręgu kultury antycznej oraz dziejów Euro py. Âródziemnomorskie korzenie wybranych ele mentów kultury polskiej. 1

4. Polska w Europie — kierunki współpracy, procesy integracji z Unią Europejską. 1

5. Symbole i święta narodowe, państwowe i religijne; symbole wybranych państw i instytucji międzyna rodowych. Osiągnięcia

1. Integrowanie wiedzy historycznej uzyskanej z róż nych źródeł.

2. Ujmowanie treści historycznych w związkach przy czynowo-skutkowych.

3. Ocenianie faktów i wydarzeń z przeszłości.

4. Tworzenie opowiadania opartego na treściach hi storycznych, z obrazowym ujmowaniem epizo dów, postaci i scenek historycznych.

5. Umieszczanie wydarzeń w przedziałach czasowych, obliczanie upływu czasu między wydarzeniami.

6. Rysowanie drzewa genealogicznego.

7. Poszukiwanie swojego miejsca w świecie, świado me korzystanie z przysługujących praw oraz wypeł nianie obowiązków.

8. Umiejętność krytycznej oceny wydarzeń historycz nych i współczesnych.

9. Rozumienie i stosowanie przyjętych norm współży cia w najbliższym otoczeniu. Indywidualne i grupo we działanie w najbliższym otoczeniu społecznym i na forum szkoły.

10. Samodzielna ocena zachowań swoich i innych, a także przewidywanie ich konsekwencji. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3605 — Poz. 458 1

1. Dokonywanie świadomej samoidentyfikacji kultu rowej, narodowej, etnicznej, regionalnej i pań stwowej; formułowanie uzasadnień własnych po staw i poglądów. 1

2. Wyrażanie własnego zdania i słuchanie zdania in nych. 1

3. Dostrzeganie związków teraźniejszości z przeszło ścią oraz ciągłości rozwoju kulturalnego i cywiliza cyjnego. 1

4. Odczytywanie i opis różnorodnych źródeł informa cji historycznej i ich ilustracyjne wykorzystywanie przy rekonstrukcji przeszłości. 1

5. Lokalizowanie czasowo-przestrzenne wydarzeń z wykorzystaniem osi czasu, planu, mapy, wykre sów i tabel. 1

6. Wyciąganie wniosków z porównywania dwóch i więcej prostych informacji dotyczących wydarzeń i postaci historycznych. 1

7. Poszukiwanie potrzebnych informacji w różnorod nych źródłach oraz rozwijanie umiejętności ich se lekcjonowania, porządkowania i przechowywania. 1

8. Ukierunkowana, bezpośrednia obserwacja elemen tów środowiska geograficznego i społecznego. 1

9. Formułowanie pytań, problemów dotyczących zja wisk zachodzących w środowisku lokalnym, regio nalnym i poszukiwanie ich rozwiązań z wykorzysta niem dostępnych źródeł informacji. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne Opanowanie znajomości języka na poziomie za pewniającym minimum komunikacji językowej. Zadania szkoły

1. Rozwijanie w uczniach poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości językowe, m.in. przez pozytywną informację zwrotną dotyczącą ich indywidualnych umiejętności językowych.

2. Stopniowe przygotowywanie ucznia do samodziel ności w procesie uczenia się języka obcego.

3. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwar tości i tolerancji wobec innych kultur. Treści nauczania

1. Podstawowe struktury gramatyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi w odniesieniu do teraź niejszości, przeszłości i przyszłości oraz do relacji przestrzennych.

2. Podstawowe funkcje językowe umożliwiające po sługiwanie się językiem w prostych, nieformalnych sytuacjach dnia codziennego.

3. Zasady wymowy i ortografii.

4. Podstawowe wiadomości o obszarze nauczanego języka.

5. Wprowadzenie do pracy ze słownikiem dwujęzycz nym oraz stosownymi materiałami uzupełniającymi.

6. Proste projekty zespołowe. Osiągnięcia

1. Sprawność rozumienia ze słuchu:

1) ogólnego sensu prostych sytuacji komunikacyj nych, w tym intencji rozmówcy,

2) instrukcji nauczyciela,

3) ogólnego sensu oraz wyszukiwanie informacji szczegółowych w nieskomplikowanych wypo wiedziach i dialogach.

2. Sprawność mówienia:

1) zadawanie prostych pytań oraz udzielanie odpo wiedzi,

2) zdobywanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach dnia codziennego,

3) formułowanie krótkiej wypowiedzi o sobie, ro dzinie, najbliższym otoczeniu,

4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczącej typowych sytuacji dnia codziennego,

5) opanowanie poprawnej wymowy w zakresie po znanego materiału językowego.

3. Sprawność czytania:

1) rozumienie powszechnie spotykanych doku mentów, takich jak: menu, rozkład jazdy, ogło szenia, reklamy, listy i instrukcje,

2) wyszukiwanie konkretnych informacji w pro stych tekstach,

3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adapto wanych tekstów.

4. Sprawność pisania:

1) dostrzeganie różnic między fonetyczną a graficz ną formą wyrazu oraz umiejętność poprawnego zapisu większości słów znanych ze słuchu,

2) napisanie krótkiego listu o sobie i swoich zainte resowaniach, przekazanie prostej informacji.

5. Inne umiejętności — korzystanie ze szkolnego słow nika dwujęzycznego. MATEMATYKA Cele edukacyjne

1. Rozwijanie rozumienia podstawowych pojęć aryt metyki i geometrii.

2. Rozwijanie pamięci, wyobraźni, myślenia abstrak cyjnego i logicznego rozumowania.

3. Rozwijanie umiejętności czytania i tworzenia tek stów w stylu matematycznym. Zadania szkoły

1. Kształtowanie umiejętności myślenia i formułowa nia wypowiedzi. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3606 — Poz. 458

2. Rozwijanie umiejętności uczniów w zakresie rozu mienia prostych tekstów sformułowanych w języ ku matematyki.

3. Rozwijanie umiejętności opisywania w języku ma tematyki prostych sytuacji.

4. Ułatwianie dostrzegania problemów i badania ich w konkretnych przypadkach przez prowadzenie prostych rozumowań matematycznych. Treści nauczania

1. Liczby naturalne, dodawanie, odejmowanie, mno żenie i dzielenie liczb naturalnych, przykłady potęg; kolejność wykonywania działań; wielokrotności liczb naturalnych, cechy podzielności.

2. Liczby całkowite, dodawanie, odejmowanie, mno żenie i dzielenie liczb całkowitych.

3. Liczby wymierne, dodawanie, odejmowanie, mno żenie i dzielenie ułamków; zapisywanie ułamków zwykłych i wyrażeń dwumianowych w postaci liczb dziesiętnych; dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie liczb dziesiętnych; obliczanie procentu danej liczby.

4. Symbole literowe, zapisywanie prostych wyrażeń algebraicznych oraz obliczanie ich wartości liczbo wych.

5. Zapisywanie treści prostych zadań w postaci rów nań pierwszego stopnia z jedną niewiadomą; roz wiązywanie prostych równań z jedną niewiadomą.

6. Przykłady przyporządkowań; zaznaczanie punktów o danych współrzędnych i odczytywanie współ rzędnych punktów na płaszczyźnie.

7. Diagramy przedstawiające dane empiryczne, graficz ne przedstawianie zależności liczbowych (tam gdzie to możliwe — z użyciem technologii informacji).

8. Wielokąty, koło — rysowanie figur i określanie ich własności; skala i plan.

9. Kąt, porównywanie i mierzenie kątów; rodzaje ką tów (proste, ostre, rozwarte).

10. Obliczanie obwodów i pól prostokątów, trójkątów i trapezów. 1

1. Przykłady odbić lustrzanych; oś symetrii figury. 1

2. Prostopadłościan, graniastosłup prosty — modele brył, właściwości, siatki; pola powierzchni wielo ścianów, objętość graniastosłupów prostych. Osiągnięcia

1. Uzyskanie sprawności w prostym rachunku pamię ciowym, szacowaniu wyników, stosowaniu algo rytmów działań sposobem pisemnym, dokonywa niu obliczeń za pomocą kalkulatora.

2. Rozwiązywanie prostych zadań wymagających uży cia liczb lub wykorzystania właściwości figur geo metrycznych.

3. Odczytywanie informacji z prostych wykresów i diagramów różnego typu.

4. Formułowanie w języku matematyki prostych pro blemów spotykanych w środowisku uczniów. PRZYRODA Cele edukacyjne

1. Zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem.

2. Rozumienie zależności istniejących w środowisku przyrodniczym.

3. Zdobycie umiejętności obserwacji zjawisk przyrod niczych i dokonywania ich opisu.

4. Poznanie współzależności człowieka i środowiska.

5. Poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody.

6. Wyrobienie poczucia odpowiedzialności za środo wisko. Zadania szkoły

1. Dostarczanie wiedzy na temat człowieka, udzielanie uczniowi pomocy w rozumieniu samego siebie.

2. Przekazywanie wiedzy na temat budowy i złożono ści świata ożywionego i nieożywionego oraz wa runków życia.

3. Umożliwianie prowadzenia obserwacji środowiska w najbliższej okolicy oraz poznawanych regionach.

4. Przeprowadzanie ćwiczeń kształtujących umiejęt ność orientowania się w terenie i na mapie.

5. Umożliwianie prowadzenia obserwacji zjawisk przyrodniczych, wykonywania prostych ekspery mentów i interpretowania ich wyników.

6. Pobudzanie wrażliwości uczniów na piękno świata i wartość życia.

7. Kształtowanie postawy szacunku do zwierząt i przy rody oraz odpowiedzialności za ich stan. Treści nauczania

1. Wspólne cechy budowy i czynności organizmów.

2. Złożoność świata żywego, znaczenie różnych spo sobów jego porządkowania.

3. Przykłady różnorodności roślin, grzybów i zwierząt oraz środowisk ich życia.

4. Opis miejsca zamieszkania (formy terenu, skały, wody, gleba, roślinność).

5. Warunki życia ludzi w najbliższym otoczeniu.

6. Orientacja w terenie, szkic, plan, mapa. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3607 — Poz. 458

7. Krajobraz najbliższej okolicy — obserwacje i opisy:

1) składniki naturalnego krajobrazu,

2) sposoby zagospodarowania obszaru,

3) ludzie i kultura,

4) zależność życia ludzi od czynników przyrodni czych i pozaprzyrodniczych.

8. Krajobrazy nizinne, wyżynne i górskie:

1) środowisko i jego zagospodarowanie (na przy kładzie wybranych krajobrazów Polski),

2) krajobrazy naturalne i przekształcone przez czło wieka,

3) przykłady pozytywnego i negatywnego zago spodarowania przestrzeni,

4) krainy Polski.

9. Wybrane krajobrazy świata:

1) lądy i kontynenty,

2) oceany.

10. Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne. 1

1. Właściwości różnych substancji i ich zastosowanie:

1) metale i niemetale,

2) mieszaniny jednorodne i niejednorodne,

3) woda i roztwory wodne; rozpuszczanie i krysta lizacja,

4) właściwości materii o różnych stanach skupie nia,

5) przemiany chemiczne znane z życia codziennego (np. spalanie, korozja, ścinanie białka). 1

2. Kinetyczno-molekularny model budowy materii. 1

3. Podstawowe zjawiska fizyczne:

1) mechaniczne,

2) elektryczne i magnetyczne,

3) optyczne i akustyczne. 1

4. Czynności życiowe człowieka, etapy rozwoju czło wieka ze szczególnym uwzględnieniem dojrzewa nia biologicznego, zasady higieny. 1

5. Znaczenie wybranych gatunków roślin, grzybów i zwierząt dla człowieka. 1

6. Bakterie i wirusy — zagrożenia i korzyści dla czło wieka. 1

7. Substancje szkodliwe dla organizmów żywych i ich oddziaływanie na środowisko przyrodnicze. 1

8. Wpływ człowieka na środowisko przyrodnicze. 1

9. Wpływ środowiska na zdrowie człowieka:

1) substancje szkodliwe i ich wpływ na organizm człowieka,

2) rola wody, powietrza, gleby, ich odtwarzalność, czystość i skażenie.

20. Ziemia w Układzie Słonecznym, obserwacje astro nomiczne. 2

1. Podróże i odkrycia geograficzne. Osiągnięcia

1. Całościowe postrzeganie rzeczywistości przyrodni czej.

2. Obserwowanie przyrodniczych składników środo wiska i ich opis.

3. Gromadzenie i integrowanie wiedzy koniecznej do opisywania zjawisk przyrody.

4. Rozpoznawanie stanów fizjologicznych organizmu człowieka. Dbałość o zdrowie przez stosowanie za sad higieny i korzystanie z różnych form rekreacji.

5. Dostrzeganie walorów przyrodniczych najbliższego regionu, znajomość prawnie chronionych obiek tów i obszarów przyrodniczych. Rozpoznawanie, z wykorzystaniem atlasów i prostych kluczy, po spolitych gatunków roślin i zwierząt.

6. Dostrzeganie zależności między czynnikami środo wiska przyrodniczego i kulturowego.

7. Wyjaśnianie zjawisk fizycznych i astronomicznych.

8. Obserwowanie i identyfikowanie różnorodnych substancji i procesów chemicznych w najbliższym otoczeniu.

9. Właściwe korzystanie z dostępnych produktów che micznych.

10. Dostrzeganie wpływu działalności człowieka na środowisko przyrodnicze. 1

1. Orientowanie się w terenie. 1

2. Czytanie i interpretowanie map, wykresów, tabel. 1

3. Rozwiązywanie prostych zadań problemowych do tyczących miejsca zamieszkania i okolicy. 1

4. Dostrzeganie kulturowych walorów najbliższego regionu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3608 — Poz. 458 MUZYKA Cele edukacyjne

1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów, a w szczególności:

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i świata,

2) rozwijanie ogólnej wrażliwości dziecka,

3) rozwijanie muzykalności, wrażliwości muzycz nej,

4) rozwijanie umiejętności refleksyjnego słucha nia,

5) rozwijanie zainteresowań i zamiłowań muzycz nych.

2. Wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności muzyczne.

3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnic twa w kulturze.

4. Wpływanie przez sztukę na obyczaje i kulturę uczniów oraz atmosferę szkolną. Zadania szkoły

1. Tworzenie sytuacji dających możliwość przeżyć we wnętrznych, bezinteresownego działania, procesu twórczego — wysiłku i radości towarzyszących twórczej aktywności.

2. Umożliwienie kontaktu z wielkimi dziełami sztuki.

3. Kształtowanie postaw. Treści nauczania

1. Nauka śpiewania w wykonaniu indywidualnym i zbiorowym.

2. Muzykowanie na instrumentach.

3. Działania muzyczno-ruchowe.

4. Słuchanie muzyki.

5. Obserwacja i tworzenie świata dźwięku.

6. Pojęcia muzyczne niezbędne do prowadzenia roz mów o muzyce.

7. Różnorodność muzyki ojczystej, w tym regionalnej, oraz muzyki innych narodów i regionów świata.

8. Wartości muzyki klasycznej, rozrywkowej i ludowej. Osiągnięcia

1. Âpiewanie indywidualne i w grupie.

2. Umiejętność słuchania muzyki.

3. Znajomość najważniejszych pieśni narodowych. PLASTYKA Cele edukacyjne

1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów, a w szczególności:

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i świata,

2) rozwijanie ogólnej wrażliwości dziecka,

3) rozwijanie wrażliwości plastycznej,

4) rozwijanie umiejętności refleksyjnego patrze nia,

5) rozwijanie zainteresowań i zamiłowań plastycz nych.

2. Wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności plastyczne.

3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnic twa w kulturze.

4. Wpływanie przez sztukę na obyczaje i kulturę uczniów oraz atmosferę szkolną. Zadania szkoły

1. Tworzenie sytuacji dających możliwość przeżyć we wnętrznych, bezinteresownego działania, procesu twórczego — wysiłku i radości towarzyszących twórczej aktywności.

2. Umożliwienie kontaktu z wielkimi dziełami sztuki.

3. Kształtowanie postaw. Treści nauczania

1. Kontakt z dziełami sztuki plastycznej — pomniki, ga lerie, muzea.

2. Ârodki wyrazu plastycznego i działania plastyczne w różnych materiałach, technikach i formach.

3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu.

4. Różnorodne sposoby komunikowania (komunika cja pozawerbalna — język przestrzeni, koloru, ciała itd.).

5. Krajobraz kulturowy.

6. Kształtowanie otoczenia i form użytkowych (racjo nalność, funkcjonalność, estetyka). Osiągnięcia

1. Posługiwanie się prostymi technikami plastyczny mi.

2. Dbanie o estetyczny wygląd własny i otoczenia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3609 — Poz. 458 TECHNIKA Cele edukacyjne Osiągnięcie elementarnego poziomu orientacji ogólnotechnicznej. Zadania szkoły

1. Doprowadzenie ucznia do poznania i oceniania swoich cech, możliwości i predyspozycji technicz nych.

2. Organizowanie wielostronnej aktywności technicz nej ucznia. Treści nauczania

1. Analiza środowiska ucznia z punktu widzenia tech nicznego (dom, mieszkanie, miejsce pracy i zaba wy, miasto, wieś).

2. Teksty, dokumentacje techniczne oraz kalkulacje ekonomiczne (pojęcia, symbole, znaki i rysunki); normalizacja w technice i w życiu codziennym.

3. Różnorodne materiały, ich cechy i zastosowania.

4. Technologie; podstawowe narzędzia, przyrządy po miarowe stosowane w środowisku ucznia; techno logie ekologiczne w środowisku ucznia.

5. Maszyny i instalacje (urządzenia gospodarstwa do mowego, rower); bezpieczne, kulturalne i odpo wiedzialne postępowanie w środowisku technicz nym, w tym bezpieczne poruszanie się w ruchu drogowym pieszego, pasażera i rowerzysty. Osiągnięcia

1. Racjonalne i etyczne postępowanie w środowisku technicznym.

2. Ocenianie swoich umiejętności, nawyków, zainte resowań i zdolności technicznych.

3. Opisywanie i wartościowanie wytworów i działań technicznych (za pomocą obrazów, rysunków, symboli i tekstów; wykorzystywanie technologii in formacyjnej) z różnych punktów widzenia (ekolo gicznego, ekonomicznego, estetycznego).

4. Opracowywanie pomysłów technicznych w formie dokumentacji technicznej (z wykorzystaniem eks perymentowania, modelowania technicznego oraz technologii informacyjnej; dokonywanie podsta wowych pomiarów).

5. Planowanie i wykonywanie zadań technicznych in dywidualnie i zespołowo; organizowanie miejsca pracy.

6. Bezpieczne posługiwanie się narzędziami oraz urzą dzeniami gospodarstwa domowego; czytanie ze zrozumieniem różnych instrukcji technicznych; eksploatowanie roweru i bezpieczne poruszanie się nim po drogach (przygotowanie uczniów, któ rzy ukończyli 10 lat, do uzyskania karty rowerowej). INFORMATYKA Cele edukacyjne Nauczenie podstawowych zasad posługiwania się komputerem i technologią informacyjną. Zadania szkoły

1. Umożliwienie uczniom dostępu do komputera.

2. Przygotowanie uczniów do posługiwania się kom puterem i technologią informacyjną.

3. Uwrażliwienie uczniów na zagrożenia wychowaw cze związane z niewłaściwym korzystaniem z kom puterów i ich oprogramowania (np. z gier). Treści nauczania

1. Zasady bezpiecznego posługiwania się kompute rem.

2. Komputer jako źródło wiedzy i komunikowania się. Zastosowania komputera w życiu codziennym.

3. Opracowywanie za pomocą komputera prostych tekstów, rysunków i motywów.

4. Korzystanie z elementarnych zastosowań kompute rów do wzbogacania własnego uczenia się i pozna wania różnych dziedzin wiedzy.

5. Poznawanie zastosowań komputerów i opartych na technice komputerowej urządzeń spotykanych przez ucznia w miejscach publicznych. Osiągnięcia

1. Posługiwanie się komputerem w przystosowanym dla ucznia środowisku sprzętowym i programi stycznym.

2. Opracowywanie za pomocą komputera prostych tekstów, rysunków, motywów.

3. Korzystanie z różnorodnych źródeł i sposobów zdo bywania informacji oraz jej przedstawiania i wyko rzystania.

4. Stosowanie komputerów do wzbogacania własne go uczenia się i poznawania różnych dziedzin. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne

1. Wspomaganie harmonijnego rozwoju psychofi zycznego uczniów.

2. Rozwijanie i doskonalenie sprawności ruchowej i tężyzny fizycznej uczniów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3610 — Poz. 458

3. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych. Zadania szkoły

1. Stymulowanie i umożliwianie uczniom podejmo wania aktywności ruchowej i wyrażania własnych przeżyć w zabawach, grach, tańcach.

2. Tworzenie warunków do doskonalenia sprawności i kondycji fizycznej.

3. Zapoznawanie uczniów z podstawowymi formami rekreacji, turystyki oraz z podstawowymi zasadami uprawiania wybranych przez uczniów dyscyplin sportowych.

4. Dokonywanie oceny postawy ciała i poziomu sprawności ucznia, wraz z monitorowaniem roz woju psychomotorycznego. Treści nauczania

1. åwiczenia kształtujące postawę ciała oraz stymulu jące rozwój układów: ruchowego, oddechowego, krążeniowego, nerwowego.

2. Formy ruchu stwarzające możliwości doskonalenia koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz wzmocnie nia kondycji fizycznej.

3. åwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne oraz skoki.

4. Podstawowe elementy techniki i taktyki gier zespo łowych, konkurencji lekkoatletycznych, gier rekre acyjnych, tańców, pływania oraz wybranych spor tów zimowych.

5. åwiczenia i zabawy według inwencji uczniów uwzględniające zasady współdziałania, respekto wania przepisów, zasad i ustaleń.

6. Przepisy i zasady organizacji zajęć ruchowych uwzględniające troskę o zdrowie.

7. Badanie i ocena rozwoju oraz sprawności funkcjo nowania organizmu.

8. Zasady sportowego współzawodnictwa.

9. Propozycje spędzania czasu wolnego z wykorzysta niem gier, zabaw, form turystycznych i sporto wych. Osiągnięcia Organizowanie i uczestniczenie w rekreacji, tury styce, zawodach sportowych z przestrzeganiem obo wiązujących zasad (np. zasada „czystej gry” w spo rcie). J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY ETNICZNEJ Przedmiot realizowany jest w szkołach (oddziałach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami. Cele edukacyjne Wspomaganie umiejętności komunikowania się uczniów i wprowadzenie ich w świat kultury, zwłaszcza poprzez:

1) kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czyta nia, pisania w zróżnicowanych sytuacjach komuni kacyjnych prywatnych i publicznych; rozwijanie za interesowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego,

2) poszukiwanie korzeni kultury rodzimej,

3) poznanie kraju ojczystego (ewentualnie regionu) danego języka i pogłębianie więzi uczuciowej z nim,

4) uczenie istnienia w kulturze, zwłaszcza w jej wymia rze symbolicznym i aksjologicznym, tak aby stawa ła się wewnętrzną i osobistą własnością młodego człowieka,

5) ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych umiejętności uczniów po to, by wyznaczać stosowne dla nich ce le, dobierać treści i materiały, projektować odpo wiednie działania gwarantujące skuteczność edu kacji,

6) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umie jętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury (także audiowizualnych), a przez nie przy bliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowa dzanie w tradycję kultury narodowej danej mniej szości lub kultury regionu grupy etnicznej. Zadania szkoły

1. Doskonalenie umiejętności mówienia, słuchania, czytania, pisania, odbioru różnorodnych tekstów.

2. Tworzenie sytuacji, w których uczenie się języka następuje przez świadome i refleksyjne jego uży wanie.

3. Motywowanie do poznawania literatury oraz róż norodnych tekstów kultury narodowej (w tym re gionalnej) wzbogacających wiedzę ucznia o czło wieku, życiu i świecie z perspektywy współczesno ści i z odniesieniem do przeszłości.

4. Integrowanie różnych zakresów doświadczeń kul turowych.

5. Tworzenie warunków do oceniania własnych za chowań, uczuć, postaw i umiejętności wynikają cych z doświadczeń związanych z uczestnictwem w życiu środowiska i kulturze. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3611 — Poz. 458

6. Rozwijanie w uczniach postaw ciekawości, otwarto ści i poszanowania innych kultur. Treści nauczania

1. Podstawowe struktury gramatyczne.

2. Podstawowe zasady wymowy i ortografii.

3. Rozumienie pojęć i czynne posługiwanie się termi nami: fikcja literacka, świat przedstawiony, nadaw ca, odbiorca, podmiot mówiący, przenośnia, rytm, bohater, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, rym, zwrotka, refren, baśń, opowiadanie, proza, poezja.

4. Posługiwanie się terminami związanymi z przekaza mi ikonicznymi, radiem, telewizją, filmem, teatrem, prasą (wyjaśnianie pojęć w razie potrzeby).

5. Posługiwanie się słownikami oraz stosownymi ma teriałami uzupełniającymi. Osiągnięcia

1. Mówienie:

1) na tematy: otaczającej rzeczywistości, własnych zainteresowań, literatury ze świadomością emo cjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz pró bami ich oceny (zwłaszcza etycznej),

2) płynne, z poprawną i wyraźną artykulacją oraz dykcją, akcentowaniem, intonacją, pauzowa niem i tempem (w tym wygłaszanie tekstów z pamięci).

2. Słuchanie:

1) uważne i skuteczne,

2) rozmaitych wypowiedzi, w różnych celach i sytu acjach.

3. Czytanie:

1) ciche ze zrozumieniem,

2) głośne i wyraziste z uwzględnieniem zasad kul tury żywego słowa.

4. Pisanie:

1) w związku z potrzebami codziennej komunikacji, w związku z czytaną literaturą, z zachowaniem reguł kompozycyjnych, stylistycznych, grama tycznych i estetycznych,

2) w różnych prostych formach,

3) krótkich tekstów kierowanych do różnych adre satów (list, zaproszenie, pozdrowienia). Lektura

1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczycie la.

2. Baśnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie (w tym pochodzące z regionu).

3. Fragmenty narodowej klasyki dziecięcej i młodzie żowej przy systematycznym motywowaniu uczniów do samodzielnego poznawania całych tekstów.

4. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzające w tradycję narodową i współczesność literacką — stosownie do możliwości i potrzeb uczniów.

5. Teksty reprezentatywne dla różnych rodzajów lite rackich, ze szczególnym uwzględnieniem utworów epickich. ETYKA1 Cele edukacyjne

1. Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowie ka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartości i dokonywania właściwej ich hierarchiza cji. Zadania szkoły

1. Wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartości.

2. Ukazywanie uczniom konieczności doskonalenia samego siebie.

3. Ukazywanie sensu praw i obowiązków, zasad i re guł, nakazów i zakazów obowiązujących w życiu społecznym.

4. Uczenie szacunku dla siebie i innych. Treści nauczania

1. Poznawanie siebie, dostrzeganie cech indywidual nych własnych i najbliższych osób.

2. Wyjaśnianie prawdziwego znaczenia własnych za chowań oraz ich przyczyn i konsekwencji.

3. Człowiek jako osoba, godność człowieka.

4. Przyjmowanie odpowiedzialności za siebie.

5. Prawa i obowiązki, zasady i reguły postępowania.

6. Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie się z inny mi.

7. Wolność i jej różne rozumienie, autorytety i wzory osobowe.

8. Praca i jej wartość dla człowieka.

9. Uzasadnianie opinii, wydawanie sądów, kryteria ocen. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3612 — Poz. 458 ——————— 1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami. Osiągnięcia

1. Dostrzeganie różnorodności postaw i zachowań lu dzi.

2. Rozpoznawanie swoich obowiązków wobec najbliż szego otoczenia, rodziny i szkoły. ÂCIE˚KI EDUKACYJNE EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów.

2. Przygotowanie do odbioru informacji rozpo wszechnianych przez media.

3. Przygotowanie do świadomego i odpowiedzialne go korzystania ze środków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy itp.).

4. Kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z globalizacją kultury masowej. Zadania szkoły

1. Rozwijanie i utrwalanie zainteresowań, potrzeb i nawyków czytelniczych z uwzględnieniem indywi dualnych uzdolnień uczniów.

2. Kształcenie umiejętności samodzielnego korzysta nia ze zbiorów bibliotecznych.

3. Kształcenie i utrwalanie nawyków kulturalnego ob cowania z książką i innymi nośnikami informacji.

4. Przygotowanie do odróżniania fikcji od rzeczywisto ści w przekazach medialnych.

5. Wprowadzanie w świat mediów oraz podstawowe sposoby i procesy komunikowania się ludzi. Przy gotowanie do rozpoznawania różnych komunika tów medialnych i rozumienia języka mediów.

6. Wprowadzenie do samodzielnego posługiwania się narzędziami medialnymi. Treści nauczania

1. Dzieje pisma, książki, prasy i przekazów medial nych.

2. Wydawnictwa informacyjne, literatura popularno naukowa, czasopisma dziecięce i młodzieżowe.

3. Katalogi, kartoteki, zautomatyzowany system wy szukiwania danych.

4. Proces porozumiewania się, jego składniki i kon tekst społeczny.

5. Komunikacja werbalna i niewerbalna, bezpośred nia i medialna.

6. Rodzaje mediów, ich istota i zasady funkcjonowa nia.

7. Funkcje i charakterystyka komunikatów medial nych: drukowanych, obrazowych, dźwiękowych, audiowizualnych i multimedialnych.

8. Podstawowe elementy języka poszczególnych ro dzajów mediów. Rodzaje i gatunki przekazów me dialnych.

9. Teatr jako źródło przekazów medialnych.

10. Wydarzenia z życia osobistego i społecznego jako inspiracja do samodzielnych rejestracji i twórczo ści medialnej. 1

1. Selektywność doboru informacji w środkach maso wego przekazu. Stronniczość przekazu. 1

2. Informacja czy perswazja? Jawne i niejawne funk cje środków masowej komunikacji we współcze snym społeczeństwie informacyjnym. Osiągnięcia

1. Czytanie dla zdobycia wiadomości i zaspokajania potrzeb poznawczych.

2. Umiejętność poszukiwania i wykorzystywania in formacji z encyklopedii, słowników, innych wy dawnictw i dokumentów pozaksiążkowych (me dialnych).

3. Umiejętność wyszukiwania materiałów na określo ny temat za pomocą katalogów i kartotek.

4. Rozpoznawanie elementów języka mediów w róż nych rodzajach komunikatów.

5. Rozróżnianie komunikatów przedstawiających rze czywistość realną i fikcję.

6. Rozróżnianie między obiektywną relacją a komen tarzem.

7. Posługiwanie się podstawowymi urządzeniami me dialnymi.

8. Umiejętność krytycznej analizy wartości oferty me diów i dokonywania właściwego wyboru w korzy staniu ze środków masowej komunikacji. EDUKACJA EKOLOGICZNA Cele edukacyjne

1. Dostrzeganie zmian zachodzących w otaczającym środowisku oraz ich wartościowanie.

2. Rozwijanie wrażliwości na problemy środowiska. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3613 — Poz. 458 Zadania szkoły

1. Ukazanie zależności stanu środowiska od działalno ści człowieka.

2. Ukazywanie mechanizmów i skutków niepożąda nych zmian. Treści nauczania

1. Wpływ codziennych czynności i zachowań w domu, szkole, miejscu zabawy i pracy na stan środowiska naturalnego.

2. Style życia i ich związek z wyczerpywaniem się za sobów naturalnych.

3. Przykłady miejsc (w najbliższym otoczeniu), w któ rych obserwuje się korzystne i niekorzystne zmia ny zachodzące w środowisku przyrodniczym.

4. Degradacja środowiska — przyczyny, wpływ na zdrowie człowieka oraz jej związek z formami dzia łalności ludzi.

5. Obszary chronione oraz ich znaczenie w zachowa niu różnorodności biologicznej; zasady zachowa nia się na obszarach chronionych. Osiągnięcia

1. Prowadzenie obserwacji w najbliższej okolicy.

2. Wskazywanie pozytywnych i negatywnych aspek tów ingerencji człowieka w środowisko. EDUKACJA PROZDROWOTNA Cele edukacyjne Kształtowanie umiejętności dbania o swoje zdro wie. Zadania szkoły

1. Tworzenie warunków do kształtowania zachowań sprzyjających zdrowiu i bezpieczeństwu.

2. Rozbudzanie zainteresowania dziecka własnym zdrowiem i rozwojem, ułatwianie nabywania pod stawowych umiejętności dbania o swoje zdrowie.

3. Poznawanie zagrożeń cywilizacyjnych oraz naby cie umiejętności właściwego zachowania się w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecz nymi, toksycznymi, łatwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypałami. Treści nauczania

1. Higiena ciała, odzieży, obuwia, miejsca pracy i wypoczynku.

2. Bezpieczeństwo na drodze, podczas gier i zabaw ru chowych; pierwsza pomoc w niektórych urazach.

3. Urozmaicenie i regularność posiłków, estetyka ich spożywania, zabezpieczenie żywności przed zanie czyszczeniem i zepsuciem.

4. Zabawy ruchowe i rekreacja, organizacja odrabia nia lekcji i czasu wolnego; prawidłowa postawa ciała.

5. Rozpoznawanie własnych mocnych i słabych stron, zalet i wad; kształtowanie właściwego stosunku do własnych pozytywnych i negatywnych emocji; ra dzenie sobie w sytuacjach trudnych i umiejętność szukania pomocy; zachowania sprzyjające i zagra żające zdrowiu.

6. Podstawowe zasady i reguły obowiązujące w rela cjach międzyludzkich.

7. Problemy i potrzeby kolegów niepełnosprawnych, osób chorych i starszych.

8. Poznawanie zagrożeń cywilizacyjnych oraz nabycie umiejętności właściwego zachowania się w przy padku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, łatwo palnymi, wybuchowymi, nie wybuchami i niewypałami.

9. Ochrona przed zagrożeniami naturalnymi i cywili zacyjnymi.

10. Przyczyny (namawianie i presja ze strony osób) i skutki używania środków psychoaktywnych i nad używania leków oraz innych nałogów (wyłącznie klasa VI). Osiągnięcia

1. Dbanie o zdrowie własne i współpraca z dorosłymi w tym zakresie.

2. Rozróżnianie czynników wpływających pozytywnie i negatywnie na zdrowie i rozwój.

3. Prawidłowe organizowanie czasu wolnego i nauki w domu.

4. Rozpoznawanie zagrożeń i umiejętność reagowa nia na nie. WYCHOWANIE DO ˚YCIA W SPO¸ECZE¡STWIE Âcieżka ta składa się z trzech odrębnych modułów:

1) wychowanie do życia w rodzinie,

2) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w re gionie,

3) wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3614 — Poz. 458

1. Wychowanie do życia w rodzinie2 Cele edukacyjne Celem wychowania do życia w rodzinie jest ukazy wanie wartości rodziny w życiu osobistym człowieka oraz pomoc w przygotowaniu się do zrozumienia i ak ceptacji przemian okresu dojrzewania. Zadania szkoły

1. Integrowanie wychowawczych działań szkoły i ro dziny.

2. Wzmacnianie prawidłowych relacji dziecka z rodzi ną.

3. Współpraca z rodzicami w przygotowaniu uczniów do okresu dojrzewania i pozytywnego przyjęcia przejawów związanych z rozwojem fizycznym i psychicznym dziecka.

4. Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku do płciowości.

5. Wspieranie prawidłowego rozwoju emocjonalnego i społecznego, w tym koleżeństwa i przyjaźni. Treści nauczania

1. Podstawowe funkcje rodziny z podkreśleniem miej sca dziecka w rodzinie.

2. Przekaz wartości i tradycji w rodzinie, wspólne świętowanie, spędzanie wolnego czasu.

3. Więź rodzinna, związki uczuciowe i inne relacje w rodzinie; konflikty i ich rozwiązywanie.

4. Macierzyństwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza do tycząca budowy i funkcjonowania układu rozrod czego człowieka.

5. Ciąża, rozwój płodu, poród, przyjęcie dziecka jako nowego członka rodziny.

6. Różnice i podobieństwa między chłopcami i dziew czętami. Identyfikacja z własną płcią. Akceptacja i szacunek dla ciała.

7. Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania. Zróżnicowane, indywidualne tempo rozwoju.

8. Higiena okresu dojrzewania.

9. Prawo człowieka do intymności i ochrona tego pra wa; postawy asertywne.

10. Istota koleżeństwa i przyjaźni, wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, współpraca, empatia. 1

1. Mass media — zasady i kryteria wyboru czasopism, książek, filmów i programów telewizyjnych. 1

2. Odpowiedzialność za własny rozwój. Samowycho wanie. Osiągnięcia

1. Prawidłowe komunikowanie, rozwiązywanie kon fliktów; empatia.

2. Dostrzeganie potrzeb własnych i innych ludzi; wy rażanie uczuć, asertywność.

3. Rozpoznawanie i rozumienie psychofizycznych przejawów dojrzewania.

4. Akceptowanie i poszanowanie własnego ciała.

5. Aktywny udział w życiu rodziny.

6. Umiejętne korzystanie z mass mediów.

2. Edukacja regionalna — dziedzictwo kultu rowe w regionie Cele edukacyjne

1. Poznanie najbliższego środowiska i specyfiki swo jego regionu.

2. Rozwijanie wartości rodzinnych związanych z war tościami kulturowymi wspólnoty lokalnej.

3. Rozwijanie postaw patriotycznych związanych z kulturą regionalną. Zadania szkoły

1. Umożliwianie poznania regionu i jego kultury.

2. Wprowadzanie uczniów w życie kulturalne wspól noty lokalnej.

3. Kształtowanie tożsamości narodowej w powiązaniu z tożsamością regionalną. Treści nauczania

1. Najbliższe otoczenie domu rodzinnego, sąsiedztwa i szkoły.

2. Ogólna charakterystyka geograficzna i kulturowa regionu oraz jego podstawowe nazewnictwo; główne symbole regionalne.

3. Język regionu, gwara i nazewnictwo.

4. Elementy historii regionu i ich związki z historią i tradycją własnej rodziny.

5. Lokalne i regionalne tradycje, święta, obyczaje i zwyczaje. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3615 — Poz. 458 ——————— 2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyj nych „Wychowanie do życia w rodzinie” określa rozporzą dzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowa nia, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycz nia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Dz. U. Nr 154, poz. 1792).

6. Miejscowe podania, przysłowia, muzyka, architek tura, plastyka, tradycyjne rzemiosło, sztuka ludowa i folklor.

7. Sylwetki osób zasłużonych dla środowiska lokal nego, regionu i kraju. Osiągnięcia

1. Odczytywanie związków łączących tradycję rodzin ną z tradycjami regionu.

2. Dostrzeganie wpływu wartości związanych z kultu rą regionu na życie poszczególnych ludzi.

3. Âwiadome i aktywne uczestnictwo w życiu wspól noty lokalnej, w zachowaniu i pomnażaniu dzie dzictwa kulturowego.

3. Wychowanie patriotyczne i obywatelskie Cele edukacyjne

1. Kształtowanie więzi z krajem ojczystym i świado mości obywatelskiej.

2. Rozwijanie poszanowania postaw prospołecznych i dobra wspólnego.

3. Kształtowanie szacunku dla własnego państwa. Zadania szkoły

1. Tworzenie sytuacji wyzwalających emocjonalny związek z krajem ojczystym (spotkań, uroczystości, inscenizacji, wycieczek).

2. Zapoznanie uczniów z symbolami, ważnymi dla kraju rocznicami, zasadami i instytucjami, które po siadają istotne znaczenie dla funkcjonowania naro du i państwa polskiego.

3. Przygotowywanie uczniów do świadomego, aktyw nego i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu pu blicznym. Treści nauczania

1. Godło i hymn państwowy.

2. Pieśni patriotyczne. Utwory literackie (obrazy i fil my) o tematyce historyczno-patriotycznej.

3. Lokalne miejsca pamięci narodowej.

4. Sylwetki wielkich Polaków (artystów, uczonych, po lityków, żołnierzy).

5. Jednostka i grupa. ˚ycie w grupie (więzi, wartości, role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje).

6. Szkolny samorząd uczniowski.

7. Samorząd terytorialny.

8. Jednostka, społeczeństwo, naród, państwo.

9. Prawa i obowiązki obywatelskie.

10. Wartości i normy życia społecznego. Kategoria do bra wspólnego. Patriotyzm. Kultura społeczna i po lityczna. Osiągnięcia

1. Znajomość hymnu narodowego oraz symboli naro dowych i państwowych.

2. Odpowiednie zachowanie się w czasie uroczystości szkolnych i państwowych.

3. Umiejętność dostrzegania i rozwiązywania proble mów i zadań w najbliższym otoczeniu i środowisku lokalnym oraz działania na ich rzecz.

4. Znajomość systemu pomocy społecznej w najbliż szym środowisku (dla różnych kategorii osób nie pełnosprawnych).

5. Umiejętność podejmowania decyzji dotyczących grupy.

6. Umiejętność przeprowadzenia wyborów do samo rządu szkolnego.

7. Znajomość instytucji państwa demokratycznego.

8. Próby określenia współczesnej postawy obywatel skiej i patriotycznej. GIMNAZJUM III ETAP EDUKACYJNY W gimnazjum nauczyciele wprowadzają uczniów w świat wiedzy naukowej, wdrażają ich do samodziel ności, pomagają im w podejmowaniu decyzji dotyczą cej kierunku dalszej edukacji i przygotowują do aktyw nego udziału w życiu społecznym. Edukacja w gimnazjum, wspomagając rozwój ucznia jako osoby i wprowadzając go w życie społecz ne, ma na celu przede wszystkim:

1) wprowadzać ucznia w świat nauki przez poznanie języka, pojęć, twierdzeń i metod właściwych dla wybranych dyscyplin naukowych na poziomie umożliwiającym dalsze kształcenie,

2) rozbudzać i rozwijać indywidualne zainteresowania ucznia,

3) wprowadzać ucznia w świat kultury i sztuki,

4) rozwijać umiejętności społeczne ucznia przez zdo bywanie prawidłowych doświadczeń we współży ciu i współdziałaniu w grupie rówieśniczej. Âcieżki edukacyjne W gimnazjum, obok przedmiotów, wprowadza się następujące ścieżki edukacyjne:

1) edukacja czytelnicza i medialna,

2) edukacja ekologiczna, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3616 — Poz. 458

3) edukacja europejska,

4) edukacja filozoficzna,

5) edukacja prozdrowotna,

6) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie,

7) kultura polska na tle cywilizacji śródziemnomor skiej,

8) obrona cywilna. Dyrektor szkoły zapewnia uwzględnienie proble matyki ścieżek edukacyjnych w szkolnym zestawie pro gramów nauczania. Realizację ścieżek edukacyjnych zapewniają nauczyciele wszystkich przedmiotów, któ rzy do własnego programu włączają odpowiednio tre ści danej ścieżki. Częściowej realizacji tych treści można dokonać w czasie odrębnych, modułowych, kilkugodzinnych za jęć. PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Cele edukacyjne Wspomaganie umiejętności komunikowania się uczniów i wprowadzanie ich w świat kultury, zwłaszcza przez:

1) kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czyta nia i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komuni kacyjnych prywatnych i publicznych, ważnych dla życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego,

2) ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych umiejętności uczniów po to, by wyznaczać stosowne dla nich ce le, dobierać treści i materiały, projektować odpo wiednie działania gwarantujące skuteczność edu kacji,

3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umie jętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury (także audiowizualnych), a przez nie przy bliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowa dzanie w tradycję kultury europejskiej i narodowej,

4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawała się wewnętrzną i osobistą własnością mło dego człowieka. Zadania szkoły

1. Doskonalenie umiejętności mówienia, słuchania, czytania, pisania, odbioru różnorodnych tekstów kultury; opis języka wspomagający umiejętności ucznia.

2. Motywowanie do poznawania literatury oraz różno rodnych tekstów kultury wzbogacających wiedzę ucznia o człowieku, życiu i świecie z perspektywy współczesności i z odniesieniem do przeszłości.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie się języka na stępuje przez świadome i refleksyjne jego używa nie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy o systemie językowym).

4. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiejętności i gromadzenia wiedzy.

5. Integrowanie różnych zakresów doświadczeń kultu rowych; przybliżanie uczniom różnorodnych tek stów kultury w perspektywie wiedzy o człowieku i świecie, uczestnictwa w kulturze współczesnej i praktyce społecznej komunikacji oraz obcowania z tradycją.

6. Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania i rozumienia wartości oraz w osobistym wysiłku tworzenia wewnętrznie akceptowanej ich hierar chii.

7. Wprowadzanie uczniów w technikę uczenia się i wyposażanie ich w narzędzia samodzielnej pracy umysłowej. Treści nauczania

1. Oficjalne i nieoficjalne sytuacje mówienia.

2. Wyżej zorganizowane formy wypowiedzi, np. roz prawka, reportaż, recenzja, wywiad.

3. Pojęcia związane z retoryką i wypowiedziami o strukturze logicznej: teza, argument, przesłanka, wniosek, pogląd, ocena.

4. Składniowe funkcje części mowy oraz części zda nia, a także budowa wypowiedzeń złożonych (w związku z interpunkcją).

5. Słowotwórcze i fleksyjne cząstki budowy wyrazów oraz posługiwanie się wiadomościami na ten te mat w analizie znaczeń.

6. Pojęcia służące omawianiu znaczeń wyrazów: treść i zakres, wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne i szczegółowe.

7. Pojęcia dotyczące stylistyki: neologizm, archaizm, dialektyzm, stylizacja.

8. Mechanizm upodobnień fonetycznych (głównie pod względem dźwięczności) i znaczenie tego zja wiska dla praktyki wymawiania i zapisywania wy razów.

9. Pojęcia (bez konieczności definiowania pojęcia i używania terminów): myśl przewodnia, sens sym boliczny i metaforyczny utworu, realizm, fantasty ka, groteska, narracja (pierwszo- i trzecioosobo wa), symbol, alegoria, ironia, apostrofa, antyteza, kontrast. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3617 — Poz. 458

10. Rodzaje literackie oraz gatunki związane z epiką, dramatem i liryką. 1

1. Posługiwanie się w czynnym języku terminami: wiersz sylabiczny i wolny, średniówka, przerzutnia, przenośnia, obraz poetycki, pytanie retoryczne, ro dzaj i gatunek literacki, teatr, komedia, tragedia, fraszka, bajka, ballada, hymn, satyra, sonet, nowe la, przypowieść, fabuła, akcja, biografia. Osiągnięcia Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiejętności wyniesionych ze szkoły podstawowej, a ponadto:

1) mówienie, słuchanie, czytanie i pisanie: a) budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych zgodnie z intencją i okolicznościami (w związku z sytuacjami życiowymi i lekturą), b) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informu jących, opisujących, wartościujących oraz służą cych wyrażaniu opinii, przekonywaniu i uzasad nianiu poglądów, c) posługiwanie się różnymi odmianami polszczy zny (zwłaszcza ogólną — mówioną i pisaną) w zależności od sytuacji, d) rozpoznawanie i rozumienie założeń komunika cji (sytuacje, emocje, oceny) oraz przewidywa nie skutków wypowiedzi i dyskutowanie ich etycznego wymiaru (np. szczerość — nieszcze rość, kłamstwo, manipulacja, agresja słowna, brutalność w zachowaniach językowych), e) dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych w zakresie poprawiania i parafrazowania tek stów własnych i cudzych (m.in. streszczania, skracania, rozwijania, przekształcania stylistycz nego), f) dokonywanie intersemiotycznego przekładu tre ści obrazowych i akustycznych na wypowiedzi ustne i pisemne, g) operowanie strukturami gramatycznymi odpo wiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi oraz wyjaśnianie wpływu użytych form na jej klarowność i spójność, h) usprawnianie operacji zdaniotwórczych; celo we i dwukierunkowe przekształcanie wypowie dzeń: zdanie — równoważnik, zdanie pojedyn cze — złożone, konstrukcje czynne — bierne,

2) samokształcenie: a) poszukiwanie informacji w różnych źródłach, b) dokumentowanie, notowanie, selekcja i prze chowywanie informacji, c) rozumne korzystanie ze środków masowego przekazu,

3) odbiór tekstów kultury: a) dostrzeganie i komentowanie swoistych właści wości poznawanych utworów literackich i tek stów kultury oraz określanie funkcji zaobserwo wanych środków wyrazu, b) posługiwanie się w sposób naturalny i funkcjo nalny w trakcie rozważania problematyki utwo rów poznawanymi pojęciami i terminami literac kimi i kulturowymi, c) dostrzeganie uniwersalności doświadczeń, prze myśleń, uczuć i aspiracji wpisanych w dzieła z różnych okresów i kręgów kulturowych (zwłaszcza tradycji biblijnej, antycznej, dworsko -rycerskiej, patriotycznej, społecznikowskiej), d) porównywanie tworzywa literatury i innych dzieł sztuki, e) omawianie i interpretowanie utworów w róż nych zestawieniach kontekstualnych, f) twórcze, wyrastające z postaw ludycznych, emocjonalnych i estetycznych, wykonywanie utworów (bądź ich fragmentów) w żywym sło wie lub w formach teatralnych, g) rozpoznawanie wartości w utworach oraz próby ich oceny na tle własnego świata wartości, h) samodzielne, krytyczne ustosunkowanie się do obserwowanych zjawisk kultury; formułowanie, uzasadnianie i obrona w dyskusji (także na pi śmie) własnych punktów widzenia, pomysłów interpretacyjnych i opinii o utworach, i) dostrzeganie związku utworów z biografiami twórców i czasem historycznym. Lektura

1. Wybrane utwory z klasyki światowej: Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer: Ilia da lub Odyseja (fragmenty); Sofokles: Antygona; Pieśń o Rolandzie (fragmenty); W. Szekspir: Romeo i Julia; M. Cervantes: Don Kichote (fragmenty); K. Dickens: Opowieść wigilijna lub Dawid Copperfield (fragmenty); A. Czechow: wybrana nowela; A. de Saint-Exupéry: Mały Książę lub Nocny lot; E. Hemingway: wybrane opowiadanie.

2. Wybrane utwory z klasyki polskiej: Bogurodzica; J. Kochanowski: wybrane fraszki, pieśni, psalmy, treny; wybór poezji barokowej; I. Krasicki: wybrane bajki i jedna z satyr; A. Mickie wicz: wybrane bajki i ballady, Dziady cz. II, Pan Ta deusz (fragmenty); J. Słowacki: Balladyna (frag menty); A. Fredro: Zemsta; H. Sienkiewicz: wybra na nowela; B. Prus: wybrana nowela; S. ˚eromski: Syzyfowe prace, wybrana nowela.

3. Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku.

4. Wybór nowelistyki XIX i XX wieku (w tym co naj mniej jeden utwór pozytywistyczny).

5. Wybrane utwory współczesnej prozy polskiej i dra matu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3618 — Poz. 458

6. Wybrane utwory o dorastaniu, w tym powieści dla młodzieży.

7. Przykłady pamiętnika, dziennika, korespondencji li terackich, reportażu, w tym A. Kamiński: Kamienie na szaniec; M. Białoszewski: Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty).

8. Przykłady literatury regionalnej, wkład literatury re gionalnej do ogólnopolskiej skarbnicy literackiej.

9. Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty pu blicystyczne, informacyjne, reklamowe.

10. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczycie la, w tym literatura popularna (co najmniej jeden w każdej klasie). 1

1. Inne składniki kultury (np. przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy telewizyjne, przekazy ikoniczne, poezja śpiewana). HISTORIA Cele edukacyjne

1. Rozwijanie i pogłębianie zainteresowań przeszło ścią, zachodzącymi w niej procesami i wydarzenia mi.

2. Rozwijanie myślenia historycznego i krytycyzmu.

3. Pogłębianie umiejętności powiązania dziejów Pol ski z dziejami Europy i świata.

4. Rozwijanie umiejętności pozwalających na samo dzielną pracę intelektualną z materiałem historycz nym.

5. Pogłębianie rozumienia pojęć i wartości niezbęd nych do zrozumienia ż ycia politycznego, gospodar czego i społecznego.

6. Rozwijanie umiejętności dostrzegania złożoności związków przyczynowo-skutkowych.

7. Pogłębianie i umacnianie postawy patriotyzmu. Z a d a n i a s z k o ł y

1. Przekazywanie wiedzy o najważniejszych etapach dziejów Polski, Europy i świata.

2. Uczenie umiejętności analizy i syntezy materiału hi storycznego.

3. Uczenie zasad odczytywania i interpretowania źró dła historycznego.

4. Ukazywanie możliwości różnorodnych interpretacji źródeł, wydarzeń i postaci historycznych.

5. Uczenie rzetelności badawczej.

6. Doskonalenie różnorodnych form wypowiedzi ust nej i pisemnej.

7. Rozwijanie umiejętności poszukiwania, porządko wania, wykorzystywania i przechowywania róż nych rodzajów informacji. Treści nauczania

1. Periodyzacja dziejów i pojęcie czasu w historii.

2. Warunki życia człowieka w czasach najdawniej szych.

3. Cywilizacje starożytne — dorobek kultury i jego trwałość (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym).

4. Powstanie chrześcijaństwa i pierwsze wieki jego rozwoju.

5. Europa i świat śródziemnomorski w wiekach śred nich: państwa, religie, społeczeństwa, kultury (Bi zancjum, Arabowie, państwo Karolingów, cesar stwo Ottonów, uniwersalizm cesarski i papieski, ruch krucjatowy, gospodarka średniowieczna, jed ność i różnorodność kultury średniowiecza).

6. Polska pierwszych Piastów; statut Bolesława Krzy woustego i rozbicie dzielnicowe Polski; zjednocze nie państwa polskiego; Polska Kazimierza Wielkie go.

7. Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; gospodarka i społeczeństwo Polski średniowiecznej — zjawiska i procesy; specyfika kultury polskiego średniowie cza.

8. Wielkie odkrycia geograficzne. Europejczycy a No wy Âwiat w XVI — XVIII wieku.

9. Europa w XVI i XVII wieku: renesans, reformacja i reforma katolicka; barok; powstanie systemów absolutystycznych (Francja, Rosja); Rzeczpospolita szlachecka w XVI i XVII wieku — kraj wielu kultur i religii.

10. Przełom oświeceniowy w Europie i w Polsce — przemiany ustrojowe, gospodarcze i cywilizacyjne; powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Pół nocnej; rewolucja francuska — znaczenie dziejowe; Polska u schyłku XVIII wieku (odrodzenie kultural ne, próby ratowania Rzeczypospolitej, rozbiory, powstanie kościuszkowskie). 1

1. Przemiany społeczne i cywilizacyjne XIX wieku: epoka napoleońska; tworzenie podstaw nowocze snej demokracji w Europie i Ameryce Północnej; przemiany na mapie politycznej Europy i świata; kolonializm; rozwój ekonomiczny i społeczny w XIX wieku. 1

2. Losy i postawy Polaków w warunkach braku nie podległości: powstania narodowe, koncepcje pra cy organicznej, losy Polaków na emigracji. 1

3. I wojna światowa; rewolucje rosyjskie. 1

4. Âwiat między wojnami: kryzys demokracji (systemy totalitarne, hitleryzm i komunizm); najistotniejsze problemy gospodarcze, społeczne i polityczne świata. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3619 — Poz. 458 1

5. Odrodzone państwo polskie: budowa państwowo ści, walka o granice; ewolucja ustrojowa; główne problemy gospodarcze i społeczne; polityka za graniczna i miejsce Polski w Europie międzywo jennej. 1

6. II wojna światowa; pakt Ribbentrop — Mołotow i je go realizacja, momenty przełomowe wojny, budo wa koalicji antyhitlerowskiej; eksterminacja naro dów na terenach okupowanych; obozy koncentra cyjne i łagry; Holocaust. 1

7. Polska w latach 1939—1945: dwie okupacje; Katyń; formy i miejsca walki o niepodległość; polskie pań stwo podziemne; Powstanie Warszawskie; losy Po laków w kraju i na obczyźnie. 1

8. Âwiat powojenny; postęp cywilizacyjny, przemiany polityczne i kulturowe; konflikt Wschód-Zachód, nowe zjawiska polityczno-społeczne i przyspiesze nie cywilizacyjne, dekolonizacja; nowe zjawiska w kulturze masowej. 1

9. Polska po 1945 roku: walka o kształt państwa, pol ski stalinizm; przemiany gospodarczo-społeczne w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; kryzysy poli tyczne lat 1956, 1968, 1970; wybór Polaka na papie ża, rok 1980 i powstanie „Solidarności”, stan wo jenny i lata osiemdziesiąte; przełom roku 1989, proces budowy III Rzeczypospolitej. Osiągnięcia

1. Rozpoznawanie miejsca człowieka w czasie histo rycznym, jego relacji z przyrodą, społecznością lo kalną, ojczyzną, kręgiem kulturowym, innymi naro dami i religiami.

2. Operowanie podstawowymi kategoriami historycz nymi: czasem, przestrzenią, ciągłością, zmienno ścią.

3. Wykorzystywanie podstawowej wiedzy o najważ niejszych etapach dziejów do powiązania zjawisk historycznych z zakresu dziejów powszechnych z historią Polski.

4. Ujmowanie treści historycznych w związkach przy czynowo-skutkowych.

5. Ocenianie faktów i wydarzeń historycznych.

6. Interpretacja różnego rodzaju źródeł historycz nych.

7. Docieranie do różnych źródeł informacji historycz nej, integracja wiedzy uzyskanej z różnych źródeł informacji. WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Przedmiot ten składa się z trzech odrębnych modu łów:

1) wychowanie do życia w rodzinie,

2) wychowanie obywatelskie,

3) wychowanie do aktywnego udziału w życiu gospo darczym. 1 . W y c h o w a n i e d o ż y c i a w r o d z i n i e 2 C e l e e d u k a c y j n e

1. Przyjęcie integralnej wizji osoby; wybór i urzeczy wistnianie wartości służących osobowemu rozwo jowi.

2. Rozwiązywanie problemów i pokonywanie trudno ści okresu dorastania. Zadania szkoły

1. Stymulowanie procesu samowychowania.

2. Współpraca z rodzicami w zakresie prawidłowych relacji między nimi a dzieckiem.

3. Pomoc we właściwym przeżywaniu okresu dojrze wania.

4. Wzmacnianie procesu identyfikacji z własną płcią.

5. Wspieranie rozwoju moralnego i kształtowania hie rarchii wartości.

6. Promowanie integralnej wizji seksualności człowie ka; ukazanie jedności pomiędzy aktywnością sek sualną a miłością i odpowiedzialnością.

7. Tworzenie klimatu dla koleżeństwa, przyjaźni oraz szacunku dla człowieka.

8. Pomoc w poszukiwaniu odpowiedzi na podstawo we pytania egzystencjalne.

9. Informowanie o możliwościach pomocy — system poradnictwa dla dzieci i młodzieży. Treści nauczania

1. Rozwój człowieka: faza prenatalna, narodziny, fa za niemowlęca, wczesnodziecięca, przedpokwita niowa, dojrzewania, młodości, wieku średniego, wieku późnego. ˚ycie jako fundamentalna war tość.

2. Budowa prawidłowych relacji z rodzicami. Konflikt pokoleń; przyczyny i sposoby rozwiązywania kon fliktów. Odpowiedzialność wszystkich za atmosfe rę panującą w rodzinie. Rodzina niepełna.

3. Rola autorytetów w życiu człowieka.

4. Relacje międzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaźń, zakochanie, miłość; pierwsze fascynacje, miłość platoniczna, miłość młodzieńcza, miłość dojrza ła.

5. Zachowania asertywne. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3620 — Poz. 458

6. Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym człowieka: tożsamość płciowa — kobiecość i mę skość.

7. Dojrzewanie. Rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej.

8. Problemy i trudności okresu dojrzewania (np. na pięcia seksualne, masturbacja), sposoby radzenia sobie z nimi, pomoc w rozeznaniu sytuacji wyma gających porady lekarza lub innych specjalistów.

9. Różnice w rozwoju psychoseksualnym dziewcząt i chłopców; postawy i wzajemne oczekiwania.

10. Zagrożenia okresu dojrzewania: presja seksualna, uzależnienia, pornografia. 1

1. Główne funkcje płciowości: wyrażanie miłości, bu dowanie więzi i rodzicielstwo. 1

2. Inicjacja seksualna; związek pomiędzy aktywnością seksualną a miłością i odpowiedzialnością; dys funkcje związane z przedmiotowym traktowaniem człowieka w dziedzinie seksualnej. Ryzyko związa ne z wczesną inicjacją. 1

3. Kształtowanie i akceptacja tożsamości płciowej. Możliwości pomocy w pokonywaniu trudności związanych z tożsamością płciową. 1

4. Płodność wspólną sprawą kobiety i mężczyzny. 1

5. Planowanie rodziny. Metody rozpoznawania płod ności. Antykoncepcja. Aspekt zdrowotny, psycho logiczny i etyczny. 1

6. Infekcje przenoszone drogą płciową. AIDS: drogi przenoszenia zakażenia, profilaktyka, aspekt spo łeczny. 1

7. Wartości związane z seksualnością człowieka: mę skość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodziciel stwo. Znaczenie odpowiedzialności w przeżywaniu własnej płciowości oraz budowaniu trwałych i szczęśliwych więzi. 1

8. Wpływ sposobu spędzania wolnego czasu (w tym korzystania ze środków masowego przekazu) na człowieka. Osiągnięcia

1. Znajomość organizmu ludzkiego i zachodzących w nim zmian oraz akceptacja własnej płciowości.

2. Poznawanie, analizowanie i wyrażanie uczuć.

3. Kierowanie własnym rozwojem, podejmowanie wysiłku samowychowawczego.

4. Przyjęcie integralnej wizji ludzkiej seksualności.

5. Umiejętność obrony własnej intymności i nietykal ności seksualnej oraz szacunek dla ciała innej oso by.

6. Korzystanie ze środków przekazu w sposób selek tywny, umożliwiający obronę przed ich destrukcyj nym oddziaływaniem.

7. Wnoszenie pozytywnego wkładu w życie swojej ro dziny.

8. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i pracy, przyjęcie postawy szacunku wobec siebie.

9. Umiejętność korzystania z systemu poradnictwa dla dzieci i młodzieży.

2. Wychowanie obywatelskie Cele edukacyjne

1. Pogłębianie poczucia przynależności do wspólnoty obywateli państwa polskiego.

2. Âwiadomość istnienia obowiązków wobec własnej ojczyzny, w tym w szczególności obowiązku jej obrony oraz dbałości o jej dobre imię.

3. Poczucie wartości i przydatności indywidualnego i grupowego działania na rzecz społeczności lokal nej.

4. Rozumienie ważnych wydarzeń życia społecznego, politycznego oraz gospodarczego w kraju i na świecie.

5. Pogłębianie szacunku dla własnego państwa. Zadania szkoły

1. Stawianie wymagań w zakresie właściwej postawy uczniów wobec godła i hymnu państwowego oraz w czasie uroczystości szkolnych i państwowych.

2. Pomoc w rozpoznaniu własnych praw i obowiąz ków.

3. Ukazywanie praktycznych zastosowań zasad i pro cedur demokratycznych w społeczności szkolnej.

4. Kształtowanie poczucia odpowiedzialności za sie bie i innych.

5. Wspieranie samorządności uczniowskiej. Treści nauczania

1. Człowiek — istota społeczna.

2. Grupa i więzi społeczne.

3. Naród i państwo. Tożsamość narodowa.

4. Monarchie konstytucyjne i republiki we współcze snej Europie.

5. Obywatel a władza publiczna w systemach totalitar nych, autorytarnych i demokratycznych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3621 — Poz. 458

6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (ustrój poli tyczny i instytucje Rzeczypospolitej Polskiej, prawa i obowiązki obywatela).

7. Samorząd terytorialny a władza centralna.

8. Ustrój, zadania, instytucje, struktura władzy samo rządów terytorialnych.

9. Służba cywilna.

10. Przykłady procedur obowiązujących w załatwianiu spraw w urzędzie gminnym. 1

1. Kultura polityczna i formy życia publicznego (świa domość obywatelska, cnoty obywatelskie, stowa rzyszenia, partie polityczne, związki zawodowe). 1

2. Niezbywalny charakter praw człowieka, ich katalog i systemy ochrony. 1

3. Etyka w życiu publicznym. 1

4. ˚ ycie szkoły — samorządność, procedury demokra tyczne, regulacje prawne. Osiągnięcia

1. Godne zachowanie w czasie obchodów świąt i uro czystości narodowych.

2. Rozpoznawanie własnych praw i obowiązków.

3. Wykorzystywanie wiedzy o zasadach ustroju Rze czypospolitej Polskiej do interpretacji wydarzeń ż y cia publicznego.

4. Uczestniczenie w dyskusji, prezentacja i obrona własnego stanowiska, branie pod uwagę argu mentów strony przeciwnej.

5. Współpraca w grupie z uwzględnieniem podziału zadań.

6. Podporządkowanie się wymogom procedur demo kratycznych we wspólnym działaniu.

7. Załatwianie prostych spraw urzędowych: pisanie podań, życiorysu, wypełnianie druków urzędo wych.

8. Znajomość najważniejszych, etycznych zasad ż ycia publicznego.

3. Wychowanie do aktywnego udziału w ży ciu gospodarczym Cele edukacyjne

1. Wszechstronny rozwój ucznia ukierunkowany na przygotowanie do aktywnej obecności w życiu społeczno-gospodarczym kraju.

2. Rozumienie przez uczniów zjawisk i zmian gospo darczych w kraju.

3. Zdolność uczniów do odnajdywania swojego miej sca w życiu gospodarczym w warunkach gospo darki rynkowej i zmiennego rynku pracy.

4. Wstępne przygotowanie uczniów do aktywności zawodowej i odnalezienia się na rynku pracy. Zadania szkoły

1. Dostarczenie elementarnej wiedzy ekonomicznej.

2. Rozwijanie ducha przedsiębiorczości.

3. Rozbudzanie wyobraźni, pomysłowości na temat przyszłej aktywności zawodowej i gospodarczej.

4. Pomoc w świadomym kształtowaniu orientacji i ka riery zawodowej. Treści nauczania

1. Gospodarstwo domowe — zarządzanie własnymi pieniędzmi.

2. Najważniejsze zasady racjonalnego gospodarowa nia.

3. Elementarne pojęcia ekonomiczne z zakresu gospo darki rynkowej.

4. Krótka historia pieniądza i jego najważniejsze funk cje.

5. Przedsiębiorca i przedsiębiorczość (małe firmy, po trzebne umiejętności, zasady prawa, źródła infor macji).

6. Orientacja zawodowa (lokalny i ponadlokalny rynek pracy).

7. Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifika cji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodo wych. Rodzaje zawodów i umiejętności zawodo wych.

8. Przykłady procedur obowiązujących w ubieganiu się o pracę lub rozpoczynaniu działalności gospo darczej.

9. Wybór zawodu. System poradnictwa zawodowego i kształcenia ustawicznego.

10. Mobilność zawodowa jako zjawisko cywilizacyjne. Rynek pracy. Problem bezrobocia: przyczyny, skut ki, sposoby rozwiązywania. 1

1. Ubieganie się o pracę — list motywacyjny, życiorys zawodowy, kwestionariusz osobowy, rozmowa kwalifikacyjna, cechy dobrego pracownika. 1

2. Człowiek w gospodarce. Praca zespołowa. Wybra ne zagadnienia z etyki życia gospodarczego. 1

3. Przekształcenia ustroju gospodarczego w Polsce po 1989 r. Osiągnięcia

1. Znajomość elementarnych pojęć i praw ekonomicz nych.

2. Umiejętność planowania rozwoju własnego wy kształcenia i kwalifikacji zawodowych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3622 — Poz. 458

3. Trafne rozpoznawanie własnych predyspozycji, kwalifikacji i realnych możliwości z punktu widze nia rynku pracy.

4. Umiejętność sporządzania dokumentów niezbęd nych przy ubieganiu się o pracę (list motywacyjny, życiorys zawodowy, kwestionariusz osobowy) oraz umiejętność odbycia rozmowy kwalifikacyjnej.

5. Umiejętność aktywnego znalezienia się na rynku pracy i podejmowania działalności gospodarczej.

6. Znajomość podstawowych zasad etycznych życia gospodarczego i umiejętność stosowania ich w ży ciu szkolnym (np. rzetelna praca, punktualność, do trzymywanie danego słowa, uczciwość, odpowie dzialność za skutki, prawdomówność).

7. Umiejętność zarządzania własnymi pieniędzmi. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne

1. Osiągnięcie poziomu opanowania języka obcego zapewniającego w miarę sprawną komunikację ję zykową.

2. Lepsze poznanie kultury i spraw życia codziennego kraju języka nauczanego. Zadania szkoły

1. Rozwijanie w uczniach poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości językowe, m.in. przez pozytywną informację zwrotną dotyczącą in dywidualnych umiejętności językowych.

2. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielno ści w procesie uczenia się języka obcego.

3. Zapewnienie uczniom możliwości stosowania języ ka jako narzędzia przy wykonywaniu zespołowych projektów, zwłaszcza interdyscyplinarnych.

4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwar tości i tolerancji wobec innych kultur. Treści nauczania

1. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mó wienia.

2. Rozwijanie sprawności czytania i pisania.

3. Poszerzenie repertuaru funkcji językowych umożli wiających posługiwanie się językiem obcym w sy tuacjach życia codziennego.

4. Opanowanie bardziej rozwiniętych struktur grama tycznych stosowanych do wyrażania teraźniejszo ści, przeszłości i przyszłości.

5. Wzbogacenie słownictwa dotyczącego życia co dziennego, ze szczególnym uwzględnieniem re aliów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru języka docelowego na podstawie oryginalnych materia łów językowych.

6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyj nego, z ukierunkowaniem na styl życia i zachowa nia w kraju języka docelowego.

7. Rozróżnianie formalnego i nieformalnego stylu ję zyka.

8. Rozwój indywidualnych strategii uczenia się. Osiągnięcia

1. Sprawność rozumienia ze słuchu:

1) rozumienie ogólnego sensu oraz głównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych użytkowników języka,

2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w róż nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez te lefon, komunikat na dworcu),

3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierającej nie zrozumiałe elementy, których znaczenia uczeń może domyślić się z kontekstu.

2. Sprawność mówienia:

1) formułowanie krótkich, płynnych i spójnych wy powiedzi na określone tematy z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyraża nia teraźniejszości, przeszłości i przyszłości,

2) wykorzystanie znajomości fonetyki w stopniu za pewniającym zrozumiałość wypowiedzi dla ro dzimego użytkownika języka,

3) inicjowanie, podtrzymywanie i kończenie prostej rozmowy,

4) wyrażanie własnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

5) właściwa reakcja językowa na wypowiedź roz mówcy.

3. Sprawność czytania:

1) rozumienie dłuższych i bardziej złożonych tek stów,

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawie ra fragmenty niezrozumiałe,

4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu przy pobieżnym czytaniu,

5) wyszukiwanie żądanej informacji lub szczegółu z częściowo niezrozumianego tekstu.

4. Sprawność pisania:

1) formułowanie, w miarę zróżnicowanej pod względem morfosyntaktycznym i leksykalnym, wypowiedzi pisemnej,

2) sformułowanie i zapisanie własnego oraz otrzy manego komunikatu,

3) napisanie krótkiego listu, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3623 — Poz. 458

4) sporządzenie prostej i spójnej notatki z czyjejś wypowiedzi,

5) prawidłowe stosowanie zasad ortografii i pod staw interpunkcji.

5. Inne umiejętności:

1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjono wanie informacji,

2) korzystanie ze słownika jedno- i dwujęzycznego oraz innych źródeł informacji. MATEMATYKA Cele edukacyjne

1. Przygotowywanie uczniów do wykorzystania wie dzy matematycznej do rozwiązywania problemów z zakresu różnych dziedzin kształcenia szkolnego oraz życia codziennego; budowanie modeli mate matycznych dla konkretnych sytuacji.

2. Przyswajanie przez uczniów języka matematyki; do strzeganie oraz formułowanie, rozwiązywanie i dyskutowanie problemów.

3. Rozwijanie wyobraźni przestrzennej uczniów. Zadania szkoły

1. Kształtowanie umiejętności myślenia i jasnego for mułowania wypowiedzi.

2. Rozwijanie umiejętności uczniów w zakresie rozu mienia tekstów sformułowanych w języku mate matyki.

3. Rozwijanie umiejętności opisywania w języku ma tematyki prostych sytuacji.

4. Ułatwianie dostrzegania problemów i badania ich w konkretnych przypadkach przez prowadzenie prostych rozumowań matematycznych. Treści nauczania

1. Liczby wymierne i działania na nich, przykłady wy korzystania kalkulatora; porównywanie liczb wy miernych; procenty i ich zastosowania praktyczne; potęga o wykładniku całkowitym; własności potę gowania; pierwiastki i ich podstawowe własności.

2. Przybliżenia dziesiętne liczb rzeczywistych; przykła dy liczb niewymiernych.

3. Zapisywanie wyrażeń algebraicznych oraz oblicza nie ich wartości liczbowych; wzory skróconego mnożenia.

4. Przykłady funkcji (również nieliczbowych i nielinio wych); odczytywanie własności funkcji z wykresu.

5. Równanie liniowe z jedną niewiadomą, nierówność liniowa z jedną niewiadomą; układ równań linio wych z dwiema niewiadomymi i jego interpretacja geometryczna.

6. Zbieranie, porządkowanie i przedstawianie danych (tam gdzie to możliwe — z użyciem technologii in formacyjnej).

7. Proste doświadczenia losowe.

8. Wielokąty, koło i okrąg; symetralna odcinka i dwu sieczna kąta; kąt środkowy i kąt wpisany, cechy przystawania trójkątów, okrąg wpisany w trójkąt, okrąg opisany na trójkącie.

9. Przykłady przekształceń geometrycznych.

10. Obwód i pole wielokąta; pole koła i długość okrę gu. 1

1. Twierdzenia o związkach miarowych w figurach; twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania; figury podobne. 1

2. Prostopadłość i równoległość w przestrzeni; gra niastosłupy proste, ostrosłupy i bryły obrotowe (walec, stożek, kula); obliczanie pól powierzchni i objętości wielościanów oraz brył obrotowych. Osiągnięcia

1. Przeprowadzanie nieskomplikowanych rozumo wań matematycznych.

2. Posługiwanie się własnościami liczb i działań oraz własnościami figur przy rozwiązywaniu zadań.

3. Posługiwanie się kalkulatorem przy rozwiązywaniu typowych zadań.

4. Dostrzeganie, wykorzystywanie i interpretowanie zależności funkcyjnych; interpretowanie związków wyrażonych za pomocą wzorów, wykresów, sche matów, diagramów, tabel.

5. Prezentowanie z użyciem języka matematyki wyni ków badania prostych zagadnień. FIZYKA I ASTRONOMIA Cele edukacyjne

1. Budzenie zainteresowań prawidłowościami świata przyrody.

2. Umiejętność prezentowania wyników własnych ob serwacji, eksperymentów i przemyśleń.

3. Poznanie podstawowych praw opisujących prze bieg zjawisk fizycznych i astronomicznych w przy rodzie.

4. Wykorzystanie wiedzy fizycznej w praktyce życia codziennego. Zadania szkoły

1. Zapoznanie uczniów z podstawowymi prawami przyrody. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3624 — Poz. 458

2. Stworzenie możliwości przeprowadzania doświad czeń fizycznych.

3. Zapoznanie z metodami obserwowania, badania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.

4. Ukazanie znaczenia odkryć w naukach przyrodni czych dla rozwoju cywilizacji i rozwiązywania pro blemów współczesnego świata.

5. Kształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł informacji. Treści nauczania

1. Właściwości materii.

2. Stany skupienia materii. Kinetyczny model budowy materii.

3. Ruch i siły.

4. Opis ruchów prostoliniowych. Ruch drgający (jako ściowo), ruchy krzywoliniowe. Oddziaływania me chaniczne i ich skutki. Równowaga mechaniczna. Zasada zachowania pędu. Zasady dynamiki. Od działywania grawitacyjne. Loty kosmiczne.

5. Praca i energia.

6. Rodzaje energii mechanicznej. Zasada zachowania energii. Moc. Pierwsza zasada termodynamiki.

7. Przesyłanie informacji.

8. Fale dźwiękowe. Fale elektromagnetyczne. Rozcho dzenie się światła — zjawiska odbicia i załamania. Barwy. Obrazy optyczne. Natura światła. Urządze nia do przekazywania informacji.

9. Elektryczność i magnetyzm.

10. ¸adunki elektryczne i ich oddziaływanie. Pole elek tryczne. 1

1. Obwód prądu stałego. Prawa przepływu prądu sta łego. èródła napięcia. Pole magnetyczne. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej (jakościowo). Wy twarzanie i przesyłanie energii elektrycznej. 1

2. Mikroskopowy model zjawisk elektrycznych. 1

3. Budowa atomu. Energia jądrowa. Promieniowanie jądrowe. 1

4. Układ Słoneczny. Elementy kosmologii. Osiągnięcia

1. Umiejętność obserwowania i opisywania zjawisk fi zycznych i astronomicznych.

2. Umiejętność posługiwania się metodami badaw czymi typowymi dla fizyki i astronomii.

3. Umiejętność wykonywania pomiarów prostych i złożonych.

4. Opisywanie zjawisk fizycznych i rozwiązywanie pro blemów fizycznych i astronomicznych z zastoso waniem modeli i technik matematycznych. CHEMIA Cele edukacyjne

1. Nabycie umiejętności obserwacji i opisu zjawisk chemicznych zachodzących w otaczającym świe cie.

2. Poznanie znaczenia wiedzy chemicznej w proce sach przetwarzania materii przez człowieka.

3. Nabycie umiejętności i nawyku postępowania zgodnego z zasadami dbałości o własne zdrowie i ochronę środowiska. Zadania szkoły

1. Ukształtowanie myślenia prowadzącego do zrozu mienia poznanej wiedzy chemicznej i posługiwa nia się nią w różnych sytuacjach życiowych.

2. Zapoznanie uczniów z właściwościami substancji chemicznych i bezpiecznym obchodzeniem się z ni mi.

3. Umożliwienie uczniom zdobycia wiadomości i umiejętności zarówno praktycznych, jak i stano wiących podstawę do kształcenia na kolejnych eta pach. Treści nauczania

1. Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu człowieka. Metale i niemetale, mieszaniny, powie trze jako mieszanina gazów, tlen i azot — właściwo ści, tlenki, zanieczyszczenia powietrza.

2. Budowa atomu: jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i jej różnorodne kon sekwencje. Atomy, jony i cząsteczki, pierwiastki i związki chemiczne, symbole chemiczne, warto ściowość pierwiastków. Wiązania chemiczne — jo nowe i atomowe.

3. Teoria atomistyczno-cząsteczkowa — nieciągłość budowy materii. Układ okresowy pierwiastków chemicznych — sposób usystematyzowania pier wiastków.

4. Wagowe stosunki stechiometryczne w związkach chemicznych i reakcjach chemicznych — masa ato mowa i cząsteczkowa, prawo stałości składu, pra wo zachowania masy.

5. Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych.

6. Woda i roztwory wodne — zagrożenia cywilizacyj ne wynikające z jej zanieczyszczeń.

7. Roztwory, rozpuszczalność, stężenia procentowe roztworów — podstawowe obliczenia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3625 — Poz. 458

8. Typy związków nieorganicznych: kwasy, zasady, wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztwo ru, pH — w ujęciu jakościowym. Sole: reakcje sub stancji o właściwościach kwasowych z substancja mi o właściwościach zasadowych, podstawowe właściwości i zastosowania wybranych soli.

9. Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego: węgiel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny, wa pień, gips, szkło.

10. Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasyco ne i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe, mydła, estry, tłuszcze, cukry, białka jako podstawo we składniki organizmów żywych, tworzywa sztuczne. 1

1. Działanie niektórych substancji na organizm czło wieka: leki, trucizny, alkohole, narkotyki, nawozy, środki ochrony roślin. Osiągnięcia

1. Określanie właściwości różnorodnych substancji oraz ich powiązanie z zastosowaniem i wpływem na środowisko naturalne.

2. Wyjaśnianie przebiegu prostych procesów che micznych i zapisywanie poznanych reakcji che micznych w postaci równań.

3. Projektowanie i przeprowadzanie prostych do świadczeń chemicznych.

4. Bezpieczne posługiwanie się prostym sprzętem la boratoryjnym, substancjami i wyrobami o pozna nym składzie chemicznym.

5. Dostrzeganie przemian chemicznych w otoczeniu oraz czynników wpływających na ich przebieg.

6. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycz nych. BIOLOGIA Cele edukacyjne

1. Rozwijanie zainteresowań biologicznych i skłania nie do samodzielnego poznawania świata żywego.

2. Poznanie różnorodności świata żywego i środo wisk życia organizmów.

3. Poznanie i zrozumienie podstawowych procesów życiowych organizmów.

4. Zrozumienie zasad funkcjonowania organizmu człowieka i kształtowanie zachowań prozdrowot nych.

5. Kształcenie zachowań ukierunkowanych na ochro nę środowiska przyrodniczego. Zadania szkoły

1. Umożliwienie projektowania i prowadzenia obser wacji i doświadczeń biologicznych.

2. Ukazywanie różnorodności i złożoności świata ży wego.

3. Ukazywanie uwarunkowań i prawidłowości prze biegu procesów i zjawisk biologicznych.

4. Motywowanie do przestrzegania zasad higieny osobistej i podejmowania odpowiedzialności za zdrowie i życie własne i innych.

5. Umożliwienie podejmowania działań na rzecz naj bliższego środowiska przyrodniczego i rozwijania szacunku dla zwierząt. Treści nauczania

1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy (ko mórki, tkanki, organy).

2. Przykłady różnych sposobów pełnienia tych sa mych funkcji życiowych przez organizmy zależnie od warunków środowiska.

3. Budowa i funkcjonowanie układów organizmu czło wieka.

4. Stan zdrowia i choroby. Przykłady chorób zakaź nych oraz patologii w działaniu narządów; elemen ty epidemiologii, profilaktyki i leczenia omawia nych chorób.

5. Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju czło wieka i potrzeby z nimi związane.

6. Informacja dziedziczna; cechy organizmu wynikają ce z wpływu genów i oddziaływań środowisko wych.

7. Relacje wewnątrz- i międzygatunkowe w przyro dzie. Krążenie materii i przepływ energii w różnych układach przyrodniczych.

8. Działania człowieka w środowisku przyrodniczym i ich konsekwencje. Osiągnięcia

1. Formułowanie hipotez. Analizowanie i interpreto wanie wyników obserwacji i doświadczeń, wraz z oceną ich wiarygodności.

2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie i in terpretowanie wiedzy z różnych dziedzin niezbęd nej do wyjaśnienia procesów życiowych.

3. Interpretowanie zależności między budową i funk cją układów i narządów w organizmie człowieka. Postrzeganie funkcjonowania organizmu ludzkie go jako integralnej całości.

4. Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowa niem. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3626 — Poz. 458

5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybra nych ekosystemów.

6. Ocenianie zmian zachodzących w środowisku przy rodniczym w wyniku oddziaływania człowieka i ich wpływu na jakość ż ycia i umiejętności znajdywania środków zaradczych.

7. Analizowanie przyczyn zakłóceń stanu zdrowia człowieka, przewidywanie skutków własnych decy zji w tym zakresie. Prowadzenie zdrowego trybu ż y cia. GEOGRAFIA Cele edukacyjne

1. Budzenie zainteresowania szeroko rozumianą prze strzenią geograficzną (własnym regionem, teryto rium Polski, Europy, świata) oraz przygotowanie do swobodnego poruszania się w niej.

2. Kształtowanie w uczniach:

1) poszanowania innych narodów, systemów war tości i sposobów życia,

2) poczucia odpowiedzialności za swoje środowi sko życia (geograficzne i społeczne), gotowości uczestniczenia w rozwiązywaniu problemów swojej społeczności.

3. Uświadomienie wartości, jaką jest własny region i kraj oraz ich dziedzictwo kulturowe.

4. Przyswojenie informacji podstawowych umożliwia jących realizację celów wymienionych w ust. 1—3. Zadania szkoły Tworzenie uczniom sprzyjających warunków do:

1) korzystania z możliwie różnorodnych źródeł wiedzy geograficznej, w tym z własnych obserwacji tere nowych, ze szczególnym uwzględnieniem swojej gminy (powiatu),

2) uczenia się czynnego, kształtującego dociekliwość, refleksyjność, zdrowy krytycyzm, chęć działania,

3) kształtowania postawy szacunku dla przyrody. Treści nauczania

1. Ziemia jako część Wszechświata.

2. Ziemia jako środowisko życia, jej historia i obraz współczesny.

3. Interakcja Ziemia — człowiek.

4. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi.

5. Współczesne przemiany gospodarcze, społeczne i polityczne na kontynentach i w wybranych pań stwach.

6. èródła konfliktów i próby ich rozwiązywania (na wybranych przykładach).

7. Potencjał naturalny, ludnościowy, gospodarczy i kulturowy Polski (na treści dotyczące Polski nale ży przeznaczyć nie mniej niż 1/3 czasu przewidzia nego na zajęcia geografii w gimnazjum).

8. Polska na tle Europy i świata.

9. Problemy integracyjne na świecie, w Europie i w Polsce.

10. Przykłady ochrony krajobrazu na świecie i w Polsce. Osiągnięcia

1. Całościowe widzenie regionów i miejsc (Polski i świata).

2. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi i orien towanie się w ich wzajemnym położeniu za pomo cą map.

3. Gromadzenie, interpretowanie i prezentowanie wiedzy geograficznej.

4. Ocenianie w kategoriach geograficznych działalno ści gospodarczej, społecznej i politycznej oraz dzia łań własnych.

5. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w działaniach ludzi na podstawie uzyskanych informacji.

6. Korzystanie z możliwie różnych źródeł informacji.

7. Stosowanie wiedzy geograficznej w życiu. MUZYKA Cele edukacyjne

1. Kształtowanie zainteresowań i zamiłowań muzycz nych.

2. Wyposażenie uczniów w niezbędne umiejętności muzyczne, a także wiedzę z tego zakresu.

3. Umożliwienie uczniom przeżycia różnych doświad czeń muzycznych.

4. Kształtowanie kultury muzycznej (umiejętność włą czania sztuki we własne, osobiste życie).

5. Uczenie wartościowania obecnych wokół ucznia zjawisk z zakresu muzyki. Zadania szkoły

1. Umożliwienie kontaktu z wielkimi dziełami sztuki prowadzącego do przeżyć estetycznych.

2. Ukazanie wielkiego bogactwa świata sztuki.

3. Tworzenie sytuacji dających możliwość przeżyć we wnętrznych, doświadczania tajemnicy, kontempla cji, a także autorefleksji.

4. Ukazanie różnych funkcji sztuki — estetycznej, po znawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeu tycznej, religijnej. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3627 — Poz. 458 Treści nauczania

1. Słuchanie muzyki.

2. Âpiew.

3. Muzykowanie na instrumentach.

4. Działania muzyczno-ruchowe.

5. Wiedza niezbędna do rozumienia muzyki.

6. Różnorodność muzyki ojczystej, w tym regionalnej, muzyki innych narodów i regionów świata.

7. Wartości muzyki ludowej, muzyki artystycznej i mu zyki popularnej.

8. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie. Osiągnięcia

1. Rozpoznawanie wybitnych dzieł muzycznych.

2. Własna aktywność muzyczna. PLASTYKA Cele edukacyjne

1. Kształtowanie zainteresowań i zamiłowań pla stycznych.

2. Wyposażenie uczniów w niezbędne umiejętności plastyczne, a także wiedzę z tego zakresu.

3. Umożliwienie uczniom przeżycia różnych doświad czeń plastycznych.

4. Kształtowanie kultury plastycznej (umiejętność włączania sztuki we własne, osobiste życie).

5. Uczenie wartościowania obecnych wokół ucznia zjawisk z zakresu plastyki. Zadania szkoły

1. Umożliwienie kontaktu z wielkimi dziełami sztuki prowadzącego do przeżyć estetycznych.

2. Ukazanie wielkiego bogactwa świata sztuki.

3. Tworzenie sytuacji dających możliwość przeżyć we wnętrznych, doświadczania tajemnicy, kontempla cji, a także autorefleksji.

4. Ukazanie różnych funkcji sztuki — estetycznej, po znawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeu tycznej, religijnej. Treści nauczania

1. Kontakt z dziełami sztuki plastycznej — pomniki, ga lerie, muzea.

2. Ârodki wyrazu plastycznego. Działania plastyczne w różnych materiałach, technikach i formach.

3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu.

4. Różnorodne sposoby komunikowania (komunika cja pozawerbalna — język przestrzeni, koloru, ciała itp.).

5. Krajobraz kulturowy.

6. Kształtowanie otoczenia i form użytkowych (racjo nalność, funkcjonalność, estetyka).

7. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie. Osiągnięcia

1. Rozpoznawanie wybitnych dzieł plastycznych.

2. Własna aktywność plastyczna.

3. Dbanie o estetyczny wygląd własny i otoczenia. TECHNIKA Cele edukacyjne Przygotowanie do życia w cywilizacji technicznej. Zadania szkoły Zorganizowanie warunków do samodzielnego działania technicznego z wykorzystaniem typowych metod stosowanych w podstawowych dziedzinach techniki. Treści nauczania

1. Prezentacja wybranych wielkich polskich i zagra nicznych wynalazców w dziedzinie techniki.

2. Związki techniki z rozwojem kultury i różnych dys cyplin wiedzy technicznej.

3. Projektowanie i konstruowanie; ochrona praw au torskich, wynalazczość, ochrona patentowa; mło dzieżowy ruch twórczości technicznej.

4. Materiały konstrukcyjne; wymagania użytkowe, bezpieczeństwa, ekonomiczne i konstrukcyjne.

5. Planowanie pracy indywidualnej i zespołowej, po dział pracy, koordynacja działań, rachunek ekono miczny.

6. Technologie — narzędzia i urządzenia techniczne stosowane do przetwarzania różnych materiałów; pomiary i regulacje techniczne.

7. Problemy bezpiecznego wykorzystania wytworów współczesnej techniki; urządzenia techniczne sto sowane w środowisku życia ucznia; bezpieczeń stwo poruszania się po drogach. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3628 — Poz. 458 Osiągnięcia

1. Określanie i ocenianie własnych mocnych i sła bych cech ujawnianych w działaniach technicz nych indywidualnych i zespołowych; ocenianie własnych możliwości sprostania wymaganiom wstępnie wybranego zawodu (stanowiska pracy).

2. Stosowanie różnorodnych metod i środków (sym boli, rysunków, kodów i zdjęć) w porozumiewaniu się na temat zagadnień technicznych.

3. Czytanie i sporządzanie prostych dokumentacji technicznych.

4. Bezpieczne i wydajne posługiwanie się podstawo wymi narzędziami, przyrządami i urządzeniami, dobieranie narzędzi oraz utrzymywanie ich w sta nie sprawności.

5. Eksploatacja urządzeń i systemów technicznych związanych z życiem codziennym, z uwzględnie niem zasad i reguł bezpieczeństwa, w tym korzy stanie z dróg i pojazdów. INFORMATYKA Cele edukacyjne Przygotowanie do aktywnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie informacyjnym. Zadania szkoły

1. Stworzenie warunków do osiągnięcia umiejętności posługiwania się komputerem, jego oprogramo waniem i technologią informacyjną.

2. Zainteresowanie uczniów rozwojem wiedzy infor macyjnej oraz nowymi możliwościami dostępu do informacji i komunikowania się.

3. Wspomaganie uczniów w rozpoznaniu własnych uzdolnień i zainteresowań w celu świadomego wy boru kierunku dalszego kształcenia. Treści nauczania

1. Posługiwanie się sprzętem i korzystanie z usług systemu operacyjnego. Podstawowe elementy komputera i ich funkcje. Zasady bezpiecznej pracy z komputerem. Podstawowe usługi systemu ope racyjnego. Podstawowe zasady pracy w sieci lokal nej i globalnej.

2. Rozwiązywanie problemów za pomocą programów użytkowych. Formy reprezentowania i przetwarza nia informacji przez człowieka i komputer. Redago wanie tekstów i tworzenie rysunków za pomocą komputera. Tworzenie dokumentów zawierających tekst, grafikę i tabele. Wykorzystanie arkusza kalku lacyjnego do rozwiązywania zadań z programu na uczania gimnazjum i codziennego życia. Korzysta nie z multimedialnych źródeł informacji. Przykłady różnych form organizacji danych. Przykłady wyszu kiwania i zapisywania informacji w bazach danych. Przykłady zastosowań komputera jako narzędzia dostępu do rozproszonych źródeł informacji i ko munikacji na odległość.

3. Rozwiązywanie problemów w postaci algorytmicz nej. Algorytmy wokół nas, przykłady algorytmów rozwiązywania problemów praktycznych i szkol nych. Âcisłe formułowanie sytuacji problemo wych. Opisywanie algorytmów w języku potocz nym. Zapisywanie algorytmów w postaci proce dur, które może wykonać komputer. Przykłady al gorytmów rekurencyjnych. Rozwiązywanie umiar kowanie złożonych zadań metodą zstępującą. Przy kłady testowania i oceny algorytmów.

4. Modelowanie i symulacja za pomocą komputera. Symulowanie zjawisk o znanych prostych mode lach. Modelowanie a symulacja. Przykłady tworze nia prostych modeli.

5. Społeczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki. Pożytki wynikające z rozwoju informa tyki i powszechnego dostępu do informacji. Konse kwencje dla osób i społeczeństw. Zagrożenia wy chowawcze: szkodliwe gry, deprawujące treści, uzależnienie. Zagadnienia etyczne i prawne zwią zane z ochroną własności intelektualnej i ochroną danych. Osiągnięcia

1. Wybieranie, łączenie i celowe stosowanie różnych narzędzi informatycznych do rozwiązywania typo wych praktycznych i szkolnych problemów ucznia.

2. Korzystanie z różnych, w tym multimedialnych i rozproszonych, źródeł informacji dostępnych za pomocą komputera.

3. Rozwiązywanie umiarkowanie złożonych proble mów przez stosowanie poznanych metod algoryt micznych.

4. Dostrzeganie korzyści i zagrożeń związanych z roz wojem zastosowań komputerów. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne

1. Zrozumienie powodów i sensu starań o własne cia ło, sprawność, zdrowie i urodę.

2. Zrozumienie potrzeby racjonalnej troski o witalną gotowość organizmu warunkującą osiągnięcia ży ciowe.

3. Doskonalenie sprawności kondycyjnej i koordyna cyjnej. Zadania szkoły

1. Przekazywanie wiedzy niezbędnej dla podtrzyma nia aktywności fizycznej i nawyków zdrowego sty lu życia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3629 — Poz. 458

2. Stymulowanie różnorodnych form aktywności fi zycznej uczniów, wspierającej ich rozwój, szczegól nie w okresie stabilizacji postawy ciała.

3. Organizowanie zajęć w wybranych dziedzinach re kreacyjno-sportowych i turystycznych.

4. Organizowanie zajęć fakultatywnych z zakresu „sportów całego życia”. Treści nauczania

1. åwiczenia kształtujące i korygujące postawę ciała, oddechowe, kompensacyjne.

2. åwiczenia z obciążeniem na zmiennych dystan sach, z wykorzystaniem przyborów i przyrządów.

3. Marsze, biegi, wspinanie, dźwiganie, skoki, gimna styka, gry sportowo-rekreacyjne.

4. Organizowanie i sędziowanie zawodów sporto wych, rekreacyjnych i turystycznych.

5. Zasady funkcjonowania organizmu, regeneracji sił i czynnego odpoczynku, zapobieganie chorobom i uzależnieniom. Osiągnięcia

1. Diagnozowanie własnej sprawności fizycznej i umiejętności ruchowych.

2. Hartowanie organizmu i dbałość o higienę i zdro wie.

3. Dbałość o prawidłową postawę ciała.

4. Aktywność ruchowa o charakterze rekreacyjno -sportowym w dwóch wybranych formach indywi dualnych i dwóch zespołowych.

5. Pełnienie roli organizatora, widza i sędziego w wy branych dyscyplinach rekreacyjnych i sportowych. J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY ETNICZNEJ Przedmiot realizowany jest w szkołach (oddziałach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami Cele edukacyjne

1. Opanowanie języka ojczystego zapewniające sprawną komunikację językową w różnych sytu acjach prywatnych i publicznych.

2. Uczestniczenie w kulturze, szczególnie w wymiarze symbolicznym, tak by stawała się osobistą własno ścią młodego człowieka.

3. Wszechstronny rozwój ucznia jako przygotowanie do aktywnej obecności w społeczeństwie.

4. Zdolność ucznia do odnajdywania swojego miej sca w warunkach wielokulturowości. Zadania szkoły

1. Rozwijanie w uczniach poczucia własnej wartości, tożsamości narodowej (etnicznej) oraz wiary we własne możliwości językowe.

2. Kształcenie i doskonalenie umiejętności mówienia, słuchania, czytania, pisania, odbioru różnorodnych tekstów kultury.

3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie się języka na stępuje poprzez świadome i refleksyjne jego uży wanie (bez obciążenia wiedzą teoretyczną).

4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwar tości i poszanowania innych kultur.

5. Integrowanie różnych płaszczyzn kulturowych, stwarzanie możliwości uczestnictwa w kulturze współczesnej na bazie obcowania z tradycją.

6. Ukazywanie wkładu danej mniejszości w kulturę polską i rozwój Polski. Treści nauczania

1. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu, mó wienia oraz czytania i pisania.

2. Utrwalenie i poszerzenie funkcji językowych umoż liwiających posługiwanie się językiem w sytu acjach życia codziennego.

3. Opanowanie funkcjonalnych struktur gramatycz nych.

4. Wzbogacanie słownictwa dotyczącego życia co dziennego w oparciu o materiały językowe.

5. Wielopłaszczyznowe wykorzystanie tekstu literac kiego; akcentowanie wartości ideowych, moral nych, estetycznych; wprowadzenie pojęć z zakresu historii i teorii literatury (kompozycja, narracja, podmiot liryczny, symbol, kontrast, środki wyrazu artystycznego).

6. Stosowanie różnych form wypowiedzi pisemnej (opowiadanie, streszczenie, opis, charakterystyka, sprawozdanie).

7. Wprowadzanie uczniów w technikę uczenia się i wyposażenie ich w narzędzia samodzielnej pracy umysłowej. Osiągnięcia Najistotniejszym osiągnięciem jest rozbudzenie za miłowania do języka, historii i kultury ojczystej.

1. Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiejętności wyniesionych ze szkoły podstawowej w zakresie mówienia, słuchania, czytania i pisania:

1) budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych zgodnie z intencją i okolicznościami (w związku z sytuacjami życiowymi i lekturą), Dziennik Ustaw Nr 51 — 3630 — Poz. 458

2) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informu jących, opisujących, wartościujących oraz służą cych wyrażaniu opinii, przekonywaniu i uzasad nianiu poglądów,

3) dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych w zakresie poprawiania i parafrazowania tek stów własnych i cudzych,

4) operowanie strukturami gramatycznymi odpo wiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi.

2. Samokształcenie:

1) poszukiwanie informacji z różnych źródeł i ich porządkowanie,

2) umiejętne i rozumne korzystanie ze środków ma sowego przekazu; klasyfikowanie i selekcjono wanie informacji.

3. Odbiór tekstów kultury:

1) dostrzeganie i omawianie swoistych właściwo ści poznawanych utworów i tekstów kultury,

2) rozpoznawanie wartości w utworach oraz próby ich oceny na tle wartości uniwersalnych,

3) twórcze wykonywanie utworów w żywym sło wie lub innych formach artystycznych. Lektura

1. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzające w tradycję i współczesność literacką — stosownie do możliwości i potrzeb.

2. Teksty reprezentatywne dla różnych rodzajów, ga tunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzględnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej i historycznej.

3. Teksty użytkowe, publicystyczne, popularnonauko we oraz inne teksty kultury wysokiej i masowej. ETYKA1 Cele edukacyjne

1. Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowie ka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.

2. Rozpoznawanie podstawowych wartości i dokony wanie właściwej ich hierarchizacji.

3. Podjęcie odpowiedzialności za siebie i innych oraz za dokonywane wybory moralne. Zadania szkoły

1. Uświadamianie ważnych problemów moralnych i sposobów ich rozwiązywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwo ju osobistego człowieka, kształtowania się relacji między ludźmi oraz życia społecznego, gospodar czego i politycznego.

3. Ułatwianie nawiązywania więzi z własną rodziną, krajem oraz jego kulturą, umożliwiających rzeczy wiste otwieranie się na różnorodność kultur w ota czającym świecie.

4. Umożliwienie rozwijania umiejętności prezentacji własnego stanowiska w dialogu z innymi i demo kratycznego współdecydowania. Treści nauczania

1. Człowiek jako osoba; natura i godność człowieka.

2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej i dla wewnętrznego rozwoju człowieka.

3. Samowychowanie jako droga rozwoju.

4. Główne problemy współczesnej etyki.

5. Człowiek wobec wartości; człowiek wobec cierpie nia i śmierci.

6. Moralność a religia, wiedza i polityka.

7. Wskazania moralne w religii chrześcijańskiej.

8. Wskazania moralne w innych religiach świata.

9. Moralne aspekty stosunku człowieka do świata przyrody.

10. Praca i jej wartość dla człowieka, znaczenie etyki za wodowej. Osiągnięcia

1. Dokonywanie wyboru wartości i tworzenie ich hie rarchii.

2. Rozstrzyganie wątpliwości i problemów moralnych zgodnie z przyjętą hierarchią wartości i dobrem wspólnym.

3. Stosowanie zasad harmonijnego współistnienia i współdziałania ze środowiskiem społecznym i przyrodniczym. ÂCIE˚KI EDUKACYJNE EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do korzystania z różnych źródeł in formacji.

2. Umiejętność segregowania informacji i krytyczne go ich odbioru.

3. Rozbudzanie potrzeb czytelniczych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3631 — Poz. 458

4. Przygotowanie do pracy samokształceniowej i wy korzystywania mediów jako narzędzi pracy intelek tualnej.

5. Kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z globalizacją kultury masowej. Zadania szkoły

1. Rozpoznanie i umiejętne kierowanie zainteresowa niami literackimi uczniów.

2. Tworzenie warunków do zdobywania informacji z różnych źródeł.

3. Rozwijanie wiedzy o komunikowaniu się ludzi bez pośrednio i przez media.

4. Ukazywanie zależności między formą i językiem mediów a zamierzeniami, postawami i kulturą twórców komunikatów artystycznych, informacyj nych, reklamowych i propagandowych.

5. Uświadomienie roli mass mediów i stosowanych przez nie środków i zabiegów socjotechnicznych.

6. Wprowadzenie uczniów w zasady procesu twórcze go w produkcji medialnej.

7. Zapoznanie z fundamentalnymi dziełami medialny mi: fotografii, radia, filmu, telewizji i teatru, polski mi i zagranicznymi. Treści nauczania

1. Dokumenty gromadzone w bibliotece i ich wartość informacyjna.

2. Opis i spis bibliograficzny; zestawienie tematyczne.

3. Pojęcia komunikacji medialnej: znak, symbol, kod, język, denotacja, konotacja.

4. Drogi, formy i kanały komunikowania się ludzi, funkcje komunikatów — psychologiczne podstawy komunikowania się ludzi.

5. Formy komunikatów medialnych: słownych, pi semnych, obrazowych, dźwiękowych, filmowych i multimedialnych.

6. Kody ikoniczne i symboliczne. Języki poszczegól nych mediów. Formy i środki obrazowe. Fikcja w mediach.

7. Słowo, gest i ruch jako forma wypowiedzi w życiu i w teatrze, gry dramatyczne, inscenizacje, teatr szkolny.

8. Media jako środki poznania historii i współczesno ści. Komunikaty informacyjne i perswazyjne (rekla mowe i propagandowe, public relations).

9. Podstawy projektowania i wykonywania różnych form komunikatów medialnych. Osiągnięcia

1. Korzystanie ze zbiorów i warsztatu informacyjnego biblioteki, także za pomocą automatycznych syste mów wyszukiwawczych.

2. Sporządzanie opisów bibliograficznych i bibliogra fii załącznikowej do własnych opracowań.

3. Sprawne, szybkie czytanie, notowanie i selekcjono wanie wiadomości.

4. Analizowanie komunikatów medialnych, odczyty wanie znaków i kodów dosłownych i konteksto wych.

5. Rozpoznawanie użytych środków formalnych i ich służebność względem zamierzeń twórców w róż nych formach przekazów medialnych.

6. Wykorzystywanie mediów jako źródeł informacji i opinii w samodzielnym dochodzeniu do wiedzy.

7. Posługiwanie się różnymi formami komunikatów i narzędzi medialnych w procesie komunikowania, zdobywania, dokumentowania i prezentowania wiedzy.

8. Rozróżnianie komunikatów informacyjnych od per swazyjnych, przekazów przedstawiających rzeczy wistość od interpretujących i fikcyjnych.

9. Umiejętność krytycznej analizy wartości oferty me diów i dokonywania właściwego wyboru w korzy staniu ze środków masowej komunikacji. EDUKACJA EKOLOGICZNA Cele edukacyjne

1. Uświadamianie zagrożeń środowiska przyrodnicze go, występujących w miejscu zamieszkania.

2. Budzenie szacunku do przyrody. Zadania szkoły

1. Tworzenie warunków do poznawania współzależ ności między różnymi składnikami środowiska oraz rozumienia przyczyn i skutków ingerencji czło wieka w świat przyrody.

2. Kształtowanie proekologicznej motywacji uczniów. Treści nauczania

1. Przyczyny i skutki niepożądanych zmian w atmosfe rze, biosferze, hydrosferze i litosferze.

2. Różnorodność biologiczna (gatunkowa, genetyczna oraz ekosystemów) — znaczenie jej ochrony.

3. ˚ywność — oddziaływanie produkcji żywności na środowisko.

4. Zagrożenia dla środowiska wynikające z produkcji i transportu energii; energetyka jądrowa — bezpie czeństwo i składowanie odpadów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3632 — Poz. 458 Osiągnięcia

1. Dostrzeganie, opisywanie i wyjaśnianie związków między naturalnymi składnikami środowiska, czło wiekiem i jego działalnością.

2. Krytyczna analiza relacji między działalnością czło wieka a stanem środowiska.

3. Organizowanie działań służących poprawie stanu środowiska w najbliższym otoczeniu.

4. Podejmowanie działań ekologicznych w najbliż szym otoczeniu i we własnym życiu.

5. Umiejętność przestrzegania zasad ładu i porządku w miejscach publicznych. EDUKACJA EUROPEJSKA Cele edukacyjne

1. Określenie miejsca i roli Polski i Polaków w integru jącej się Europie.

2. Rozwijanie tożsamości europejskiej budowanej na gruncie miłości do małej i wielkiej ojczyzny.

3. Ukazywanie procesu integracji jako środka prowa dzącego do przyśpieszenia transformacji ustrojo wej i osiągnięcia warunków do długofalowego roz woju kraju. Zadania szkoły

1. Ukazanie zasad funkcjonowania najważniejszych organizacji europejskich.

2. Zapoznanie z celami, podstawami ustrojowymi i in stytucjonalnymi Unii Europejskiej.

3. Wskazywanie konkretnych form i możliwości współpracy młodzieżowej oraz uczestnictwa w ży ciu publicznym zintegrowanej Europy. Treści nauczania

1. Polska w Europie. Przykłady najważniejszych wza jemnych związków między Polską a innymi pań stwami europejskimi w przeszłości.

2. Zasady ładu europejskiego opartego na wspólnej, historycznej podstawie cywilizacyjnej: filozofii greckiej, prawie rzymskim i Biblii.

3. Twórcy Wspólnot Europejskich: R. Schuman, A. de Gasperi, K. Adenauer i inni.

4. Cele i założenia Wspólnot Europejskich. Krótka hi storia traktatów.

5. Wielość koncepcji rozwoju Unii Europejskiej.

6. Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej, Komisja Europejska, Parlament Europejski, Europejski Try bunał Sprawiedliwości, Trybunał Rewidentów Księgowych.

7. Jednolity rynek europejski (swobodny przepływ osób, towarów, kapitału i usług). Waluta europej ska.

8. Polityka edukacyjna Unii Europejskiej: między od rębnością programową a formami współdziałania. Programy współpracy i wymiany młodzieży. Uzna walność kwalifikacji i wykształcenia.

9. Proces integracji Polski z Unią Europejską. Proce dury negocjacyjne. Koszty i korzyści wynikające z członkostwa w Unii Europejskiej dla polskiego obywatela.

10. Bezpieczeństwo europejskie. NATO, OBWE, ONZ. 1

1. Rada Europy. 1

2. Grupa Wyszehradzka. Inne organizacje regionalne. 1

3. Prawa człowieka. 1

4. Duchowy wymiar wspólnoty europejskiej (przesła nie Jana Pawła II). Osiągnięcia

1. Rozumienie procesów integracyjnych zachodzą cych w Europie.

2. Postawa otwartości i dialogu wznosząca się ponad uprzedzenia i stereotypy etniczne.

3. Znajomość najważniejszych instytucji europej skich.

4. Wybrane przykłady umiejętności potrzebnych w nawiązaniu współpracy europejskiej na pozio mie indywidualnym, grupowym i państwowym.

5. Przyczynianie się do powstawania świadomości „jestem Polakiem, więc jestem Europejczykiem”. EDUKACJA FILOZOFICZNA Cele edukacyjne

1. Wdrażanie do refleksji i logicznego myślenia.

2. Kształtowanie wrażliwości moralnej.

3. Zachęcanie do bliższego i głębszego poznania samego siebie.

4. Pogłębianie rozumienia rzeczywistości. Zadania szkoły

1. Ukazanie filozofii jako:

1) „umiłowania mądrości”,

2) zachęty do zadawania zasadniczych pytań,

3) drogi wiodącej do lepszego poznania prawdy,

4) jednego z fundamentów klasycznej kultury.

2. Sprzyjanie intelektualnemu rozwojowi ucznia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3633 — Poz. 458

3. Zwracanie uwagi na :

1) specyfikę myślenia filozoficznego,

2) różnicę między światem rzeczywistym a świa tem fantazji.

4. Ukazywanie roli naturalnego zdziwienia jako po czątku filozoficznego poznania.

5. Pomaganie w odpowiedzi na podstawowe pytania, dotyczące szczególnie sensu życia ludzkiego.

6. Zaprezentowanie przykładów najważniejszych osiągnięć filozofii.

7. Pomoc uczniom w odkrywaniu własnej tożsamo ści. Treści nauczania

1. Starożytne wezwanie „Poznaj samego siebie” a za wsze aktualne pytania: Kim jestem? Skąd przycho dzę? Dokąd zmierzam? Jaki jest sens życia ludzkie go?

2. Filozofia jako „umiłowanie mądrości”.

3. Starożytna Grecja jako miejsce narodzenia filozofii.

4. Najwybitniejsi przedstawiciele filozofii starożytnej: Sokrates, Platon, Arystoteles.

5. Klasyczna definicja prawdy. Poszukiwanie prawdy przez stulecia.

6. Przykłady wykorzystania klasycznej wiedzy filozo ficznej do analizy współczesnych problemów.

7. Ogólna prezentacja dyscyplin filozoficznych.

8. Filozofia a nauki szczegółowe.

9. Koncepcja człowieka jako osoby, a więc istoty ro zumnej, wolnej i zdolnej do poznania prawdy i dą żącej do dobra.

10. Przykłady podstawowych i ponadczasowych prawd filozoficznych jako części duchowego dziedzictwa ludzkości. Osiągnięcia

1. Znajomość najważniejszych pytań i pojęć filozoficz nych.

2. Rozumienie człowieka jako bytu osobowego.

3. Lepsze rozumienie siebie i drugiego człowieka.

4. Umiejętność przedstawienia krótkiej charakterysty ki dokonań Sokratesa, Platona i Arystotelesa.

5. Umiejętność analizy filozoficznej przeprowadzonej na dowolnym przykładzie.

6. Umiejętność filozoficznego określenia prawdy, wol ności i innych wartości. EDUKACJA PROZDROWOTNA Cele edukacyjne Kształtowanie zdrowego stylu życia i inspirowanie harmonijnego rozwoju. Zadania szkoły

1. Tworzenie warunków do kształtowania zdrowego stylu życia oraz harmonijnego rozwoju.

2. Uświadamianie własnej odpowiedzialności za ochronę swojego zdrowia.

3. Uświadamianie współzależności między wymiara mi zdrowia, np. fizycznym, psychicznym i ducho wym. Treści nauczania

1. Higiena osobista i otoczenia:

1) zasady pielęgnacji skóry,

2) hałas, nadmierne nasłonecznienie.

2. Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc:

1) zasady bezpieczeństwa w domu, szkole, miejscu publicznym; potrzeby w zakresie bezpieczeń stwa dzieci, osób starszych i niepełnospraw nych,

2) ryzyko związane z różnymi rodzajami aktywności i sytuacjami życiowymi, jego ocena i odpowie dzialność za jego podejmowanie,

3) pierwsza pomoc w najczęstszych przypadkach zagrożenia życia; wzywanie pomocy w nagłych wypadkach; zachowanie w sytuacjach katastrof.

3. ˚ywność i żywienie:

1) skład żywności, układanie jadłospisów, ich róż nice ze względu na kulturę, wiek, stan zdrowia, rodzaj pracy,

2) higiena produkcji i przechowywania, przenosze nie i przechowywanie żywności, prawa konsu menta, reklama żywności.

4. Aktywność ruchowa i umysłowa:

1) aktywność fizyczna w różnych okresach życia i stanach zdrowia,

2) wypoczynek bierny i czynny,

3) higiena pracy umysłowej i snu,

4) osoby niepełnosprawne i ich potrzeby.

5. Zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu — podejmowanie odpowiedzialnych wyborów.

6. Korzystanie z pomocy medycznej.

7. Poczucie własnej wartości, dawanie i przyjmowa nie wsparcia, asertywność. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3634 — Poz. 458

8. Przyczyny i skutki używania m.in. środków psycho aktywnych, formy pomocy dla osób eksperymen tujących i uzależnionych; sposoby radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Osiągnięcia

1. Rozpoznawanie czynników chroniących i czynni ków ryzyka wpływających na zdrowie i rozwój.

2. Podejmowanie działań na rzecz ochrony zdrowia. EDUKACJA REGIONALNA — DZIEDZICTWO KULTUROWE W REGIONIE Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wiedzy o kulturze własnego regionu i jej związkach z kulturą narodową.

2. Nawiązanie kontaktu ze środowiskiem lokalnym i regionalnym w celu wytworzenia bliskich więzi i zrozumienia różnorakich przynależności człowie ka.

3. Ugruntowanie poczucia tożsamości narodowej przez rozwój tożsamości regionalnej.

4. Rozwijanie wiedzy o historii regionu w powiązaniu z tradycjami własnej rodziny. Zadania szkoły

1. Wprowadzanie w świat tradycji regionu i należą cych do niej wartości.

2. Wskazywanie przykładów umożliwiających integra cję z kulturą regionu.

3. Wspieranie kontaktów z osobami i instytucjami zaj mującymi się ochroną i pomnażaniem dziedzictwa kulturowego w regionie. Treści nauczania

1. Położenie i zróżnicowanie przestrzenne elementów środowiska geograficznego regionu.

2. Rola regionu i jego związki z innymi regionami Pol ski.

3. Charakterystyka i pochodzenie społeczności regio nalnej.

4. Elementy historii regionu i jego najwybitniejsi przedstawiciele.

5. Język regionalny, gwary i nazewnictwo regionalne, miejscowe nazwy, imiona i nazwiska.

6. Elementy dziejów kultury regionalnej, regionalne tradycje, obyczaje i zwyczaje, muzyka.

7. Główne zabytki przyrody i architektury w regionie.

8. Historia i tradycja własnej rodziny na tle historii i tradycji regionu. Osiągnięcia

1. Odnajdywanie wartości, jaką stwarza wspólnota lo kalna i jej kultura w życiu człowieka.

2. Prezentowanie własnego regionu i jego walorów oraz cech wyróżniających.

3. Działanie na rzecz ochrony regionalnego dziedzic twa kulturowego.

4. Udział w lokalnych inicjatywach kulturalnych.

5. Wybrane umiejętności regionalne (tańce, śpiewy). KULTURA POLSKA NA TLE TRADYCJI ÂRÓDZIEMNOMORSKIEJ Cele edukacyjne

1. Rozumienie ciągłości rozwoju kultury i trwałości ludzkich osiągnięć.

2. Wiązanie aktualnych wydarzeń społecznych, poli tycznych i kulturalnych z przeszłością.

3. Dostrzeganie w kulturze antycznej korzeni tożsamo ści kulturowej Polski i Europy. Zadania szkoły Uświadomienie uczniom związków współczesnej kultury (przede wszystkim polskiej) z kulturą grecką, rzymską i chrześcijańską.

1. Przygotowanie uczniów do samodzielnego poszu kiwania źródeł i przyczyn konkretnych zjawisk na szej cywilizacji i kultury.

2. Ułatwienie rozumienia aktualnych wydarzeń spo łecznych, politycznych i kulturalnych przy wykorzy staniu szeroko rozumianej wiedzy o świecie staro żytnym.

3. Ułatwienie rozumienia i stosowania popularnych zwrotów, sentencji, powiedzeń i wyrażeń łaciń skich, z czasów starożytnych i późniejszych, obec nych w kulturze i języku polskim.

4. Ułatwienie posługiwania się terminologią współ czesną opartą na językach klasycznych i nowożyt nych. Treści nauczania

1. Chronologia starożytności.

2. Elementy historii i geografii świata starożytnego.

3. Wybrane zagadnienia z życia codziennego Greków i Rzymian.

4. Znaczenie mitologii, misteriów, obrzędów, świąt i uroczystości.

5. Rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3635 — Poz. 458

6. Podstawowe wiadomości o dziejach języka, alfabe tu, pisma.

7. Przykłady literatury i sztuki starożytnej Grecji i Rzy mu.

8. Powstawanie kultury chrześcijańskiej i jej związki z kulturą Grecji i Rzymu.

9. Obecność wartości świata starożytnego w średnio wieczu i nowożytnej Europie.

10. Rola filozofii greckiej, prawa rzymskiego i Biblii w kulturze polskiej. Osiągnięcia

1. Dostrzeganie związków między kulturą współcze sną a starożytną kulturą Grecji i Rzymu oraz chrze ścijaństwem pierwszych wieków.

2. Posługiwanie się słownikami w celu zrozumienia i interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, po jęć i terminów pochodzących z języków klasycz nych.

3. Wykorzystywanie wiedzy o kulturze śródziemno morskiej w kolejnych etapach edukacji oraz w życiu społecznym i zawodowym.

4. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie in formacji pozwalających na interpretację współcze snych wydarzeń w świetle początków kultury śród ziemnomorskiej. OBRONA CYWILNA Cele edukacyjne Przygotowanie do prawidłowego współdziałania w przypadku wystąpienia zagrożenia zbiorowego. Zadania szkoły

1. Kształcenie umiejętności udzielania pierwszej po mocy w nagłych wypadkach.

2. Przekazywanie uczniom wiedzy o zasadach zacho wania się w stanach zagrożenia życia i zdrowia.

3. Uświadomienie uczniom znaczenia obrony cywil nej (ludzi, środowiska i dóbr materialnych) i wy kształcenia właściwych zachowań w sytuacjach za grożeń. Treści nauczania

1. Główne zadania i organizacja sił i środków obrony cywilnej w okresie pokoju; formacje obrony cywil nej.

2. Ostrzeganie i alarmowanie ludności o zagroże niach.

3. Ochrona przed skutkami powodzi, pożaru i innych zagrożeń.

4. Powszechny obowiązek obrony.

5. Katastrofy drogowe i kolejowe — zasady zachowa nia się.

6. èródła promieniowania jądrowego i jego skutki.

7. Sposoby znakowania substancji toksycznych (wy branych według katalogu ONZ).

8. Zasady pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. Osiągnięcia

1. Ocenianie wydarzeń zagrażających życiu i ujmowa nie ich w związki przyczynowo-skutkowe.

2. Opisywanie i ocenianie sytuacji wymagających od ludzi wspólnego działania oraz podporządkowania się pewnym rygorom (zarządzeniom).

3. Przyjmowanie odpowiedzialności za zdrowie (ży cie) własne i innych.

4. Udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3636 — Poz. 458 Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA UCZNIÓW Z UPOÂLEDZENIEM UMYS¸OWYM W STOPNIU UMIARKOWANYM I ZNACZNYM W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH, GIMNAZJACH I ODDZIA¸ACH PRZYSPOSABIAJÑCYCH DO PRACY W ZASADNICZYCH SZKO¸ACH ZAWODOWYCH Wskazania ogólne

1. Edukacja dzieci i młodzieży z upośledzeniem umy słowym w stopniu umiarkowanym i znacznym po lega na integralnej realizacji funkcji wychowaw czej, dydaktycznej i opiekuńczej szkoły, z uwzględ nieniem specyficznych form i metod pracy oraz za sad nauczania, opisanych przez współczesne nauki pedagogiczne.

2. Specyfika kształcenia dzieci i młodzieży z upośle dzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym polega na wychowaniu i nauczaniu ca łościowym, zintegrowanym, opartym na wielo zmysłowym poznawaniu otaczającego świata — w całym procesie edukacji. W stosunku do wielu uczniów, zwłaszcza z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym, przez cały okres ich pobytu w szkole podstawowej, a następnie w gimnazjum, działania edukacyjne mogą nie wykraczać poza pe wien obszar, zaspokajając specyficzne potrzeby i możliwości edukacyjne tych uczniów. Należy uznać prawo osób niepełnosprawnych do rozwoju we własnym tempie i uwzględniać to prawo pod czas ustalania kierunków pracy z uczniem. Z opisa nego wyżej powodu podstawa programowa nie przypisuje kolejnym etapom edukacyjnym w szko le podstawowej i gimnazjum odrębnych celów i nie wyróżnia dla nich odrębnych zadań ani treści na uczania.

3. Działalność edukacyjna szkoły (dydaktyczna, wy chowawcza i rewalidacyjna) opiera się na indywi dualnych programach edukacyjnych, ustalonych dla każdego ucznia na podstawie wielospecjali stycznej oceny poziomu jego funkcjonowania i za wierających realne, szczegółowe cele, zadania i tre ści, mieszczące się w strefie najbliższego rozwoju ucznia, które pozostają w zbieżności z celami, zada niami i treściami niniejszej podstawy programo wej.

4. Indywidualne programy edukacyjne opracowuje zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem. Do zadań członków tego zespołu nale ży:

1) ustalanie dla każdego ucznia w określonych od stępach czasu, nie rzadziej jednak niż raz w roku, oceny poziomu funkcjonowania (do rejestrowa nia oceny zmian w funkcjonowaniu ucznia mo gą być stosowane różne dokumenty, opisane w literaturze pedagogicznej lub wypracowane w danej placówce; dokumentacja ma charakter ciągły, obejmujący cały czas pobytu ucznia w szkole),

2) programowanie aktywności indywidualnej i ze społowej uczniów z równoczesnym zaangażo waniem sfery umysłowej, emocjonalno-moty wacyjnej i działaniowej,

3) programowanie zintegrowanych oddziaływań rewalidacyjnych wspierających rozwój ucznia.

5. Nauczyciele prowadzą zajęcia edukacyjne, organi zując uczniów w zespoły edukacyjno-terapeutycz ne (zwane w ramowych statutach szkół oddziała mi), zachowując ciągłość nauczania i dostosowu jąc czas zajęć i przerw do potrzeb i możliwości psy chofizycznych uczniów. O doborze uczniów do ze społów decydują głównie ich potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne, w mniejszym stopniu wiek i lata nauki.

6. W miarę zmian zachodzących w rozwoju uczniów, w wyniku rozbudzenia ich zainteresowań i ujaw nienia zdolności, możliwe jest na każdym etapie edukacyjnym dla celów organizacyjno-metodycz nych wyodrębnienie zajęć edukacyjnych:

1) funkcjonowanie w środowisku,

2) muzyka z rytmiką,

3) plastyka,

4) technika,

5) wychowanie fizyczne,

6) religia/etyka. W kształceniu tym wskazana jest pełna korelacja treści nauczania i wychowania.

7. Nawet niewielkie postępy ucznia powinny być wzmacniane pozytywnie, natomiast brak postę pów nie podlega wartościowaniu negatywnemu.

8. Wskazane jest nawiązanie współpracy z rodziną ucznia, włączanie jej w tworzenie planu rewalida cji, a także w miarę możliwości w realizowanie pewnych jego elementów w domu rodzinnym ucznia. Konieczna jest też taka organizacja działal ności rewalidacyjnej szkoły, która przygotuje śro dowisko do przyjęcia ucznia, jego zaakceptowania i udzielania mu pomocy.

9. Pożądany jest udział rodziców (prawnych opieku nów) w konsultacjach dotyczących postępów i trudności ucznia, wspieranie przez szkołę ich wy siłków w pracy z dzieckiem (zgodnie ze specyfiką rodziny, wyznawanymi przez nią wartościami i kul tywowaną tradycją). Cele edukacyjne Celem edukacji uczniów z upośledzeniem umysło wym w stopniu umiarkowanym i znacznym jest rozwi janie autonomii ucznia niepełnosprawnego, jego per sonalizacja oraz socjalizacja, a w szczególności wypo sażenie go — w ramach posiadanych przez niego real nych możliwości — w takie umiejętności i wiadomości, aby:

1) mógł porozumiewać się z otoczeniem w najpełniej szy sposób, werbalnie lub pozawerbalnie,

2) zdobył maksymalną niezależność życiową w zakre sie zaspokajania podstawowych potrzeb życio wych,

3) był zaradny w życiu codziennym, adekwatnie do in dywidualnego poziomu sprawności i umiejętności, oraz miał poczucie sprawczości,

4) mógł uczestniczyć w różnych formach życia spo łecznego na równi z innymi członkami danej zbio rowości, znając i przestrzegając ogólnie przyjęte normy współżycia, zachowując prawo do swojej inności. Zadania szkoły

1. Tworzenie właściwych warunków, niezbędnych do zapewnienia uczniowi komfortu psychicznego, po czucia bezpieczeństwa i akceptacji, nawiązanie po zytywnego kontaktu emocjonalnego nauczyciela z uczniem. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3637 — Poz. 458

2. Wypracowywanie sposobów dokonywania oceny aktualnego funkcjonowania ucznia i na jej podsta wie wytyczanie bądź korygowanie indywidualnego programu edukacyjnego.

3. Rozwijanie u ucznia motywacji do porozumiewania się z drugą osobą (rówieśnikiem, dorosłym), ko munikowania potrzeb i stanów emocjonalnych.

4. Tworzenie sytuacji edukacyjnych i wykorzystywa nie sytuacji życiowych do rozwijania umiejętności komunikacyjnych uczniów, w tym także umiejętno ści czytania i pisania, jak również elementarnych umiejętności matematycznych.

5. Wdrażanie do samodzielnego wykonywania czyn ności związanych z samoobsługą, budzenie chęci pomocy innym, umożliwianie doznawania satys fakcji z osiąganej niezależności.

6. Konstruowanie sytuacji wychowawczych umożli wiających doświadczanie relacji społecznych, przy gotowanie do pełnienia ról społecznych, wzmac nianie pozytywnych przeżyć związanych z pełnio nymi rolami.

7. Uczenie zasad współistnienia społecznego (pomoc sąsiedzka i inne zachowania prospołeczne, posza nowanie godności osobistej drugiego człowieka, uprzejmość, życzliwość i inne).

8. Kształtowanie umiejętności radzenia sobie w róż nych sytuacjach społecznych, uczenie umiejętno ści rozwiązywania sytuacji konfliktowych.

9. Uczenie umiejętności kierowania swoim postępo waniem, rozwijanie umiejętności dokonywania wyboru i poczucia odpowiedzialności za własne decyzje, uczenie obowiązkowości i kształtowanie niezależności uczuciowej.

10. Tworzenie sytuacji sprzyjających poznawaniu oto czenia, w którym przebywa uczeń, instytucji i obiektów, z których będzie w przyszłości korzystał. 1

1. Umożliwianie uczniowi udziału w różnorodnych wydarzeniach społecznych i kulturalnych w roli od biorcy i twórcy kultury, uczenie przy tym wyrażania swoich przeżyć i emocji. 1

2. Przybliżanie tradycji i obyczajów lokalnych, naro dowych, rozbudzanie poczucia przynależności do społeczności lokalnej, regionu, kraju. 1

3. Umożliwianie poznawania środowiska przyrodni czego, budzenie zainteresowania i szacunku dla otaczającej przyrody i wychowanie do życia w har monii z przyrodą. 1

4. Wspieranie rozwoju sprawności psychofizycznej uczniów, prowadzenie zajęć niezbędnych do roz woju psychoruchowego. 1

5. Organizowanie warunków do uprawiania przez uczniów różnych dyscyplin sportowych, udziału w zawodach sportowych, turystyce i krajoznaw stwie. 1

6. Tworzenie warunków do zdobywania umiejętności technicznych i wykorzystywania ich w różnych sy tuacjach życiowych. Umożliwianie korzystania z urządzeń technicznych, ułatwiających funkcjono wanie w życiu. 1

7. Zapewnienie uczniowi udziału w różnorodnych za jęciach rewalidacyjnych wspierających rozwój, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wielospecja listycznej ocenie jego rozwoju. Treści nauczania Treści nauczania i wychowania w kształceniu uczniów z upośledzeniem umysłowym powinny być podporządkowane indywidualnemu programowi edu kacyjnemu. Przy realizacji treści nauczania należy wy korzystać wszystkie możliwości, jakie stwarza określo ne środowisko społeczno-kulturowe ucznia oraz baza dydaktyczna szkoły. Zakres treści nauczania ulega po szerzaniu w miarę nabywania przez uczniów wiadomo ści, umiejętności i sprawności.

1. Umiejętność samoobsługi:

1) kształtowanie sprawności niezbędnych w co dziennym życiu, dotyczących ubierania się, je dzenia, higieny osobistej, czynności fizjologicz nych, ochrony organizmu przed szkodliwymi czynnikami,

2) kształtowanie nawyków i postaw ogólnie akcep towanych w tym zakresie.

2. Dbałość o zdrowie:

1) przyjmowanie prawidłowej pozycji ciała przy na uce,

2) utrwalanie podstawowych nawyków higienicz nych i żywieniowych,

3) unikanie czynników szkodliwych dla zdrowia,

4) korzystanie z pomocy medycznej.

3. Umiejętność porozumiewania się z otoczeniem, w tym:

1) wykorzystywanie komunikatów pozawerbal nych,

2) poznawanie wspierających bądź alternatywnych metod komunikacji (w stosunku do uczniów na potykających trudności w słownym porozumie waniu się),

3) doskonalenie języka,

4) doskonalenie wymowy.

4. Rozwijanie percepcji wzrokowej i spostrzegania:

1) w toku obserwacji rzeczywistości i na obrazkach,

2) poprzez manipulowanie przedmiotami i porząd kowanie przedmiotów,

3) poprzez wyszukiwanie różnic i podobieństw oraz zauważanie zmian w otoczeniu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3638 — Poz. 458

5. Rozwijanie percepcji słuchowej poprzez:

1) ćwiczenia wrażliwości słuchowej,

2) ćwiczenia rytmiczne,

3) ćwiczenia słuchu fonematycznego,

4) analizę i syntezę słuchową.

6. åwiczenia pamięci — dotykowej, ruchowej, słow nej i innej.

7. Czytanie i pisanie, poprzedzone starannym przygo towaniem:

1) usprawnianie analizatora wzrokowego i słucho wego,

2) rozwijanie orientacji przestrzennej,

3) rozwijanie sprawności manualnej i grafomoto rycznej,

4) rozwijanie lateralizacji,

5) rozwijanie koordynacji wzrokowo-ruchowej,

6) inne wskazane usprawnienia. Biorąc pod uwagę indywidualne uwarunkowania uczniów, którzy nie posiądą umiejętności pisania ręcznego, w miarę możliwości, należy przygoto wać ich do posługiwania się maszyną do pisania bądź komputerem.

8. Elementarne umiejętności matematyczne:

1) porównywanie,

2) odwzorowywanie,

3) porządkowanie zbiorów przedmiotów,

4) liczenie i posługiwanie się pieniędzmi,

5) mierzenie długości, objętości, ciężaru, czasu — z zastosowaniem prostych przyrządów po miarowych.

9. Poznawanie najbliższego otoczenia:

1) szkoły,

2) instytucji, urzędów,

3) placówek kulturalnych,

4) sklepów, punktów usługowych.

10. Poznawanie najbliższego środowiska społeczno -kulturowego:

1) aktywne uczestniczenie w różnych formach ż ycia społecznego, kulturalnego i religijnego,

2) przygotowanie ucznia do pełnienia różnorod nych ról społecznych (w tym roli dorosłej kobie ty i dorosłego mężczyzny),

3) wdrażanie do kulturalnego, społecznie akcepto wanego sposobu bycia. 1

1. Twórczość artystyczna:

1) kontakt z dziełami muzycznymi, plastycznymi, filmowymi i teatralnymi,

2) aktywność muzyczna, plastyczna, parateatral na, taneczna,

3) umiejętne stosowanie różnorodnych środków artystycznego wyrazu,

4) rozwijanie specjalnych uzdolnień i zaintereso wań kulturalnych. 1

2. Poznawanie przyrody:

1) zapoznawanie z różnorodnymi środowiskami naturalnymi,

2) prowadzenie hodowli i upraw,

3) kształtowanie postaw proekologicznych w kon taktach z przyrodą. 1

3. Zajęcia ruchowe:

1) zabawy i gry ruchowe służące rozwijaniu spraw ności psychofizycznej,

2) ćwiczenia gimnastyczne i korekcyjne niezbędne do rozwoju psychoruchowego,

3) udział w zawodach sportowych, turystyce i kra joznawstwie,

4) wykorzystywanie nabytych umiejętności rucho wych w życiu codziennym,

5) przygotowanie do aktywnego spędzania wolne go czasu. 1

4. Kształcenie techniczne:

1) poznawanie materiałów i produktów codzienne go użytku, ich właściwości i zastosowań,

2) korzystanie z prostych narzędzi,

3) korzystanie z urządzeń socjalnych i technicznych powszechnego użytku, zgodnie z ich przeznacze niem,

4) kształtowanie zachowań proekologicznych w trakcie posługiwania się narzędziami, korzy stania z urządzeń socjalnych i technicznych. 1

5. Zajęcia rewalidacyjne. Prowadzone są na wszystkich etapach kształcenia, wspomagają rozwój ucznia. Mogą mieć charakter ko rekcyjny, kompensacyjny, usprawniający, stymulujący, rozwijający — w zależności od indywidualnych potrzeb poszczególnych uczniów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3639 — Poz. 458 Ze względu na konieczność zachowania ciągłości i spójności między poszczególnymi etapami kształce nia należy stosować odpowiednio zasady ogólne kształcenia i wychowania przyjęte dla szkoły podsta wowej i gimnazjum. Nauczanie i wychowanie na kolej nym etapie kształcenia stanowią naturalną konse kwencję w stosunku do nauczania i wychowania na po przednim etapie kształcenia. Nadrzędnym celem pracy edukacyjnej każdego na uczyciela jest dążenie do wszechstronnego rozwoju ucznia. Konieczna jest harmonijna realizacja zadań w zakresie nauczania, kształcenia umiejętności i wy chowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każdego nauczyciela. Szkoła w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególności:

1) naukę poprawnego i swobodnego wypowiadania się w mowie i w piśmie z wykorzystaniem różno rodnych środków wyrazu,

2) poznawanie wymaganych pojęć i zdobywanie rze telnej wiedzy w zakresie umożliwiającym podjęcie studiów wyższych bądź ułatwiającym zdobycie za wodu,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pamię ciowego opanowania przekazywanych treści,

4) rozwijanie zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syn tetycznego,

6) traktowanie wiadomości przedmiotowych, stano wiących wartość poznawczą samą w sobie, w spo sób integralny, prowadzący do lepszego rozumie nia świata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i życia spo łecznego,

8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej po strzeganej w perspektywie kultury europejskiej i światowej. W liceum ogólnokształcącym, liceum profilowa nym i technikum uczniowie kształcą swoje umiejętno ści w celu wykorzystania zdobytej wiedzy we współ czesnym świecie. Szczególnie istotnym zadaniem jest odpowiednie przygotowanie uczniów do podjęcia pra cy. Nauczyciele tworzą uczniom warunki do nabywa nia następujących umiejętności:

1) planowania, organizowania i oceniania własnej nauki, przyjmowania za nią odpowiedzialności,

2) skutecznego porozumiewania się w różnych sytu acjach, prezentacji własnego punktu widzenia i uwzględniania poglądów innych ludzi, poprawne go posługiwania się językiem ojczystym, przygoto wywania do publicznych wystąpień,

3) efektywnego współdziałania w zespole, budowania więzi międzyludzkich, podejmowania indywidual nych i grupowych decyzji, skutecznego działania na gruncie zachowania obowiązujących norm,

4) rozwiązywania problemów w twórczy sposób,

5) poszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł, efektywnego posługi wania się technologiami informacyjnymi i komuni kacyjnymi,

6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz two rzenia potrzebnych doświadczeń i nawyków,

7) rozwijania sprawności umysłowych oraz osobi stych zainteresowań,

8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjne go rozwiązywania konfliktów i problemów społecz nych. W swojej pracy wychowawczej nauczyciele wspie rają rodziców w realizacji ich zadań wychowawczych tak, aby umożliwiać uczniom przejmowanie odpowie dzialności za własne życie i rozwój osobowy. Nauczy ciele tworzą w szkole środowisko sprzyjające zarówno wszechstronnemu rozwojowi osobowemu uczniów (w wymiarze fizycznym — w tym zdrowotnym, psy chicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym), jak i ich rozwojowi społecznemu, wspierając przy tym:

1) rozwijanie dociekliwości poznawczej, ukierunko wanej na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie,

2) poczucie użyteczności zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i całej edukacji na da nym etapie,

3) dążenie do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, umiejętne godzenie dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialności za siebie z od powiedzialnością za innych, wolności własnej z wolnością innych,

4) poszukiwanie, odkrywanie i dążenie na drodze rze telnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życio wych i wartości ważnych dla odnalezienia własne go miejsca w świecie,

5) przygotowywanie się do życia w rodzinie, w spo łeczności lokalnej i w państwie,

6) dążenie do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3640 — Poz. 458 Załącznik nr 4 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA LICEÓW OGÓLNOKSZTA¸CÑCYCH, LICEÓW PROFILOWANYCH I TECHNIKÓW

7) kształtowanie w sobie postawy dialogu, umiejętno ści słuchania innych i rozumienia ich poglądów. Uczniowie liceów ogólnokształcących, liceów pro filowanych i techników są przygotowywani w szczegól ności do podejmowania wyzwań współczesnego świa ta, takich jak: integracja, globalizacja, wymiana infor macji, postęp naukowo-techniczny. Wszechstronny rozwój ucznia oraz zrównoważony rozwój kraju wymagają, aby osnowę programów na uczania i programów wychowania w liceach ogólno kształcących, liceach profilowanych i technikach stano wiły równocześnie: otwartość na świat, ale i tożsamość oparta na dziedzictwie kultury własnej ojczyzny; wie dza ogólna i umiejętność jej praktycznego wykorzysty wania, ale także zdolność rozumienia i definiowania zmiennej rzeczywistości; śmiałe poszukiwania wśród tego, co nowe i nieznane, ale i wierność zasadom etycznym. Nauczyciele w pracy wychowawczej wskazują ide ał, zgodnie z którym uczeń dojrzały, dobrze przygoto wany do życia w społeczeństwie, to człowiek uczciwy, umiejący żyć z innymi i dla innych. Âcieżki edukacyjne W liceum ogólnokształcącym, liceum profilowa nym i technikum, obok przedmiotów, wprowadza się następujące ścieżki edukacyjne:

1) edukacja czytelnicza i medialna,

2) edukacja ekologiczna,

3) edukacja europejska,

4) edukacja filozoficzna,

5) edukacja prozdrowotna,

6) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w re gionie,

7) wychowanie do życia w rodzinie. Dyrektor szkoły zapewnia uwzględnienie proble matyki ścieżek edukacyjnych w szkolnym zestawie pro gramów nauczania. Realizację ścieżek edukacyjnych zapewniają nauczyciele wszystkich przedmiotów, któ rzy do własnego programu włączają odpowiednio tre ści danej ścieżki. Częściowej realizacji treści ścieżek edukacyjnych można dokonać w czasie odrębnych, modułowych, kil kugodzinnych zajęć. Działalność edukacyjna liceum ogólnokształcące go, liceum profilowanego i technikum jest określona przez:

1) szkolny zestaw programów nauczania, który — uwzględniając wymiar wychowawczy — obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydak tycznego,

2) program wychowawczy szkoły, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli,

3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb roz wojowych uczniów oraz potrzeb danego środowi ska, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli oraz rodziców. Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły oraz program profilaktyki tworzą spójną całość. Ich przygotowanie i realizacja są zada niem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela. Podstawa programowa zakłada w liceum ogólno kształcącym, liceum profilowanym i technikum kształ cenie w zakresie podstawowym, natomiast w liceum ogólnokształcącym przewiduje dla wybranych, zgod nie z odrębnymi przepisami, przedmiotów dodatkowo kształcenie w zakresie rozszerzonym. LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE, LICEUM PROFILOWANE I TECHNIKUM KSZTA¸CENIE W ZAKRESIE PODSTAWOWYM PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Cele edukacyjne

1. Poznanie dzieł literackich wchodzących w skład dziedzictwa polskiej, europejskiej i światowej kul tury.

2. Osiąganie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej.

3. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej.

4. Wzmacnianie wiary w swoje możliwości oraz po czucia odpowiedzialności za własny rozwój i samo dzielne decyzje dotyczące dalszej nauki i wyboru zawodu.

5. Kształtowanie hierarchii wartości w oparciu o wy bitne dzieła kultury. Zadania szkoły

1. Rozbudzanie zainteresowań wybitnymi dziełami li teratury i sztuki oraz tworzenie warunków sprzyja jących pogłębionemu poznawaniu i przeżywaniu ich treści.

2. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kul turowe, w tradycję narodową i dziedzictwo kulturo we krajów europejskich; pomoc w rozpoznawaniu obecności tradycji we współczesnej kulturze.

3. Przybliżanie literatury współczesnej i ukazywanie jej miejsca w dzisiejszej kulturze. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3641 — Poz. 458

4. Przygotowanie ucznia do świadomego i krytyczne go odbioru dzieł kultury (także masowej).

5. Pomoc w kształtowaniu umiejętności interpretowa nia arcydzieł literackich i rozpoznawania ich w kon tekście egzystencjalnym, aksjologicznym i histo rycznym; pomoc w rozpoznawaniu w nich wartości i ich hierarchizacji.

6. Pomoc w rozwijaniu sprawności komunikacyjnych stosownie do sytuacji; kształtowanie świadomości mocy języka i możliwości rozszerzania granic wła snego świata poprzez język.

7. Wzbogacanie wiedzy o języku traktowanym jako hi storycznie rozwijający się system i jako wsparcie w podejmowaniu refleksji porządkującej obserwa cje językowej praktyki.

8. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznane go materiału.

9. Pomoc w utrwalaniu nawyków samokształcenio wych.

10. Wspomaganie rozwoju kultury językowej i uwrażli wianie na piękno mowy ojczystej. Treści nauczania

1. Język jako zjawisko semiotyczne:

1) pojęcie znaku, rodzaje znaków,

2) podstawowe funkcje znaku językowego: komu nikowanie, informowanie, ekspresja, impresja,

3) język jako system znakowy; mówiona i pisana wersja języka.

2. Budowa języka:

1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,

2) sposoby wzbogacania zasobu leksykalnego (konstrukcje słowotwórcze, neologizmy, zapoży czenia),

3) zasób leksykalny i frazeologiczny języka; seman tyczna i niesemantyczna wartość słowa,

4) budowa wypowiedzeń (zdań) i tekstów; leksykal na i składniowa spójność tekstu.

3. Wypowiedź językowa:

1) wypowiedzi monologowe i dialogowe,

2) podstawowe gatunki wypowiedzi językowych (przemówienie, referat, artykuł, dyskusja, nego cjacje),

3) wartościowanie wypowiedzi językowych: po prawność, błąd językowy, prawdziwość — fał szywość, szczerość — kłamstwo, wartość este tyczna wypowiedzi,

4) etyka mówienia: uczciwość, agresja językowa, wulgarność, manipulacja językowa.

4. Retoryczne użycie języka:

1) werbalne i niewerbalne środki komunikacji,

2) retoryczne środki perswazji i ekspresji,

3) stosowność i skuteczność retoryczna,

4) retoryczny aspekt wieloznaczności słowa i wy powiedzi (homonimia, znaczenie nieostre, elip sa, anakolut i paradoks),

5) etykieta językowa.

5. Miejsce języka w społeczeństwie:

1) pochodzenie i rozwój języka; podstawowe zmia ny historyczne w polszczyźnie,

2) społeczne i terytorialne zróżnicowanie języka: dialekt, gwara, żargon, zróżnicowanie pokole niowe.

6. Stylowe odmiany języka:

1) style indywidualne i funkcjonalne (styl potoczny, artystyczny, publicystyczny, naukowy); podsta wowe typy stylizacji (archaizacja, stylizacja po toczna, gwarowa),

2) stylowa stosowność wypowiedzi wobec sytuacji komunikacyjnej,

3) języki specjalistyczne i terminologia.

7. Pojęcia kultury:

1) dzieło literackie i jego wyróżniki,

2) kultura masowa i elitarna; pop-kultura i kultura wysoka,

3) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewi zja, Internet),

4) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

5) arcydzieło, kicz.

8. Tradycje literackie:

1) staropolska i oświeceniowa,

2) romantyczna i pozytywistyczna,

3) młodopolska i awangardowa,

4) konteksty biblijne i antyczne,

5) kontynuacje i nawiązania.

9. Proces historyczno-literacki:

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) konwencja literacka i typowe dla niej środki ar tystyczne,

3) konteksty utworu: historyczne i biograficzne,

4) prąd artystyczny,

5) epoka i następstwo epok.

10. Tematy, motywy, wątki:

1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp., Dziennik Ustaw Nr 51 — 3642 — Poz. 458

2) natura a cywilizacja; motywy franciszkańskie w kulturze. 1

1. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:

1) prawda, dobro, piękno,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

4) wolność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, tolerancja,

5) ojczyzna, mała ojczyzna,

6) naród, społeczeństwo. Osiągnięcia

1. Słuchanie i mówienie:

1) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żą dania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubasz ności, prowokacji, aprobaty, negacji); sprawne wypowiadanie się ze świadomością intencji,

2) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza od różnianie szczerości od nieszczerości, prawdy od nieprawdy, podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgaryzmów w zachowa niach językowych),

3) sprawne i świadome posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny mówionej (zwłaszcza ogólną i potoczną) w zależności od sytuacji ko munikacyjnej,

4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, źle posta wionych, podchwytliwych, retorycznych,

5) operowanie bogatym repertuarem semantycz nym i frazeologicznym w rozmaitych wypowie dziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach; słuchanie wypowiedzi partne rów (dostrzeganie kontrowersji w dyskusji i ne gocjacjach),

7) aktywne i krytyczne słuchanie (z empatią, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeci wem) wystąpień publicznych; odróżnianie fak tów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów:

1) sprawne posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny w odmianie pisanej (zwłaszcza ogólnej i fachowej) w zależności od sytuacji ko munikacyjnej,

2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowie dzi; analiza tematu, układanie planów i konspek tów; nadawanie tytułów i śródtytułów,

3) praca redakcyjna nad tekstem własnym i cu dzym, w tym z użyciem edytora tekstu : popra wianie, adiustacja, podział na części składowe (rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,

4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) eliminowanie niewłaściwego użycia środków powodujących niejednoznaczność wypowiedzi (homonimia, anakoluty, elipsy, paradoksy),

6) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwro tów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, listu intencyjnego i motywacyjnego,

7) wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, re ferat, interpretacja utworu literackiego lub frag mentu.

3. Czytanie:

1) rozumienie różnych kodów w przekazach kultu ry masowej,

2) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonauko wych, tekstów prasowych (informacja, komen tarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publicz ne),

3) umiejętność czytania ze zrozumieniem dzieł lite rackich.

4. Odbiór dzieł sztuki:

1) w wymiarze interpretacyjnym: a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zro zumieniem sensu, z troską o estetykę czyta nia, właściwą dykcję, akcent, intonację itd., b) recytacja z pamięci wybranych tekstów po etyckich, c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy inter pretacji; umiejętność przywołania właściwe go kontekstu, d) rozumienie tekstów o różnym stopniu kom plikacji; odbiór znaczeń metaforycznych, roz poznawanie aluzji literackich, toposów, sym boli kulturowych, e) odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,

2) w wymiarze historycznym: a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romań ski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyj ny), b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią cywilizacji (zwłaszcza Polski i Euro py), c) porównywanie utworów literackich (z róż nych epok) o podobnych motywach, d) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3643 — Poz. 458 e) rozpoznawanie przybliżonego czasu powsta nia utworów na podstawie obrazu kultury ma terialnej, obyczaju, konwencji, stylu i języka,

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: a) rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dziełach literackich: wskazywanie w litera turze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie, b) odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów od bioru; zrozumienie formacyjnych i terapeu tycznych wartości czytanych dzieł dla poje dynczego czytelnika i wspólnoty pokolenio wej czy kulturowej.

5. Samokształcenie:

1) syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,

2) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, re lacjonowanie; opis bibliograficzny,

3) korzystanie z różnych źródeł informacji (doku mentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magne towidowych, Internetu). Lektura

1. Literatura polska: (konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiązania) Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej; J. Kochanowski — pieśni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki — satyry i liryki (wybór); A. Mickiewicz — Pan Tadeusz, Dziady cz. III; wybra ne sceny z dramatów romantycznych (J. Słowac kiego, Z. Krasińskiego); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. Słowackiego, C.K. Nor wida); B. Prus — Lalka; E. Orzeszkowa — Nad Nie mnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycz nych; H. Sienkiewicz — wybrana powieść; wybór poezji młodopolskiej; S. Wyspiański — Wesele; W. Reymont — Chłopi, t. 1: Jesień; S. ˚eromski — Lu dzie bezdomni, Przedwiośnie; W. Gombrowicz — fragmenty prozy; wybrany utwór z prozy polskiej XX w. (np. M. Dąbrowskiej, Z. Nałkowskiej); wybra ny dramat XX wieku (S. Mrożka, S. Różewicza); T. Borowski — wybrane opowiadania; G. Herling -Grudziński — Inny świat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: B. Leśmiana, L. Staffa, J. Tuwima, M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Miłosza, K.K. Baczyńskiego, T. Różewicza, Z. Herberta, M. Białoszewskiego, W. Szymborskiej, S. Barań czaka, J.Twardowskiego); wybrane fragmenty pro zy dokumentalnej (reportaż, dziennik, pamiętnik) i eseistycznej; utwory współczesne zaproponowa ne przez uczniów i nauczyciela; inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, utwory muzyczne, obra zy, słuchowiska, programy telewizyjne, teksty pra sowe),

2. Literatura powszechna: wybrany klasyczny dramat starożytnej Grecji; Ho racy — wybór pieśni; W. Szekspir — wybrany dra mat; Molier — wybrana komedia; W. Goethe — Cierpienia młodego Wertera; wybrana europejska powieść XIX wieku; J. Conrad — wybrany utwór; wybrana powieść XX wieku. J¢ZYKI OBCE A. Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako pierwszego, stanowiącej kontynuację nauczania te go języka w gimnazjum Cele edukacyjne

1. Osiągnięcie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym, zapewniających swobodne po sługiwanie się w kraju nauczanego języka lub w kontaktach z dość wymagającymi użytkownika mi, a także w przyszłej nauce i pracy.

2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka obcego na poziomie rozszerzonym. Zadania szkoły

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między innymi przez pozytywną informację zwrotną, doty czącą indywidualnych umiejętności językowych.

2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycz nych, w tym, w miarę możliwości, multimedial nych, których wybór odpowiada obowiązującym normom wychowawczym.

3. Dążenie do zapewnienia uczniom maksimum kon taktu z językiem obcym, np. poprzez wymianę ze szkołami z innych krajów lub uczestnictwo w pro gramach międzynarodowych.

4. Wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.

5. Zapewnienie uczniom możliwości wykorzystywa nia znajomości języka przy wykonywaniu zespoło wych, zwłaszcza interdyscyplinarnych, projektów.

6. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy cieka wości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur. Treści nauczania

1. Ugruntowanie wiadomości i umiejętności naby tych na poprzednich etapach nauki.

2. Rozwijanie integracji sprawności językowych.

3. Uzyskanie szerokich umiejętności językowych, po zwalających na swobodne operowanie językiem w bogatym repertuarze sytuacyjno-tematycznym, z uwzględnieniem tematyki kraju ojczystego.

4. Uzyskanie umiejętności językowych poprzez kon takt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pi semnymi, z uwzględnieniem różnych rejestrów ję Dziennik Ustaw Nr 51 — 3644 — Poz. 458 zykowych, stylu formalnego i nieformalnego, frag mentów tekstów literackich obszaru języka naucza nego.

5. Zapoznanie z głównymi odmianami nauczanego ję zyka.

6. Poszerzenie komponentu kulturowego obszaru ję zyka nauczanego, z uwzględnieniem tematyki inte gracji europejskiej.

7. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozosta łych przedmiotów.

8. Zapoznanie z elementami języka i normami socjo kulturowymi, które pozwalają funkcjonować na rynku pracy. Osiągnięcia

1. Praktyczne posługiwanie się językiem na poziomie zaawansowanym.

2. Ogólne rozumienie autentycznych przekazów słow nych, odbieranych za pośrednictwem mediów (np. audycja radiowa, telewizyjna, film) oraz teksto wych (prasa, opracowania popularnonaukowe, fragmenty tekstów literackich, wybrane przekazy internetowe).

3. Umiejętność wyszukiwania, selekcji, porządkowa nia szczegółowych informacji w autentycznych przekazach słownych oraz tekstowych.

4. Umiejętność uczestniczenia w dyskusji, w tym ar gumentowanie, wyrażanie opinii, uzasadnianie i obrona własnych sądów.

5. Rozumienie i stosowanie środków językowych, służących wyrażaniu różnorodnych intencji oraz stanów emocjonalnych (np. hipoteza, wątpliwość, zakłopotanie).

6. Posługiwanie się wybranymi środkami stylistycz nymi dla wyrażania ironii, żartobliwego charakteru wypowiedzi itd.

7. Dokonywanie kompozycji tekstów usłyszanych i przeczytanych.

8. Przetwarzanie przeczytanych lub usłyszanych infor macji, z uwzględnieniem zmiany rejestru, stylu lub formy.

9. Rozumienie i umiejętność skomentowania faktów socjokulturowych, typowych dla obszaru języka nauczanego, w tym zwyczajów, tradycji i literatury.

10. Pisanie typowych sformalizowanych tekstów (np. curriculum vitae, podanie o pracę czy stypendium). 1

1. Pisanie wybranych tekstów niesformalizowanych (np. list, komentarz, esej). 1

2. Stosowanie odpowiednich dla języka pisanego środków leksykalnych i morfosyntaktycznych w zakresie określonego typu wypowiedzi pisem nych. 1

3. Rozpoznawanie standardowych odmian języka na uczanego. 1

4. Dostrzeganie błędów oraz dokonywanie autokorek ty. 1

5. Opanowanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji (m.in. lek sykonów, encyklopedii, słowników specjalistycz nych oraz źródeł elektronicznych). B. Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako pierwszego, rozpoczynającej się od poziomu zero wego, lub jako drugiego, gdy nauczanie tego języ ka stanowi kontynuację nauczania w gimnazjum Cele edukacyjne

1. Opanowanie języka na poziomie zapewniającym w miarę sprawną komunikację w odniesieniu do spraw życia codziennego.

2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka obcego na poziomie podstawowym. Zadania szkoły

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między innymi przez pozytywną informację zwrotną doty czącą indywidualnych kompetencji językowych.

2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycz nych, których wybór odpowiada zadaniom wycho wawczym.

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z języ kiem obcym oraz możliwość aktywnego używania języka mówionego i pisanego.

4. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy cieka wości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.

5. Umożliwienie uczniom wykorzystywania znajomo ści języka przy wykonywaniu różnorodnych projek tów, w tym pozajęzykowych.

6. Wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego. Treści nauczania

1. Struktury morfosyntaktyczne umożliwiające formu łowanie prostych wypowiedzi w odniesieniu do te raźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych.

2. Funkcje językowe umożliwiające posługiwanie się językiem w sytuacjach życia codziennego.

3. Słownictwo dotyczące ż ycia codziennego, uwzględ niające realia kraju/obszaru języka nauczanego oraz kraju ojczystego. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3645 — Poz. 458

4. Ogólne wiadomości kulturowo-cywilizacyjne na te mat kraju/ obszaru języka nauczanego.

5. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mó wienia, opanowanie zasad wymowy.

6. Rozwijanie sprawności czytania i pisania, opano wanie zasad ortografii.

7. Rozwijanie integracji sprawności językowych.

8. Nabywanie umiejętności językowych poprzez kon takt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pi semnymi.

9. Rozróżnianie formalnego i nieformalnego stylu ję zyka.

10. Korzystanie z technik kompensacyjnych. 1

1. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozosta łych przedmiotów. 1

2. Rozwijanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji. Osiągnięcia

1. W zakresie słuchania:

1) rozumienie ogólnego sensu oraz intencji pro stych wypowiedzi osób posługujących się tym językiem jako macierzystym,

2) rozumienie sensu prostych, autentycznych wy powiedzi w różnych warunkach odbioru (np. roz mowa przez telefon, komunikat na dworcu),

3) wyszukiwanie informacji szczegółowych w nie skomplikowanych wypowiedziach i dialogach,

4) rozumienie ogólnego sensu prostych wypowie dzi zawierających niezrozumiałe elementy, któ rych znaczenia uczeń może domyślić się (np. z kontekstu).

2. W zakresie mówienia:

1) uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczących życia codziennego,

2) formułowanie w miarę płynnych, krótkich i spój nych wypowiedzi na określone tematy, z zasto sowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przy szłości oraz relacji przestrzennych,

3) posługiwanie się odpowiednimi środkami języ kowymi dla wyrażenia intencji, uczuć, emocji w sytuacjach życia codziennego,

4) poprawne językowo i logiczne wyrażanie myśli i opinii na określone tematy,

5) relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

6) właściwa reakcja językowa na wypowiedź roz mówcy oraz stosowanie rutynowych zachowań językowych,

7) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy,

8) prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach życia codziennego,

9) opanowanie wymowy w stopniu zapewniają cym zrozumiałość wypowiedzi osób posługują cych się tym językiem jako macierzystym.

3. W zakresie czytania:

1) rozumienie powszechnie spotykanych doku mentów i tekstów autentycznych, takich jak: roz kłady jazdy, ogłoszenia, reklamy, menu, listy, in strukcje,

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

3) rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu przy czytaniu pobieżnym,

4) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawie ra fragmenty niezrozumiałe,

5) wyszukiwanie konkretnych informacji z częścio wo niezrozumiałego tekstu.

4. W zakresie pisania:

1) sformułowanie i zapisanie własnego oraz otrzy manego prostego komunikatu,

2) napisanie prostego tekstu użytkowego (np. za proszenia, rezerwacji, podania, curriculum vitae, ogłoszenia) oraz wypełnianie formularzy,

3) napisanie streszczenia prostego tekstu,

4) stosowanie właściwego słownictwa, struktur morfosyntaktycznych i zasad ortografii w pro stych tekstach.

5. Inne umiejętności — korzystanie ze słownika jedno i dwujęzycznego oraz innych źródeł informacji, w tym również elektronicznych. C. Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako drugiego, rozpoczynającej się od poziomu zerowe go Cele edukacyjne Opanowanie języka na poziomie zapewniającym minimum komunikacji językowej. Zadania szkoły

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między innymi przez pozytywną informację zwrotną, doty czącą indywidualnych umiejętności językowych.

2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycz nych, których wybór odpowiada zadaniom wycho wawczym.

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z języ kiem obcym oraz możliwości aktywnego używania języka mówionego i pisanego. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3646 — Poz. 458

4. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielno ści w procesie uczenia się języka obcego.

5. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy cieka wości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur. Treści nauczania

1. Podstawowe struktury morfosyntaktyczne umożli wiające formułowanie wypowiedzi w odniesieniu do teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz re lacji przestrzennych.

2. Podstawowe funkcje językowe umożliwiające po sługiwanie się językiem w prostych sytuacjach ży cia codziennego.

3. Podstawowe wiadomości oraz słownictwo dotyczą ce życia codziennego uwzględniające realia kraju ojczystego oraz kraju/obszaru nauczanego języka.

4. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mó wienia, zaznajomienie z zasadami wymowy.

5. Rozwijanie sprawności czytania i pisania, zaznajo mienie z zasadami ortografii.

6. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innych języków obcych oraz pozo stałych przedmiotów nauczania. Osiągnięcia

1. W zakresie słuchania:

1) rozumienie prostych sytuacji komunikacyjnych, w tym intencji rozmówcy,

2) rozumienie instrukcji nauczyciela,

3) rozumienie ogólnego sensu oraz wyszukiwanie szczegółowych informacji w nieskomplikowa nych wypowiedziach i dialogach.

2. W zakresie mówienia:

1) zadawanie prostych pytań oraz udzielanie odpo wiedzi,

2) uzyskiwanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach życia codziennego,

3) formułowanie krótkich wypowiedzi o sobie, swoim otoczeniu, regionie, kraju,

4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczącej typowych sytuacji życia codzienne go,

5) opanowanie wymowy w stopniu zapewniają cym zrozumiałość wypowiedzi.

3. W zakresie czytania:

1) rozumienie powszechnie spotykanych doku mentów i tekstów autentycznych, takich jak: roz kłady jazdy, ogłoszenia, reklamy, menu, listy, in strukcje,

2) wyszukiwanie szczegółowych informacji w pro stych tekstach,

3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adapto wanych tekstów.

4. W zakresie pisania:

1) wypełnianie typowych formularzy, przekazanie prostej informacji, napisanie krótkiego listu,

2) stosowanie zasad ortografii w zakresie poznane go materiału.

5. Inne umiejętności — korzystanie ze słownika dwu języcznego i innych źródeł informacji, w tym rów nież elektronicznych. D. Dotyczy nauczania języka łacińskiego i kultury an tycznej jako drugiego języka obcego Cele edukacyjne

1. Znajomość języka na poziomie pozwalającym na rozumienie i samodzielne tłumaczenie (z wykorzy staniem słownika) oryginalnych tekstów łaciń skich.

2. Poznanie roli i miejsca kultury śródziemnomorskiej w życiu współczesnym i różnych dziedzinach wie dzy z odwołaniem się do wiedzy uzyskanej na wcześniejszych etapach kształcenia. Zadania szkoły

1. Zapoznanie uczniów z językiem łacińskim w zakre sie umożliwiającym tłumaczenie tekstów oryginal nych i preparowanych.

2. Rozwijanie w uczniach poczucia przynależności do kręgu kultury śródziemnomorskiej; zapoznanie z przekazaną przez starożytność tradycją ż ycia oby watelskiego.

3. Nauczanie posługiwania się poprawną polszczyzną i rozumienia terminologii współczesnej opartej na językach klasycznych; rozwijanie wrażliwości języ kowej i kształtowanie kultury języka.

4. Doskonalenie ogólnej sprawności językowej; do skonalenie umiejętności jasnego i precyzyjnego formułowania myśli.

5. Kształcenie samodzielności intelektualnej oraz sprawności w porządkowaniu pracy umysłowej. Treści nauczania

1. Gramatyka, leksyka i frazeologia w zakresie umoż liwiającym tłumaczenie i analizę fragmentów dzieł oryginalnych.

2. Wybrane fragmenty dzieł autorów starożytnych i autorów polsko-łacińskich w oryginale.

3. ¸acina jako język literatury, środek komunikacji ję zykowej, język sakralny, język tekstów naukowych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3647 — Poz. 458

4. Wpływ łaciny i greki na strukturę i zasoby leksykal ne współczesnych języków europejskich: łacina ja ko wspólny język Europejczyków.

5. Kontynuacja kształcenia w zakresie kultury i cywili zacji śródziemnomorskiej, z uwzględnieniem na stępujących treści:

1) kanon topiki antycznej w literaturze i sztuce (jak odczytywać mity, pojęcia, symbole),

2) elementy wiedzy o językach klasycznych w za kresie pozwalającym zrozumieć podstawowe terminy, pojęcia, powiedzenia i przysłowia oraz etymologię niektórych wyrazów stale obecnych w języku polskim i innych językach nowożyt nych,

3) znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury pol skiej,

4) wybrane fragmenty dzieł autorów greckich i rzymskich w przekładzie — w zakresie istotnym dla zrozumienia kanonu lektur z literatury pol skiej i światowej,

5) historia gatunków literackich, przykłady najwy bitniejszych dzieł: epos, liryka, sielanka, dramat attycki, komedia stara i nowa, historiografia, re toryka grecka i rzymska, początki piśmiennictwa chrześcijańskiego,

6) inne elementy wiedzy o starożytności niezbędne do przekładu, analizy i interpretacji tekstów. Osiągnięcia

1. Rozumienie i tłumaczenie (z wykorzystaniem słow nika) oryginalnych tekstów łacińskich.

2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie tekstów oryginalnych i w przekładach.

3. Operatywna znajomość gramatyki łacińskiej.

4. Poprawne stosowanie w wypowiedziach wyrażeń i terminów pochodzących z języków klasycznych.

5. Wykorzystywanie znajomości języka łacińskiego do lepszego zrozumienia zjawisk językowych za chodzących w języku polskim i innych językach no wożytnych.

6. Poprawne formułowanie myśli i sądów.

7. Dostrzeganie ponadczasowych wartości w dzie łach z odległych epok i rozumienie ich znaczenia dla współczesnej kultury polskiej i światowej. HISTORIA Cele edukacyjne

1. Pogłębienie i rozwinięcie wiedzy oraz umiejętności uzyskanych w toku wcześniejszej edukacji celem lepszej znajomości i rozumienia przeszłości wła snego regionu i kraju oraz dziejów świata.

2. Pogłębienie rozumienia powiązań między przeszło ścią, teraźniejszością i przyszłością.

3. Budowanie własnej tożsamości i kształtowanie systemu wartości.

4. Rozwijanie postaw obywatelskich i patriotycznych, poczucia przynależności do wspólnoty rodzinnej, lokalnej, regionalnej, grupy etnicznej i narodowej.

5. Przygotowanie się do udziału w życiu różnych spo łeczności; kształtowanie postawy zrozumienia i to lerancji wobec odmiennych kultur, obyczajów i przekonań mieszczących się w kanonie wartości cywilizacyjnych. Zadania szkoły

1. Wspieranie procesu dojrzewania intelektualnego i emocjonalnego uczniów.

2. Stworzenie możliwości kształtowania i rozwoju za interesowań uczniów wybranymi problemami hi storii.

3. Umożliwienie uczniom wykorzystywania zdobywa nej wiedzy zgodnie z ich zainteresowaniami i zdol nościami. Treści nauczania Âwiat

1. Różnorodność cywilizacji świata w przeszłości i obecnie.

2. Postęp a kryzysy cywilizacyjne. Konflikty społecz ne. Wojny, ludobójstwo, Holocaust.

3. Przemiany form gospodarowania od czasów naj dawniejszych po współczesną rewolucję technicz ną; historyczny rozwój kultury materialnej.

4. Państwo jako podstawowa forma zorganizowania społeczeństw; przemiany państw. Europa

1. Fundamenty Europy; jedność i różnorodność; prze miany ideowe. Rola chrześcijaństwa w tworzeniu tożsamości europejskiej.

2. Kształtowanie się narodów Europy; ich wkład w hi storię; współistnienie i konflikty pomiędzy pań stwami.

3. Przemiany w obrębie struktur, świadomości i oby czajowości społeczeństw europejskich. Polska

1. Państwo polskie i przemiany jego form.

2. Uwarunkowania i przeobrażenia polskiej świado mości narodowej i politycznej.

3. Polska w dziejach gospodarki i struktur społecznych Europy. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3648 — Poz. 458

4. Postawy jednostek oraz grup społecznych wobec potrzeb epok.

5. Wielokulturowość w dziejach Polski; współistnienie religii i wyznań; znaczenie chrześcijaństwa, w tym Kościoła Katolickiego. Region

1. Mała ojczyzna a terytorium państwa polskiego.

2. Odrębność i wkład regionu do wspólnej historii.

3. Dziejowe uwarunkowania specyfiki kulturowej re gionu.

4. Zabytki historyczne w regionie. Rodzina i jednostka

1. Dzieje jednostki i rodziny na tle szerszych przemian historycznych. Osiągnięcia

1. Umiejętność zbierania, przedstawiania i interpre towania wiedzy historycznej z wykorzystaniem róż norodnych źródeł informacji.

2. Umiejętność dokonywania ujęć przekrojowych i problemowych.

3. Rozumienie, że jednostki i grupy społeczne, w przeszłości i obecnie, w zróżnicowany sposób objaśniają i wykorzystują historię.

4. Formułowanie i uzasadnianie opinii historycznych podczas dyskusji oraz w krótkich wypowiedziach ustnych i pisemnych.

5. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiejętności w życiu społecznym. WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Cele edukacyjne

1. Osiągnięcie motywacji i zdolności do indywidual nej i zbiorowej aktywności społecznej na gruncie szacunku dla własnego państwa i prawa oraz roz wijanie poczucia współodpowiedzialności za spo łeczeństwo i państwo.

2. Rozwijanie cnót społecznych i obywatelskich, pa triotyzmu i odpowiedzialności za dobro wspólne.

3. Doskonalenie umiejętności oceny stanowisk i dzia łań uczestników życia publicznego z punktu widze nia podstawowych wartości życia społecznego.

4. Rozumienie i nabywanie umiejętności stosowania przepisów prawa.

5. Pogłębienie tożsamości kulturowej i narodowej. Zadania szkoły

1. Kształtowanie postaw prospołecznych i obywatel skich.

2. Sprzyjanie angażowaniu się uczniów w indywidual ne i zespołowe działania na rzecz wspólnego dobra i dobra innych.

3. Wspieranie samorządności uczniowskiej, zachęca nie do stosowania niektórych demokratycznych procedur w życiu szkoły.

4. Pomoc uczniom w rozpoznaniu i realizowaniu ich praw i powinności.

5. Tworzenie warunków do wymiany poglądów uczniów — wysłuchiwania opinii innych i wyraża nia własnego zdania.

6. Zapoznanie uczniów z funkcjonowaniem wybra nych instytucji władzy państwowej, samorządowej i sądowniczej oraz organizacjami społecznymi (umożliwienie obserwacji ich działalności). Treści nauczania Społeczeństwo

1. Jednostka — grupa — społeczeństwo. Struktura ż y cia społecznego.

2. Prawidłowości życia społecznego. Instytucje.

3. Konflikty społeczne, harmonia społeczna.

4. Samoorganizujące się społeczeństwo. Wzory oby watelskiego działania, rola interesów grupowych.

5. Społeczeństwo polskie we współczesnym świecie i jego problemy.

6. Etyka życia społecznego. Postawy prospołeczne (odwaga cywilna, prawdomówność, wrażliwość społeczna, solidarność).

7. Kultura życia publicznego. Subkultury młodzieżo we. Polityka

1. Obywatel a władza w systemach totalitarnych, au torytarnych i demokratycznych.

2. Fundamentalne zasady demokracji: antyczne i chrześcijańskie korzenie demokracji.

3. Demokracja i wartości, konflikty wartości w życiu publicznym.

4. Współczesne doktryny polityczne.

5. Prawa i obowiązki, cnoty obywatelskie, kultura po lityczna.

6. Formy uczestnictwa obywateli w życiu publicznym.

7. Ustrój państwowy Rzeczypospolitej Polskiej; orga ny władzy i ich kompetencje, administracja pu bliczna, samorząd terytorialny. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3649 — Poz. 458 Prawo

1. Pojęcie prawa, normy prawnej, przepisu prawa.

2. Funkcje i zadania prawa.

3. Rodzaje prawa (prawo międzynarodowe, europej skie i krajowe, prawo kościelne, prawo naturalne i stanowione; prawo cywilne, karne i administra cyjne).

4. Prawa człowieka — źródła, dokumenty, procedury.

5. Tworzenie prawa. Hierarchia norm prawnych.

6. Akty prawne — wyszukiwanie i rozumienie przepi sów prawa. Polska, Europa, świat

1. Integracja europejska, Polska w Europie.

2. ¸ ad międzynarodowy — konflikty i systemy bezpie czeństwa.

3. Problemy współczesnego świata. Osiągnięcia

1. Rozumienie problemów ż ycia publicznego, określa nie ich przyczyn i przewidywanie skutków.

2. Krytyczne korzystanie z różnych źródeł informacji dotyczących spraw publicznych.

3. Umiejętność formułowania, uzasadniania i obrony własnego stanowiska na forum publicznym.

4. Umiejętność organizowania działań o charakterze obywatelskim.

5. Znajomość zasad i umiejętność stosowania proce dur demokratycznych.

6. Znajomość podstaw ustroju Polski zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w tym praw i obowiązków obywatelskich.

7. Rozróżnianie kompetencji poszczególnych orga nów władzy i instytucji państwowych i samorządo wych.

8. Rozumienie stanowisk uczestników debaty pu blicznej i umiejętność krytycznej analizy ich argu mentów.

9. Analizowanie motywów działań i wyborów doko nywanych przez uczestników życia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartości życia społecznego; ocena własnych decyzji i działań.

10. Orientacja w podstawowych zasadach prawa i pol skiego systemu prawnego. 1

1. Rozumienie aktów prawnych; umiejętność formu łowania argumentów dla poparcia własnego sta nowiska. 1

2. Wypełnianie druków urzędowych, sporządzanie pism do władz publicznych i innych instytucji. 1

3. Umiejętność czytania ze zrozumieniem tekstów pu blicystycznych i popularnonaukowych dotyczą cych nauk społecznych, polityki i prawa. MATEMATYKA Cele edukacyjne

1. Wykształcenie umiejętności operowania najprost szymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmien nymi i zbudowanymi z nich wyrażeniami algebra icznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeń elemen tarnych) oraz funkcjami.

2. Wykształcenie umiejętności budowania modeli matematycznych dla różnorodnych sytuacji z życia codziennego oraz ich wykorzystania do rozwiązy wania problemów praktycznych.

3. Wykształcenie umiejętności projektowania obli czeń i ich wykonywania.

4. Poznanie podstawowych elementów myślenia ma tematycznego.

5. Uzyskanie umiejętności samodzielnego zdobywa nia wiedzy matematycznej. Zadania szkoły Zadaniem szkoły jest pomoc uczniom w osiąganiu wskazanych celów edukacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem:

1) umiejętności precyzyjnego formułowania myśli w mowie i piśmie,

2) kształcenia wyobraźni geometrycznej,

3) umiejętności odczytywania oraz przedstawiania danych w różnych formach (symbolicznej, graficz nej, za pomocą wzorów),

4) umiejętności wykorzystania nowoczesnych narzę dzi wspomagających rozwiązywanie problemów matematycznych (kalkulatory, komputery),

5) umiejętności współpracy przy rozwiązywaniu pro blemów. Treści nauczania Liczby i ich zbiory

1. Zbiory; suma, iloczyn, różnica zbiorów. Podstawo we pojęcia rachunku zdań.

2. Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory: liczby naturalne (liczby pierwsze), liczby całkowite, wy mierne i niewymierne. Rozwinięcie dziesiętne licz by rzeczywistej.

3. Przypomnienie działań na potęgach. Potęga o wy kładniku wymiernym.

4. Oś liczbowa. Przedziały na osi liczbowej. Sumy przedziałów; iloczyny i różnice takich zbiorów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3650 — Poz. 458

5. Wartość bezwzględna liczby rzeczywistej. Interpre tacja geometryczna.

6. Pojęcie błędu przybliżenia. Szacowanie wartości liczbowych. Obliczenia procentowe. Funkcje i ich własności

1. Pojęcie funkcji. Wykres funkcji liczbowej.

2. Wyznaczanie dziedziny funkcji, jej miejsc zerowych, zbioru wartości, wartości największej i najmniej szej w danym przedziale, przedziałów monotonicz ności.

3. Zastosowania funkcji do opisu zależności w przyro dzie, gospodarce i życiu codziennym.

4. Przesuwanie wykresu funkcji wzdłuż osi x i osi y. Wielomiany i funkcje wymierne

1. Funkcja liniowa.

2. Trójmian kwadratowy i jego pierwiastki. Wykres funkcji kwadratowej.

3. Rozwiązywanie zadań prowadzących do równań i nierówności stopnia drugiego.

4. Wielomiany. Działania na wielomianach.

5. Dzielenie wielomianów z resztą. Twierdzenie Bé zout. Zastosowanie do znajdywania pierwiastków wielomianów metodą rozkładania na czynniki.

6. Działania na wyrażeniach wymiernych. Funkcja ho mograficzna.

7. Rozwiązywanie równań i nierówności z funkcją ho mograficzną. Funkcje trygonometryczne

1. Funkcje trygonometryczne kąta ostrego w trójkącie prostokątnym.

2. Miara łukowa kąta. Definicja funkcji trygonome trycznych dowolnego kąta.

3. Wykresy funkcji trygonometrycznych.

4. Najprostsze tożsamości trygonometryczne. Ciągi liczbowe

1. Definicja i przykłady ciągów liczbowych.

2. Ciąg arytmetyczny i geometryczny. Wzór na n-ty wyraz. Wzór na sumę n początkowych wyrazów.

3. Procent składany. Oprocentowanie lokat i kredy tów. Planimetria

1. Własności czworokątów wypukłych. Okrąg wpisa ny w czworokąt. Okrąg opisany na czworokącie.

2. Wyznaczanie związków miarowych w figurach pła skich z zastosowaniem trygonometrii.

3. Oś symetrii i środek symetrii figury.

4. Twierdzenie Talesa i jego związek z podobień stwem. Cechy podobieństwa trójkątów. Geometria analityczna

1. Równanie prostej na płaszczyźnie. Półpłaszczyzna — opis za pomocą nierówności.

2. Odległość na płaszczyźnie kartezjańskiej. Stereometria

1. Graniastosłupy i ostrosłupy. Walec, stożek, kula.

2. Wzajemne położenie krawędzi i ścian brył: kąt na chylenia prostej do płaszczyzny i kąt dwuścienny.

3. Wyznaczanie związków miarowych w bryłach z za stosowaniem trygonometrii. Rachunek prawdopodobieństwa

1. Proste zadania kombinatoryczne.

2. Pojęcie prawdopodobieństwa i jego własności.

3. Obliczanie prawdopodobieństw zdarzeń w skoń czonych przestrzeniach probabilistycznych.

4. Elementy statystyki opisowej: średnia arytmetycz na, średnia ważona, mediana, wariancja i odchyle nie standardowe (liczone z próby). Osiągnięcia W zakresie operowania obiektami abstrakcyjnymi

1. Wykonywanie działań na liczbach i wyrażeniach al gebraicznych.

2. Opisywanie zbiorów za pomocą równań, nierówno ści i ich układów oraz upraszczanie takich opisów.

3. Sporządzanie wykresów funkcji oraz odczytywania własności funkcji z wykresu.

4. Wyznaczanie związków miarowych dla figur pła skich i brył. W zakresie budowania modeli matematycznych i ich stosowania

1. Opisywanie związków pomiędzy wielkościami licz bowymi za pomocą równań i nierówności.

2. Wykrywanie zależności funkcyjnych między wielko ściami liczbowymi.

3. Wyznaczanie związków metrycznych i miarowych w otaczającej przestrzeni.

4. Budowanie modeli zjawisk losowych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3651 — Poz. 458 W zakresie projektowania obliczeń i ich wykonywania

1. Przeprowadzanie obliczeń dokładnych i przybliżo nych (w tym procentowych).

2. Rozwiązywanie niektórych typów równań oraz ich układów.

3. Wyznaczanie miar figur geometrycznych.

4. Obliczanie prawdopodobieństw zdarzeń. W zakresie kształcenia myślenia matematycznego

1. Umiejętność definiowania prostych obiektów ma tematycznych.

2. Umiejętność podawania przykładów i kontrprzykła dów. W zakresie samodzielnego zdobywania wiedzy mate matycznej

1. Wyszukiwanie w materiałach źródłowych potrzeb nych informacji matematycznych.

2. Samodzielne opanowanie definicji i twierdzeń z podręcznika.

3. Przyswajanie schematów rozumowań i ich stoso wanie.

4. Sprawne sporządzanie notatek. FIZYKA I ASTRONOMIA Cele edukacyjne

1. Âwiadomość istnienia praw rządzących mikro i makroświatem oraz wynikająca z niej refleksja fi lozoficzno-przyrodnicza.

2. Dostrzeganie natury i struktury fizyki oraz astrono mii, ich rozwoju i związku z innymi naukami przy rodniczymi.

3. Przygotowanie do rozumnego odbioru i oceny in formacji, a także podejmowania dyskusji i formuło wania opinii.

4. Rozumienie znaczenia fizyki dla techniki, medycy ny, ekologii, jej związków z różnymi dziedzinami działalności ludzkiej oraz implikacji społecznych i możliwości kariery zawodowej.

5. Zainteresowanie fizyką i astronomią. Zadania szkoły

1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy w oparciu o zagadnienia występujące w życiu codziennym, w przyrodzie, w technice.

2. Rozszerzenie wiedzy fizycznej ucznia w celu pogłę bienia rozumienia nauki, jej możliwości i ograni czeń.

3. Ukazanie roli eksperymentu, obserwacji i teorii w poznawaniu przyrody. Zapoznanie uczniów z bu dowaniem modeli oraz ich rolą w objaśnianiu zja wisk i tworzeniu teorii.

4. Kształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł informacji poprzez analizę treści dotyczą cych nauki, zawartych w prasie, radiu i telewizji.

5. Wdrażanie uczniów do samodzielnego formułowa nia wypowiedzi o zagadnieniach fizycznych i astro nomicznych, prowadzenia dyskusji w sposób ter minologicznie i merytorycznie poprawny oraz roz wiązywania prostych problemów fizycznych.

6. Pokazywanie znaczenia, możliwości i piękna fizyki.

7. Inspirowanie dociekliwości i postawy badawczej uczniów.

8. Stworzenie warunków do planowania i prowadze nia eksperymentów oraz analizy ich wyników.

9. Wykorzystywanie metod komputerowych do bu dowania modeli i analizy wyników doświadczeń.

10. Zapoznanie z możliwościami współczesnych tech nik badawczych. Treści nauczania

1. Ruch, jego powszechność i względność. Pojęcie ru chu w historii filozofii i w naukach przyrodniczych. Ruch w różnych układach odniesienia. Maksymal na szybkość przekazu informacji w przyrodzie i jej konsekwencje. Efekty relatywistyczne.

2. Oddziaływania w przyrodzie. Rodzaje oddziaływań w mikro- i makroświecie. Pola sił i ich wpływ na charakter ruchu.

3. Makroskopowe własności materii, a jej budowa mi kroskopowa. Model oscylatora harmonicznego i je go zastosowanie w opisie przyrody, ruch drgający (amplituda, okres, częstotliwość, przemiany ener gii). Mikroskopowe modele ciał makroskopowych o różnorodnych własnościach mechanicznych, elektrycznych, magnetycznych, optycznych oraz ich zastosowanie w urządzeniach codziennego użytku.

4. Porządek i chaos w przyrodzie. Procesy termodyna miczne, ich przyczyny i skutki. Procesy odwracalne i nieodwracalne, druga zasada termodynamiki, en tropia, statystyczny charakter makroskopowych prawidłowości w przyrodzie.

5. Âwiatło i jego rola w przyrodzie. Âwiatło jako fala, długość fali, szybkość rozchodzenia się fali, interfe rencja i dyfrakcja, widmo fal elektromagnetycz nych, barwa, odbicie i załamanie światła, rozszcze pienie światła białego, polaryzacja światła. Kwan towy model światła, zjawisko fotoelektryczne i je go zastosowania. Budowa atomu, analiza spektral na, laser i jego zastosowania. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3652 — Poz. 458

6. Energia i jej przemiany, transport energii. Przegląd poznanych form energii. Równoważność masy i energii. Elementy fizyki jądrowej. Energetyka ją drowa, reaktory a broń jądrowa. Promieniotwór czość, jej zastosowania i zagrożenia. Transport energii w ruchu falowym. Konwekcja. Przewodnic two cieplne. Przewodnictwo elektryczne.

7. Budowa i ewolucja Wszechświata. Czas — prze strzeń — materia — energia. Cząstki elementarne a historia Wszechświata. Obserwacyjne podstawy kosmologii. Modele kosmologiczne. Galaktyki i ich układy. Ewolucja gwiazd.

8. Jedność mikro- i makroświata. Fale materii, dowo dy eksperymentalne falowych cech cząstek ele mentarnych, dualizm falowo-korpuskularny. Po miar makroskopowy w fizyce a pomiary w mikro świecie kwantowym, niepewności pomiarowe a zasada nieoznaczoności.

9. Fizyka a filozofia. Zakres stosowalności teorii fizycz nych. Determinizm i indeterminizm w opisie przyro dy. Elementy metodologii nauk, metoda indukcyjna i hipotetyczno-dedukcyjna, metody statystyczne.

10. Narzędzia współczesnej fizyki i ich rola w badaniu mikro- i makroświata. Laboratoria i metody ba dawcze współczesnych fizyków. Współczesne ob serwatoria astronomiczne. Osiągnięcia naukowe minionego wieku i ich znaczenie. Podstawą do realizacji powyższych treści nauczania są elementarne wiadomości i umiejętności z zakresu me chaniki, elektromagnetyzmu, fizyki cząsteczkowej i optyki wyniesione przez ucznia z gimnazjum. Nawią zanie do nich w trakcie realizacji poszczególnych haseł jest niezbędne. Osiągnięcia

1. Umiejętność obserwacji i opisywania zjawisk fi zycznych i astronomicznych.

2. Umiejętność posługiwania się ze zrozumieniem wybranymi pojęciami fizycznymi.

3. Umiejętność wykorzystywania modeli do wyjaśnia nia zjawisk i procesów fizycznych oraz świado mość granic stosowalności wybranych modeli.

4. Umiejętność planowania i wykonywania doświad czeń fizycznych i prostych obserwacji astronomicz nych, zapisywania i analizowania ich wyników.

5. Umiejętność sporządzania i interpretacji wykresów.

6. Umiejętność korzystania z praw i zasad fizyki do wyjaśniania wybranych zjawisk zachodzących w przyrodzie.

7. Umiejętność wykorzystywania wiedzy fizycznej do wyjaśniania zasad działania i bezpiecznego użytko wania wybranych urządzeń technicznych.

8. Umiejętność wskazania przykładów degradacji śro dowiska wynikającej z technicznej działalności człowieka oraz możliwych sposobów zapobiegania tej degradacji.

9. Ogólna znajomość prawidłowości przyrodniczych i metod ich poznawania. CHEMIA Cele edukacyjne

1. Zrozumienie znaczenia przemian chemicznych za chodzących w otaczającym świecie.

2. Uświadomienie roli chemii w rozwoju cywilizacji i w życiu codziennym.

3. Dostrzeganie wpływu działalności człowieka na środowisko i przyswojenie wiedzy niezbędnej do prowadzenia działań proekologicznych. Zadania szkoły

1. Kształtowanie badawczego sposobu myślenia, wła ściwego dla nauk przyrodniczych.

2. Rozwijanie umiejętności obserwacji, wyciągania wniosków z przeprowadzonych eksperymentów i formułowania uogólnień.

3. Wyrabianie umiejętności posługiwania się zdobytą wiedzą chemiczną.

4. Przygotowywanie uczniów do prawidłowego korzy stania z różnorodnych źródeł informacji.

5. Kształtowanie postaw uczniów zgodnych z zasada mi dbałości o własne zdrowie i ochronę środowi ska przyrodniczego. Treści nauczania

1. Współczesny, uproszczony model budowy atomu. Izotopy. Promieniotwórczość naturalna.

2. Zależność pomiędzy budową atomów a położe niem pierwiastków w układzie okresowym i ich właściwościami.

3. Zależność właściwości fizycznych i chemicznych substancji od rodzaju wiązania chemicznego.

4. Reakcje chemiczne a zjawiska fizyczne. Ilościowe prawa rządzące przemianami chemicznymi. Reak cje syntezy, analizy i wymiany.

5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych. Objętość molowa.

6. Szybkość reakcji chemicznych.

7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne.

8. Proste reakcje utleniania — redukcji i ich rola w przyrodzie oraz życiu codziennym.

9. Roztwory nasycone i nienasycone. Sposoby wyra żania stężeń roztworów — stężenie procentowe i molowe. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3653 — Poz. 458

10. Dysocjacja elektrolityczna. Reakcje w roztworach wodnych elektrolitów — reakcje zobojętnienia i strącania osadów. 1

1. Właściwości wybranych metali i niemetali. 1

2. Węglowodory nasycone, nienasycone i aromatycz ne — budowa i właściwości. 1

3. èródła węglowodorów w przyrodzie. 1

4. Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów — otrzymywanie i właściwości. 1

5. Najważniejsze wielofunkcyjne pochodne węglowo dorów — występowanie, właściwości, zastosowa nie i ich znaczenie w życiu człowieka. 1

6. Chemia w życiu gospodarczym, społecznym i ochronie środowiska. Praktyczne zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagrożenia powodowane niewłaściwym ich wykorzystaniem. Osiągnięcia

1. Dostrzeganie przemian chemicznych w środowisku przyrodniczym oraz czynników wpływających na ich przebieg.

2. Umiejętność posługiwania się zdobytą wiedzą che miczną w życiu codziennym.

3. Umiejętność korzystania z różnorodnych źródeł in formacji, np. układu okresowego pierwiastków, li teratury popularnonaukowej i Internetu.

4. Umiejętność zapisywania równań prostych reakcji chemicznych oraz opisywania efektów energetycz nych im towarzyszących.

5. Posługiwanie się podstawowym słownictwem che micznym.

6. Umiejętność wykonywania prostych obliczeń che micznych.

7. Znajomość najważniejszych pierwiastków i związ ków chemicznych, ich właściwości i zastosowania. BIOLOGIA Cele edukacyjne

1. Pogłębianie rozumienia podstaw działania własne go organizmu w stosunku do wiedzy nabytej w gimnazjum.

2. Kształtowanie postawy odpowiedzialności za zdro wie swoje i innych.

3. Rozumienie zależności istniejących w środowisku przyrodniczym.

4. Rozumienie zależności człowieka od środowiska i wpływu człowieka na środowisko.

5. Rozumienie potrzeby zachowania bioróżnorodno ści. Zadania szkoły

1. Umożliwienie uczniom zrozumienia zasad funkcjo nowania własnego organizmu.

2. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności za działa nia podejmowane w najbliższym środowisku. Treści nauczania

1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość i pra widłowe jego funkcjonowanie:

1) główne funkcje organizmu i struktury anato miczne odpowiedzialne za wypełnianie tych funkcji,

2) wzajemne oddziaływanie układów i homeostaza parametrów ustrojowych (np. stała temperatura ciała, stały skład płynów ustrojowych np. stęże nia glukozy we krwi, stałe ciśnienie krwi),

3) mózg jako główny ośrodek kontrolno-integra cyjny organizmu: zmysły, neuroprzekaźniki, pla styczność działania mózgu (rozwój, uczenie się, pamięć), stres, emocje i ich zaburzenia, osobo wość,

4) układ odpornościowy i jego znaczenie dla zdro wia człowieka, antygeny, przeciwciała, cytokiny, szczepienia ochronne, alergie, przeszczepy, za burzenia odporności,

5) układ mięśniowy i jego znaczenie dla prawidło wego funkcjonowania ciała, typy mięśni, prawi dłowy rozwój umięśnienia, predyspozycje do ćwiczeń fizycznych, prozdrowotne znaczenie ak tywności fizycznej, szkodliwość dopingu,

6) rozwój człowieka: poczęcie, rozwój zarodka i pło du, poród, rozwój noworodka,

7) czynniki chorobowe: wirusy, bakterie, pasożyty, trucizny; antybiotyki,

8) choroba nowotworowa, onkogeneza i onkopro filaktyka,

9) choroby układu krwionośnego, miażdżyca, nad ciśnienie, zawał, profilaktyka chorób krążenio wych.

2. Odżywianie się człowieka:

1) budowa i funkcja układu pokarmowego człowieka,

2) główne składniki pokarmowe i ich źródła (białka, cukry, tłuszcze),

3) dieta pełno- i niepełnowartościowa, aminokwasy egzogenne, witaminy, mikroelementy i ich źródła,

4) aminokwasy egzogenne,

5) zawartość energetyczna pokarmu, potrzeby ener getyczne organizmu, koszty energetyczne wybra nych form aktywności fizycznej, otyłość, anoreksja i bulimia,

6) witaminy, mikroelementy i ich źródła. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3654 — Poz. 458

3. Elementy genetyki:

1) budowa DNA, kod genetyczny, gen, synteza bia łek, genom człowieka,

2) mutacje i czynniki mutagenne,

3) choroby dziedziczne i diagnostyka molekularna w medycynie,

4) zasady inżynierii genetycznej, zastosowanie bio technologii.

4. Elementy ekologii i ochrony środowiska:

1) ewolucja i różnorodność biologiczna (genetycz na, gatunkowa i ekosystemów), pochodzenie człowieka, znaczenie różnorodności biologicznej dla człowieka,

2) czynniki kształtujące różnorodność biologiczną i sprzyjające jej utrzymywaniu się (różnorod ność siedlisk, zależności międzygatunkowe),

3) nowoczesne formy uprawy roślin i nowe odmia ny zwierząt hodowlanych, korzyści i zagrożenia z punktu widzenia środowiska i zdrowia (np. ro śliny i zwierzęta transgeniczne). Osiągnięcia

1. Znajomość funkcji fizjologicznych różnych ukła dów organizmu ludzkiego.

2. Rozpoznawanie zagrożeń dla zdrowia człowieka i znajomość zasad działania na rzecz własnego zdrowia.

3. Rozumienie zasad dziedziczenia; dostrzeganie ko rzyści i zagrożeń wynikających z postępów w gene tyce.

4. Znajomość przyczyn aktualnego stanu środowiska w skali lokalnej, krajowej, światowej oraz sposo bów przeciwdziałania niekorzystnym zmianom.

5. Âwiadomość wartości różnorodności biologicznej. GEOGRAFIA Cele edukacyjne

1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru i dynamiki procesów zachodzących w środowisku geograficznym w ska li lokalnej, krajowej (geografia Polski), wielkich re gionów i świata.

2. Poznanie, zrozumienie i interpretowanie związków przyczynowo-skutkowych i funkcjonalnych w róż nych skalach przestrzennych i czasowych.

3. Zdobycie umiejętności geograficznych niezbęd nych do stosowania w praktyce opanowanej wie dzy geograficznej.

4. Przekonanie o potrzebie uczestnictwa w rozwoju własnego regionu i Polski oraz podejmowania działań na rzecz zachowania ich dziedzictwa przy rodniczego i kulturowego.

5. Zrozumienie złożoności świata, współzależności je go poszczególnych elementów i gotowość do udziału w jego przekształcaniu zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Zadania szkoły

1. Przygotowanie uczniów do samodzielnego zdoby wania wiedzy i umiejętności geograficznych.

2. Zapewnienie uczniom dostępu do różnorodnych źródeł informacji geograficznej, ze szczególnym uwzględnieniem materiałów kartograficznych.

3. Zapewnienie uczniom możliwości prowadzenia ob serwacji terenowych. Treści nauczania

1. Korzystanie z różnorodnych źródeł informacji geo graficznej.

2. Funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi — zjawiska, procesy, wzajemne zależności, zmien ność środowiska w przestrzeni i w czasie, m.in. zmiany pogody i ich prognozowanie, klęski żywio łowe. Równowaga ekologiczna.

3. Funkcjonalne i przestrzenne powiązania oraz wza jemne zależności w systemie człowiek — przyroda — gospodarka. Typy gospodarowania w środowi sku i ich następstwa, na wybranych przykładach, np. stref, kontynentów, krajów, ze szczególnym uwzględnieniem Polski.

4. Przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszcze nia ludności na Ziemi.

5. Problemy demograficzne społeczeństw (ze szcze gólnym uwzględnieniem Polski). Współczesne mi gracje ludności. Procesy przekształcania sieci osadniczej (wielkie miasta, suburbia, wyludnianie się terenów wiejskich itp).

6. Âwiat w fazie przemian społecznych, gospodar czych i politycznych. Modernizacja, restrukturyza cja, globalizacja. Biedni i bogaci współczesnego świata.

7. Konflikty zbrojne i inne zagrożenia społeczno-eko nomiczne. Procesy przechodzenia od izolacji do in tegracji; współpraca między społecznościami; pro cesy integracji i dezintegracji w Europie (ze szcze gólnym uwzględnieniem roli Polski); euroregiony i miasta (gminy) „bliźniacze” jako przykład współ pracy międzynarodowej na szczeblu regionalnym i lokalnym.

8. Możliwości rozwoju turystyki i rekreacji wynikające z uwarunkowań i następstw przyrodniczych, spo łeczno-ekonomicznych i kulturowych. Osiągnięcia

1. Posługiwanie się terminologią geograficzną.

2. Rozszerzenie wiedzy z zakresu funkcjonowania sys temu człowiek — środowisko, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów przestrzennych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3655 — Poz. 458

3. Korzystanie z różnorodnych źródeł informacji geo graficznej: map, planów, roczników statystycz nych, zdjęć, profili, przekrojów, rysunków, czaso pism, przewodników, literatury popularnonauko wej, Internetu, GIS-u1 i innych.

4. Selekcjonowanie, porządkowanie, analizowanie i interpretowanie informacji o stanie i zmianach środowiska geograficznego oraz sytuacji społecz nej, politycznej i ekonomicznej.

5. Prezentowanie wyników analiz geograficznych róż nymi metodami graficznymi (w tym kartograficz nymi) i statystycznymi.

6. Dostrzeganie i analizowanie relacji między po szczególnymi elementami środowiska przyrodni czego oraz działalnością człowieka w skali global nej, regionalnej i lokalnej.

7. Prognozowanie (na zasadzie ekstrapolacji istnieją cych trendów) stanu środowiska poszczególnych obszarów (z uwzględnieniem interakcji Ziemia— człowiek). WIEDZA O KULTURZE Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i pełnego uczestnic twa w życiu kulturalnym oraz bezpośredniego ob cowania z dziełami sztuki przez rozwijanie:

1) wrażliwości estetycznej oraz indywidualnych zdolności artystycznych,

2) umiejętności refleksyjnej i krytycznej oceny zja wisk w kulturze i sztuce,

3) samodzielności w poszerzaniu wiedzy z różnych dziedzin sztuki,

4) poczucia tożsamości z kulturą własnego regio nu i kraju.

2. Nabycie, niezbędnej świadomemu uczestnikowi ż y cia kulturalnego, wiedzy z zakresu różnych dziedzin sztuki: architektury, plastyki, muzyki, teatru, filmu.

3. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez różnorodne formy aktywności ar tystycznej.

4. Poznawanie dziedzictwa narodowego, w tym naj wybitniejszych dzieł sztuki. Rozwijanie wrażliwości na ochronę dziedzictwa narodowego.

5. Wykształcenie potrzeby bezpośredniego obcowa nia z dziełami sztuki i aktywnego uczestnictwa w kulturze.

6. Kształtowanie zachowań sprzyjających ochronie dziedzictwa narodowego. Zadania szkoły

1. Umożliwienie uczniom aktywnego udziału w różno rodnych formach życia kulturalnego.

2. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez bezpośredni kontakt z dziełami sztuki oraz różnorodne formy aktywności arty stycznej.

3. Umożliwienie rozwijania wybranych rodzajów ak tywności twórczej przez indywidualne lub zespoło we formy działań artystycznych o twórczym lub odtwórczym charakterze.

4. Rozbudzenie zainteresowania kulturą regionu i lo kalnym życiem kulturalnym.

5. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie poczucia jego wartości.

6. Wyzwalanie inicjatywy uczniów w animowaniu społecznej aktywności kulturalnej. Treści nauczania

1. Dzieło sztuki — pojęcie, funkcja, temat, treści i for ma we wzajemnych relacjach.

2. Podstawowe wiadomości o stylach, epokach, wy bitnych twórcach i ich dziełach.

3. Związki i zależności pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki oraz pomiędzy kulturą narodową i kulturą re gionu.

4. Różne funkcje sztuki.

5. Ocena i interpretacja dzieł różnych dziedzin sztuki.

6. Różnorodne formy kontaktu z dziełami sztuki.

7. Rodzaje zabytków, ich specyfika i sposoby użytko wania. Obowiązujące w Polsce zasady ochrony. Obiekty wpisane na Listę Âwiatowego Dziedzictwa UNESCO znajdujące się w Polsce.

8. Zasady dotyczące ochrony prawa autorskiego. Osiągnięcia

1. Znajomość dzieł różnych dziedzin i epok kultury narodowej i światowej.

2. Umiejętność dostrzegania walorów kultury wła snego regionu.

3. Umiejętność powiązania dzieła sztuki z epoką i sty lem.

4. Âwiadomość różnych funkcji sztuki.

5. Dostrzeganie związków zachodzących pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki.

6. Umiejętność dokonywania charakterystyki dzieł sztuki.

7. Rozwinięcie wybranych form aktywności arty stycznej w zakresie różnych dziedzin sztuki.

8. Znajomość elementarnych zasad ochrony dzie dzictwa narodowego.

9. Znajomość wybitnych dzieł dziedzictwa narodo wego. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3656 — Poz. 458 ——————— 1 Angielski skrót Geograficznych Systemów Informacyjnych. PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym.

2. Kształcenie postawy rzetelnej pracy i przedsiębior czości.

3. Kształtowanie umiejętności pracy w zespole i sku tecznego komunikowania się.

4. Kształtowanie umiejętności aktywnego poszuki wania pracy i świadomego jej wyboru.

5. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospo darki rynkowej.

6. Rozwijanie zainteresowania podejmowaniem i pro wadzeniem działalności gospodarczej. Poznanie podstawowych zasad podejmowania i prowadze nia działalności gospodarczej w różnych formach.

7. Poznanie roli państwa i prawa w gospodarce ryn kowej.

8. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki euro pejskiej i światowej. Zadania szkoły

1. Zapewnienie uczniom możliwości uzyskania wie dzy, umiejętności i kształtowania postaw przedsię biorczych, warunkujących aktywne uczestnictwo w życiu gospodarczym.

2. Pomoc w rozwijaniu u uczniów umiejętności samo kształcenia i samodoskonalenia oraz indywidual nych zainteresowań prowadzeniem działalności gospodarczej.

3. Tworzenie sprzyjającej atmosfery dla współpracy szkoły z przedstawicielami życia gospodarczego w regionie.

4. Wspomaganie uczniów w wyborze kierunku dalsze go kształcenia.

5. Umożliwienie poznania specyfiki lokalnego rynku pracy. Treści nauczania

1. Postawa przedsiębiorczości. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertyw ność, inicjatywność, odpowiedzialność itp.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespołowej. Kiero wanie i podejmowanie decyzji.

3. Zależność między zyskiem a ryzykiem.

4. Motywy aktywności zawodowej i gospodarczej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyzna czania sobie celów i zadań.

5. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.

6. Funkcjonowanie giełdy papierów wartościowych.

7. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki, in westowanie własnych pieniędzy. Ochrona praw konsumentów.

8. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpie czenie zdrowotne i ubezpieczenia majątkowe.

9. Przedsiębiorstwo w gospodarce — różnorodność form organizacyjno-prawnych i ich rola w rozwoju gospodarki.

10. Majątek przedsiębiorstwa. Koszty i przychody oraz zasady rozliczeń finansowych przedsiębiorstwa. 1

1. Formy pozyskiwania kapitału i jego inwestowania. 1

2. Planowanie procedury podjęcia działalności go spodarczej. 1

3. Nawiązywanie i rozwiązywanie stosunku pracy. Podstawowe prawa i obowiązki pracownika i pra codawcy. 1

4. Rola państwa w gospodarce rynkowej. Podstawo we funkcje ekonomiczne państwa. 1

5. Wzrost gospodarczy i jego mierniki. 1

6. Pieniądz i banki — bank centralny, banki komercyj ne, bankowe i pozabankowe usługi finansowe. In flacja. 1

7. Budżet państwa, budżety jednostek samorządu te rytorialnego — funkcje, źródła wpływów, kierunki wydatków. 1

8. Rynek pracy i bezrobocie. 1

9. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Instytucje wspomagające aktywne poszukiwanie pracy.

20. Współpraca gospodarcza Polski z zagranicą. Inte gracja z Unią Europejską. 2

1. Proces globalizacji gospodarki i jego konsekwen cje dla Polski. 2

2. Etyka biznesu. Osiągnięcia

1. Dokonanie trafnej samooceny oraz umiejętność autoprezentacji.

2. Umiejętność stosowania podstawowych zasad pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.

3. Planowanie budżetu gospodarstwa domowego.

4. Rozróżnianie form inwestowania.

5. Umiejętność przewidywania opłacalności przed sięwzięcia gospodarczego w kontekście wydatków i przychodów, zysku i ryzyka. Obliczanie wyniku fi nansowego przedsiębiorstwa na prostych przykła dach. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3657 — Poz. 458

6. Identyfikowanie podstawowych form własności oraz form organizacyjno-prawnych przedsię biorstw.

7. Przygotowanie dokumentów do założenia i prowa dzenia przedsiębiorstwa oraz stosowanie wyma ganych procedur w celu podjęcia działalności go spodarczej przez osobę fizyczną.

8. Obliczanie prostych przykładów dotyczących wyni ku finansowego przedsiębiorstwa.

9. Przygotowanie podstawowych dokumentów nie zbędnych w ubieganiu się o pracę oraz prowadze nie rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcą w wa runkach symulowanych.

10. Znajomość podstawowych przepisów prawa doty czących zatrudnienia oraz praw i obowiązków pra cowników i pracodawców. 1

1. Identyfikowanie podstawowych wskaźników ma kroekonomicznych (PKB, PNB — nominalny i real ny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkańca, in flacja, bezrobocie). 1

2. Rozumienie wpływu polityki fiskalnej i monetarnej na życie gospodarcze kraju. 1

3. Wskazywanie korzyści i zagrożeń wynikających ze współpracy międzynarodowej, w tym z integracji Polski z Unią Europejską oraz globalizacji gospo darki. TECHNOLOGIA INFORMACYJNA Cele edukacyjne

1. Wykształcenie umiejętności świadomego i spraw nego posługiwania się komputerem oraz narzę dziami i metodami informatyki.

2. Przygotowanie do aktywnego funkcjonowania w tworzącym się społeczeństwie informacyjnym. Zadania szkoły

1. Stworzenie warunków do korzystania ze sprzętu oraz programów komputerowych wspomagają cych różne dziedziny nauczania.

2. Wspomaganie rozwoju umiejętności analizowania i rozwiązywania problemów z zakresu nauczania szkolnego i codziennego życia, z wykorzystaniem odpowiednio dobranych metod i środków infor matycznych.

3. Pogłębienie wiedzy i rozwijanie umiejętności infor matycznych wyniesionych z poprzednich etapów edukacyjnych. Treści nauczania

1. Opracowywanie dokumentów o rozbudowanej strukturze zawierających informacje pochodzące z różnych źródeł.

2. Rozwiązywanie zadań z zakresu różnych dziedzin nauczania z wykorzystaniem programów kompu terowych i metod informatyki.

3. Podstawowe formy organizowania informacji w ba zach danych spotykanych w otoczeniu ucznia. Wy szukiwanie informacji w bazach danych, formuło wanie rozbudowanych zapytań.

4. Korzystanie z informacji związanych z kształceniem, pochodzących z różnych źródeł, oraz komunikowa nie się poprzez sieć.

5. Wspomaganie prezentacji prac uczniów z zastoso waniem programów komputerowych. Prezentacja w sieci.

6. Rozwój zastosowań komputerów. Prawne i społecz ne aspekty zastosowań informatyki. Osiągnięcia

1. Opracowywanie dokumentów z wykorzystaniem różnych narzędzi informatycznych i różnych źródeł informacji.

2. Tworzenie prezentacji z wykorzystaniem progra mów komputerowych.

3. Posługiwanie się programami komputerowymi i metodami informatyki w uczeniu się i rozwiązy waniu problemów.

4. Korzystanie z dostępnych źródeł informacji za po mocą komputerów.

5. Komunikowanie się z wykorzystaniem sieci kom puterowej. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne

1. Znajomość zasad racjonalnej troski o zdrowie i sprawność fizyczną, uwarunkowanych systema tycznym uprawianiem różnych form aktywności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.

2. Kształtowanie postaw moralnych i społecznych w oparciu o wartości tkwiące w sporcie, rekreacji i turystyce, m.in. wytrwałość, systematyczność, odpowiedzialność, samodyscyplina, równość szans, szacunek dla przeciwnika, „czysta gra”, umiejętność właściwego zachowania się w sytu acji zwycięstwa i porażki.

3. Motywacja do podejmowania samodzielnych dzia łań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego, ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych właściwości morfologicznych i funkcjonalnych. Zadania szkoły

1. Uzupełnienie i utrwalenie wiedzy uczniów niezbęd nej dla podejmowania świadomej, systematycznej aktywności fizycznej jako warunku zdrowego stylu Dziennik Ustaw Nr 51 — 3658 — Poz. 458 życia i racjonalnej troski o witalną gotowość orga nizmu do przeciwstawiania się negatywnym skut kom cywilizacji.

2. Wdrażanie do samodzielnych działań na rzecz har monijnego rozwoju fizycznego oraz dbałości o na leżyty poziom sprawności fizycznej.

3. Przygotowanie uczniów do roli organizatora i ak tywnego uczestnika różnorodnych form aktywno ści fizycznej oraz odbiorcy (kibica) widowisk spor towych.

4. Organizowanie różnorodnych zajęć z zakresu „spor tów całego ż ycia” ze szczególnym zwróceniem uwa gi na formy aktywności ruchowej najbardziej odpo wiednie dla rodzinnego uprawiania sportu. Treści nauczania

1. åwiczenia wzmacniające muskulaturę i stymulują ce funkcjonowanie układu krążenia.

2. åwiczenia z obciążeniem na odpowiednich dystan sach z wykorzystaniem przyrządów i przyborów w celu podniesienia poziomu sprawności fizycznej.

3. åwiczenia doskonalące ruchowe umiejętności uty litarne i rekreacyjno-sportowe.

4. Sędziowanie w wybranych dyscyplinach spor towych.

5. Zajęcia i imprezy sportowe.

6. Zajęcia i imprezy turystyczne i rekreacyjne.

7. åwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania zdro wia fizycznego i psychicznego.

8. Samokontrola i samoocena stanu rozwoju fizycz nego, sprawności i umiejętności ruchowych.

9. Historia sportu i olimpizmu. Osiągnięcia

1. Samoocena możliwości i potrzeb ruchowych na podstawie pomiaru podstawowych właściwości somatycznych i fizjologicznych.

2. Umiejętne stosowanie ćwiczeń kształtujących pra widłową postawę ciała oraz sprawność fizyczną i ruchową.

3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywi dualnych i zespołowych formach aktywności spor towej, rekreacyjnej i turystycznej.

4. Stosowanie różnorodnych form relaksacji po pracy umysłowej i fizycznej.

5. Przyjęcie odpowiedzialności za zdrowie własne i in nych. PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE Cele edukacyjne

1. Wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności nie zbędne do racjonalnych i skutecznych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń indywidual nych i zbiorowych.

2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w przed sięwzięciach o charakterze obronnym. Zadania szkoły

1. Wspieranie uczniów w pogłębianiu wiedzy i dosko naleniu umiejętności z zakresu edukacji dla bezpie czeństwa.

2. Kształtowanie świadomości obronnej młodzieży.

3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zacho wań w sytuacjach szczególnych oraz przygotowa nie do uczestnictwa w przedsięwzięciach o charak terze obronnym organizowanych przez organy ad ministracji rządowej i samorządowej oraz organi zacje społeczne.

4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania sa modzielnych działań w sytuacjach kryzysowych i rozwijania umiejętności organizatorskich w tej dziedzinie. Treści nauczania

1. System obronności Rzeczypospolitej Polskiej:

1) podsystemy obronności państwa,

2) powinności obronne lokalnych władz, instytucji i obywateli.

2. Rodzaje sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich charakterystyka i przeznaczenie.

3. Struktura i zadania Obrony Terytorialnej Rzeczypo spolitej Polskiej.

4. Obrona cywilna:

1) cel, zadania i organizacja,

2) ochrona ludności, zwierząt, żywności i dóbr ma terialnych w ramach powszechnej samoobrony,

3) sposoby alarmowania ludności,

4) zachowanie się podczas ewakuacji,

5) znaki i barwy bezpieczeństwa.

5. Wybrane problemy międzynarodowego prawa hu manitarnego dotyczące ochrony ludności i dóbr kultury.

6. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziała nie ich powstawaniu, zasady postępowania w przy padku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu:

1) zagrożenia biologiczne i chemiczne,

2) zagrożenia radiacyjne,

3) zagrożenia powodziowe i zatopienia,

4) zagrożenia pożarowe, posługiwanie się podręcz nym sprzętem przeciwpożarowym,

5) zagrożenia ekologiczne, ze szczególnym uwzględ nieniem zagrożeń lokalnych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3659 — Poz. 458

7. Zagrożenia czasu wojny:

1) formy i rodzaje walki zbrojnej,

2) podstawowe środki rażenia współczesnych sił zbrojnych,

3) obrona przed środkami walki.

8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych i spo soby radzenia sobie z nimi:

1) stres i jego wpływ na zachowanie ludzi,

2) zjawisko paniki, przeciwdziałanie mu i sposoby postępowania w sytuacjach kryzysowych.

9. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach:

1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,

2) zabezpieczenie miejsca wypadku,

3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego funkcji życiowych,

4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku opa rzeń, złamań i zwichnięć, krwotoków, duszenia się ciałem obcym, utraty przytomności, utraty oddechu, zatrzymania krążenia, wstrząsu poura zowego.

10. Rola jednostki w kształtowaniu bezpieczeństwa własnego i społecznego:

1) sytuacje kryminogenne, umiejętność ich unika nia,

2) zjawiska patologiczne występujące wśród dzieci i młodzieży,

3) prospołeczne zachowania w kształtowaniu bez pieczeństwa. 1

1. Służba wojskowa:

1) ogólny charakter służby i jej prawne uregulowa nia,

2) podstawowe uzbrojenie i wyposażenie żołnie rza,

3) podstawy żołnierskiego zachowania. 1

2. Terenoznawstwo:

1) zasady orientowania się w terenie,

2) posługiwanie się mapą,

3) marsz na azymut,

4) sporządzanie szkicu. 1

3. Podstawy planowania i organizowania działań:

1) sporządzanie planu,

2) stawianie zadań do wykonania,

3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytu acyjnego. 1

4. Strzelectwo sportowe lub bieg na orientację. Osiągnięcia

1. Rozróżnianie podsystemów (struktur) obronności kraju, rozumienie ich roli oraz form spełniania po winności obronnych przez organy władzy i obywa teli.

2. Znajomość zasad postępowania w przypadku wy stępowania zagrożeń.

3. Umiejętność udzielania pierwszej pomocy poszko dowanym w różnych stanach zagrażających życiu i zdrowiu człowieka.

4. Umiejętność posługiwania się podręcznym sprzę tem gaśniczym.

5. Orientowanie się w terenie według mapy i bez ma py.

6. Znajomość zasad planowania i organizowania dzia łań. ETYKA2 Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wrażliwości moralnej.

2. Kształtowanie rozpoznawania wartości moralnych oraz zdolności odróżniania dobra od zła.

3. Dokonywanie trafnej oceny moralnej podejmowa nych działań.

4. Przyjmowanie odpowiedzialności za słowa i czyny.

5. Podjęcie samokontroli i pracy nad sobą. Zadania szkoły

1. Uświadamianie istotnego znaczenia zasad i warto ści moralnych w rozwoju osobowym człowieka, w kształtowaniu wzajemnych stosunków między ludźmi oraz w życiu publicznym.

2. Kształtowanie rozumienia własnej indywidualności i chronienia osobowej tożsamości przed zagubie niem w kulturze masowej.

3. Uświadamianie znaczenia samokontroli i koniecz ności pracy nad sobą dla osobowego rozwoju.

4. Pomoc w kształtowaniu więzi z rodziną, ojczyzną i kulturą na gruncie przyjmowanych wartości.

5. Pomoc w kształtowaniu relacji z otoczeniem opar tych o właściwą hierarchię wartości. Treści nauczania

1. Etyka a pozostałe dyscypliny filozoficzne i nauki szczegółowe. Moralność, etos, prawo, obyczaje i styl życia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3660 — Poz. 458 ——————— 2 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami.

2. Ogólnofilozoficzne założenia etyki. Kwestie meta etyczne. Etyki religijne i świeckie.

3. Teorie i szkoły etyczne. Koncepcje etyczne w nurcie filozofii klasycznej.

4. Człowiek jako osoba i jego działanie. Etyczna anali za aktywności ludzkiej. Motywy podejmowanych decyzji.

5. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów. Szczęście w życiu ludzkim. Rozwój moralny i du chowy człowieka jako osoby. Rola oddziaływań wychowawczych.

6. Dobro moralne i wartości moralne. Hierarchia war tości. Wartości autoteliczne i instrumentalne. Kon flikt wartości. Wartości wybierane i realizowane.

7. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa życia moralne go. Problem relatywizmu moralnego i sposoby je go przezwyciężania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.

8. Wymiar moralny życia człowieka. Zdolność rozpo znawania wartości i powszechne dążenie do dobra. Âwiadomość moralna. Rola sumienia w prawidło wym rozwoju wewnętrznym. Sądy i oceny moral ne. Przykłady patologii w zakresie świadomości moralnej. Problem manipulacji. Obecność dobra i zła we współczesnej kulturze.

9. Sprawności moralne. Samowychowanie.

10. Przykłady współczesnych przejawów kryzysu mo ralnego i dylematów w zakresie wyborów moral nych oraz sposoby ich rozwiązywania na gruncie etyki chrześcijańskiej oraz innych koncepcji etycz nych. 1

1. Moralne aspekty pracy i różnych dziedzin życia pu blicznego. Etyki zawodowe. Przykłady kodeksów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrów noważonego rozwoju. Moralny wymiar stosunku człowieka do świata przyrody. 1

2. Etyczny wymiar ż ycia szkolnego. Umiejętność ż ycia z innymi i dla innych. Uczciwość. Problem „ściąga nia”. Wartości szczególnie cenione w życiu szkol nym. Osiągnięcia

1. Znajomość podstawowych pojęć i koncepcji etycz nych.

2. Umiejętność dokonywania etycznej analizy i oceny działań i decyzji własnych i innych.

3. Znajomość podstawowych zasad i wartości etycz nych w najważniejszych dziedzinach życia publicz nego.

4. Umiejętność dokonywania wyborów moralnych i podejmowania decyzji w świetle wartości moral nych i tworzenia hierarchii wartości.

5. Umiejętność lepszego poznania siebie i rozwijania własnej tożsamości. J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY ETNICZNEJ Przedmiot realizowany jest w szkołach (oddziałach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami Cele edukacyjne

1. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej, et nicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury euro pejskiej.

2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego po znawania różnych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za wła sny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące kierun ku dalszego kształcenia (np. wyboru kierunku stu diów czy wyboru zawodu).

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w róż nych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim.

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie po staw ksenofobicznych. Zadania szkoły

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kul turowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodo wej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze; rozwijanie świadomości hi storyczno-literackiej i chronologicznego porządko wania wiedzy.

2. Przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja dzieł — w kontekście historycznym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartości w dzie łach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu języka jako narzędzia komunika cji; ukazanie jego rozwoju, zróżnicowania, bogac twa znaczeń i środków ekspresji; różnorodność użycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego, do stu diów wyższych i kształcenia ustawicznego. Treści nauczania

1. Język jako zjawisko semiotyczne:

1) znak językowy,

2) podstawowe funkcje znaku językowego, np. ko munikowanie, ekspresja, impresja; funkcja po etycka,

3) język — mowa — pismo. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3661 — Poz. 458

2. Budowa języka:

1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,

2) sposoby poszerzania leksyki (zapożyczenia, neo logizmy, związki frazeologiczne),

3) budowa wypowiedzeń (zdań),

4) sposoby opisu i jego językowa wykładnia,

5) spójność tekstu.

3. Retoryka — werbalne i niewerbalne środki komuni kacji.

4. Wypowiedź językowa:

1) wartościowanie wypowiedzi: poprawność — niepoprawność,

2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej od miany języka,

3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monolo gowej i dialogowej,

4) język reklamy,

5) cechy charakterystyczne komiksu.

5. Język — dzieje — społeczeństwo:

1) pochodzenie języka ojczystego mniejszości na rodowych i grup etnicznych,

2) społeczne odmiany języka: dialekt, gwara, żar gon, odmiany pokoleniowe.

6. Style:

1) style funkcjonalne,

2) stosowność stylowa wypowiedzi,

3) języki fachowe, terminologia specjalistyczna.

7. Ogólne pojęcia kultury:

1) dzieło literackie i jego wyróżniki,

2) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewi zja),

3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

4) kultura masowa.

8. Tradycje literackie:

1) źródła tradycji literackiej,

2) konteksty biblijne i antyczne,

3) kontynuacje i nawiązania.

9. Tematy, motywy, wątki:

1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kultu rze.

10. Proces historyczno-literacki:

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i in ne,

3) prąd artystyczny,

4) epoka, następstwo epok. 1

1. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:

1) piękno, dobro, prawda,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

4) wolność, odpowiedzialność, tolerancja,

5) ojczyzna, mała ojczyzna,

6) naród a społeczeństwo. Osiągnięcia

1. Odbiór dzieł sztuki na poziomie podstawowym:

1) w wymiarze interpretacyjnym: a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zro zumieniem sensu, z troską o estetykę czyta nia, właściwą dykcję, akcent, intonację itd., b) recytacja z pamięci wybranych tekstów po etyckich, c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpre tacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,

2) w wymiarze historycznym: a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romań ski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyj ny), b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią, c) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: od różnianie spontanicznych i osobistych przeżyć li terackich od ponadindywidualnych, utrwalo nych w tradycji.

2. Słuchanie i mówienie na poziomie podstawowym:

1) sprawne i świadome posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym,

2) wypowiadanie się ze świadomością intencji,

3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od ż ąda nia),

4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, retorycz nych,

5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego i frazeologicznego w rozmaitych wypowie dziach, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3662 — Poz. 458

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,

7) słuchanie wypowiedzi partnerów, słuchanie wy kładu z notowaniem.

3. Pisanie i redagowanie tekstów:

1) sprawne posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym w odmianie pisanej w zależności od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowie dzi; analiza tematu, układanie planów i konspek tów; nadawanie tytułów i śródtytułów,

3) praca redakcyjna nad tekstem własnym: popra wianie, adiustacja, podział na części składowe (wstęp, rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnie nia w tekście,

4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwro tów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, prośby; wypowiadanie się w podsta wowych (szkolnych) formach gatunkowych: roz prawka, referat.

4. Czytanie:

1) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonauko wych, tekstów prasowych (informacja, komen tarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publicz ne),

2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów użyt kowych.

5. Samokształcenie na poziomie podstawowym:

1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii uczenia się,

2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w pro blemowe całości,

3) korzystanie z różnych rodzajów i technik groma dzenia i przekazywania informacji (dokumen tów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magneto widowych). ÂCIE˚KI EDUKACYJNE EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA Cele edukacyjne

1. Przygotowanie się do samokształcenia poprzez umiejętne pozyskiwanie i opracowywanie infor macji pochodzących z różnych źródeł.

2. Rozumienie natury i roli mediów we współczesnej cywilizacji.

3. Zachowanie tożsamości kulturowej wobec globali zacji kultury.

4. Zdobycie umiejętności przekazu i krytycznego od bioru treści komunikatów medialnych.

5. Zachowanie postawy dystansu i krytycyzmu wobec informacji przekazywanych przez media. Zadania szkoły

1. Wprowadzenie w technologię pracy umysłowej ja ko przygotowanie do egzaminu maturalnego i stu diów wyższych.

2. Rozwijanie wiedzy na temat powszechnie dostęp nych zasobów informacyjnych.

3. Stwarzanie warunków dla samodzielnego sporzą dzania przez uczniów komunikatów medialnych.

4. Dostarczanie materiałów do krytycznej analizy przekazów informacyjnych (np. prasa, telewizja, re klama zewnętrzna). Treści nauczania

1. Tradycyjne i nowoczesne źródła informacji (od książki do przekazów internetowych); najnowsze techniki informacyjne i ich dostępność.

2. Współczesne instytucje wydawnicze i instytucje zajmujące się dystrybucją książek i prasy.

3. Kompetencje czytelnicze niezbędne do odbioru tek stów literackich, naukowych i popularnonauko wych.

4. Globalizacja ż ycia. Cywilizacja informacyjna i kultu ra mediów. Pojęcie czwartej władzy.

5. Media publiczne i prywatne — zadania i interesy. Rynkowość mediów i jej społeczne skutki. Wpływ mediów na różne aspekty życia człowieka.

6. Zagrożenia dla psychicznego i moralnego rozwoju człowieka płynące z mediów. Różne formy uzależ nień medialnych.

7. Warsztat pracy dziennikarza (prasowego, radiowe go, telewizyjnego).

8. Warsztat pracy reżysera (filmowego, teatralnego).

9. Wywieranie wpływu na ludzi. Metody i techniki per swazji i manipulacji stosowane w reklamie ze wnętrznej, prasowej, radiowej i telewizyjnej.

10. Analiza porównawcza wybranej informacji zaczerp niętej z różnych źródeł (z prasy, audycji telewizyj nych lub radiowych). Kryteria wskazujące na rzetel ność i obiektywizm tej informacji. 1

1. Wybór międzynarodowych i polskich przepisów prawa dotyczących mediów. Osiągnięcia

1. Umiejętność sprawnego zebrania określonych in formacji i wyselekcjonowania przydatnych treści (w tym sporządzenie bibliografii). Dziennik Ustaw Nr 51 — 3663 — Poz. 458

2. Postrzeganie roli mediów w szerszym kontekście cywilizacyjno-kulturowym.

3. Dostrzeganie wpływu mediów na życie i zachowa nie ludzi oraz całych społeczeństw.

4. Formułowanie ocen, opinii i recenzji wybranych in formacji przekazywanych przez media.

5. Samodzielne tworzenie podstawowych komunika tów medialnych z wykorzystaniem modelu warsz tatu pracy dziennikarza prasowego oraz radiowego lub telewizyjnego. EDUKACJA EKOLOGICZNA Cele edukacyjne

1. Uświadomienie różnorodności sposobów nega tywnego i pozytywnego oddziaływania ludzi na środowisko i kształtowanie umiejętności praktycz nego ich poznawania.

2. Przyjmowanie postawy odpowiedzialności za obecny i przyszły stan środowiska oraz gotowości do działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. Zadania szkoły

1. Umożliwienie prowadzenia badań w terenie.

2. Tworzenie warunków pozwalających integrować różne dziedziny wiedzy w celu zrozumienia idei zrównoważonego rozwoju. Treści nauczania

1. Ekonomiczne i społeczne aspekty związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem. Wartość środowiska. Korzyści i straty związane z jego eksploatacją. Zasoby odnawialne i nieodna wialne.

2. Współczesny system gospodarki światowej i jego wpływ na degradację zasobów środowiska. Współpraca międzynarodowa jako warunek osią gnięcia zrównoważonego rozwoju.

3. Zagrożenia cywilizacyjne związane z energetyką konwencjonalną i jądrową. Odnawialne źródła energii.

4. Sposoby ochrony różnorodności biologicznej.

5. Intensyfikacja produkcji rolnej i związane z nią za grożenia. Rolnictwo ekologiczne.

6. Problemy bezpieczeństwa biologicznego, np. inży nieria genetyczna.

7. Problemy polityki ekologicznej państwa. Osiągnięcia

1. Dostrzeganie zagrożeń dla współczesnej cywilizacji wynikających z nieracjonalnego korzystania z zaso bów środowiska i z nierównomiernego poziomu życia w różnych regionach świata.

2. Ocenianie działalności ekologicznych organizacji pozarządowych, ich celów i form działania oraz zgodności z polityką ekologiczną państwa.

3. Podejmowanie racjonalnych działań służących po prawie stanu środowiska w skali lokalnej, regional nej, krajowej i globalnej. EDUKACJA EUROPEJSKA Cele edukacyjne

1. Poznanie założeń, celów i historii Unii Europejskiej na tle procesów integracyjnych współczesnego świata.

2. Umiejętność postrzegania integracji europejskiej w kontekście przemian geopolitycznych współcze snego świata oraz szans rozwojowych Polski.

3. Umiejętność określania wzajemnej zależności mię dzy podstawami tożsamości i suwerenności pol skiej oraz podstawami wspólnotowymi Unii Euro pejskiej.

4. Rozumienie kontekstu europejskiego aktualnych wydarzeń społecznych, kulturalnych, gospodar czych i politycznych w Polsce i Europie.

5. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym Polski i Unii Europejskiej w okresach przedakcesyjnym i pełnego członkostwa (z korzy ścią dla dobra kraju i jedności europejskiej). Zadania szkoły

1. Budzenie zainteresowania sprawami dotyczącymi integracji europejskiej, działaniami Rządu w tym zakresie oraz skutkami integracji dla każdego mieszkańca Polski.

2. Ułatwienie rozumienia głównych zasad funkcjono wania Unii Europejskiej.

3. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielno ści w zdobywaniu informacji na temat Unii Euro pejskiej.

4. Wskazywanie konkretnych form i możliwości współpracy młodzieży. Treści nauczania

1. Proces integracji europejskiej w perspektywie hi storycznej: czynniki integrujące i dezintegrujące. Polska i Polacy w budowaniu jednoczącej się Euro py.

2. Droga państw europejskich, w tym Polski, do Unii Europejskiej. System, procedury i pola negocjacji. Kalendarium rozszerzenia. Cele integracji Polski z Unią Europejską. Przedakcesyjne działania i pro gramy Rządu.

3. Stosunek społeczeństw krajów członkowskich i społeczeństwa polskiego do rozszerzenia Wspól Dziennik Ustaw Nr 51 — 3664 — Poz. 458 not Europejskich. Różne opcje obecne w polityce i opinii publicznej krajów członkowskich. Katalog nadziei i obaw. Wyobrażenie roli i miejsca Polski i Polaków w zjednoczonej Europie. Kwestia stan dardów unijnych.

4. Kierunki integracji. Trzy filary procesu zjednocze nia. Różne koncepcje wizji przyszłej zjednoczonej Europy.

5. Ewolucja prawa Unii Europejskiej. Kwestia konsty tucji Unii Europejskiej. Wzajemne relacje między prawem Unii Europejskiej i prawem krajowym.

6. Ewolucja instytucji Unii Europejskiej. Procedury podejmowania decyzji.

7. Gospodarka Unii Europejskiej. Polska w perspekty wie polityk wspólnotowych w dziedzinie gospo darczej, w tym w szczególności wspólnej polityki rolnej.

8. Jednolity europejski rynek pracy i jego dostępność dla obywateli polskich. Europejskie problemy spo łeczne i sposoby ich rozwiązywania.

9. Droga krajów członkowskich do Unii Gospodarczej i Walutowej.

10. Bezpieczeństwo europejskie w wymiarze między narodowym i wewnętrznym. Bezpieczeństwo Pol ski w ramach Unii Europejskiej i w NATO. 1

1. Prawa i obowiązki obywatelskie, obywatelstwo eu ropejskie, obywatelski wymiar procesu integracji europejskiej. 1

2. Europa wartości. Duchowy wymiar Europy — edu kacja, kultura. Rola edukacji jako czynnika wyrów nywania szans polskiej młodzieży w Europie. Moż liwości współpracy. 1

3. Rola i zasady działania samorządów terytorialnych w Unii Europejskiej. Współpraca polskich samo rządów z odpowiednikami w Unii Europejskiej. Eu roregiony. 1

4. Miejsce Polski w organizacjach europejskich, w tym w Radzie Europy. 1

5. Polska i jej sąsiedzi. Polska w regionie Europy Ârod kowej i Bałtyku. Polska i Europa Wschodnia. Osiągnięcia

1. Znajomość historii, celów i zasad działania głów nych instytucji oraz podstaw prawa Unii Europej skiej.

2. Znajomość praw i obowiązków obywateli i kraju z punktu widzenia wymogów integracyjnych.

3. Znajomość istniejących źródeł informacji na temat Unii Europejskiej oraz umiejętność korzystania z nich.

4. Umiejętność samodzielnego gromadzenia, analizo wania i interpretowania informacji na określony te mat dotyczący Unii Europejskiej.

5. Znajomość mechanizmów współpracy i komuniko wania się oraz umiejętność tworzenia odpowied nich projektów umożliwiających tę współpracę.

6. Znajomość zasad i form współpracy Polski w regio nie, ze szczególnym uwzględnieniem państw są siadujących. EDUKACJA FILOZOFICZNA Cele edukacyjne

1. Kształcenie umiejętności krytycznego myślenia, uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji własne go stanowiska i jego obrony.

2. Uświadomienie specyfiki zagadnień filozoficznych; ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

3. Rozwój myślenia teoretycznego.

4. Uzyskiwanie samowiedzy poprzez uświadamianie zagadnień egzystencjalnie i moralnie doniosłych. Zadania szkoły

1. W oparciu o treści programowe ukazanie wkładu myśli filozoficznej w kulturę europejską.

2. Przekazanie podstawowych informacji na temat współczesnych kierunków i szkół filozoficznych. Zwrócenie uwagi na polską tradycję filozoficzną.

3. Umożliwienie uczniom obcowania z tekstem filozo ficznym. Treści nauczania

1. Elementy logiki ogólnej i retoryki. Myśl a język. Sta wianie pytań, definiowanie, klasyfikacja i argu mentacja. Dyskusja.

2. Narodziny filozofii i jej pierwsze koncepcje w staro żytnej Grecji.

3. Przedmiot filozofii. Dyscypliny filozoficzne. Głów ne pojęcia, metody i problemy filozoficzne.

4. Różne sposoby pojmowania filozofii:

1) na przykładzie osiągnięć wybitnych filozofów (Sokrates, Platon, Arystoteles, Marek Aureliusz, św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, Kartezjusz, Hume, Kant, Hegel, E. Husserl, R. Ingarden),

2) w oparciu o informacje na temat koncepcji i szkół filozoficznych (filozofia analityczna, feno menologia, egzystencjalizm, hermeneutyka, fi lozofia dialogu, tomizm współczesny, persona lizm).

5. Filozofia a inne dziedziny kultury. Filozofia a nauka, religia, sztuka, światopogląd, ideologia.

6. Elementy teorii rzeczywistości. Idealizm, wariabi lizm, realizm. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3665 — Poz. 458

7. Elementy antropologii filozoficznej. Człowiek jako byt osobowy. Główne koncepcje człowieka. Natu ralne i kulturowe środowisko człowieka. Człowiek w relacji z drugim człowiekiem i ze wspólnotami. Człowiek wobec wartości.

8. Elementy teorii poznania. èródła poznania. Granice poznania. Prawdziwość poznania i jej kryteria. Osiągnięcia

1. Umiejętność formułowania podstawowych pytań filozoficznych dotyczących rzeczywistości, człowie ka i kultury.

2. Umiejętność definiowania, klasyfikowania, argu mentowania; prowadzenie dyskusji.

3. Umiejętność dokonywania analizy tekstów filozo ficznych w aspekcie zawartych w nich problemów.

4. Dostrzeganie zagadnień filozoficznych w nauce, sztuce oraz w moralności i religii. EDUKACJA PROZDROWOTNA Cele edukacyjne

1. Pogłębienie wiedzy o realizacji zachowań prozdro wotnych w ochronie, utrzymaniu i poprawie zdro wia jednostki i zdrowia publicznego.

2. Rozwijanie umiejętności życiowych sprzyjających rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, społeczne mu i duchowemu.

3. Kształtowanie aktywnej i odpowiedzialnej postawy wobec zdrowia własnego i innych ludzi.

4. Rozbudzanie potrzeby działania na rzecz tworzenia zdrowego środowiska. Zadania szkoły

1. Zwiększanie zainteresowania uczniów sprawami zdrowia i przekazywanie im rzetelnej wiedzy o róż nych jego aspektach (zdrowie fizyczne, psychiczne, społeczne i duchowe) oraz czynnikach sprzyjają cych zdrowiu i najczęstszych zagrożeniach dla zdrowia oraz możliwościach ich eliminowania.

2. Tworzenie w szkole środowiska umożliwiającego uczniom praktykowanie prozdrowotnego stylu ży cia, wzmacnianie poczucia własnej wartości, wiary w siebie i swoje możliwości oraz udzielanie uczniom wsparcia w sytuacjach trudnych.

3. Rozwijanie współpracy z rodzicami i społecznością lokalną w zakresie edukacji prozdrowotnej i roz wiązywania problemów zdrowotnych uczniów. Treści nauczania

1. Styl życia i jego związek ze zdrowiem i chorobą. Koncepcja i cele promocji zdrowia. Zdrowie jako wartość dla człowieka i społeczeństwa.

2. Pielęgnacja ciała i urody. Dbałość o utrzymanie od powiedniej masy ciała, sylwetki, dobrej sprawno ści i wydolności fizycznej. Chronienie się przed za nieczyszczeniami środowiska.

3. Praca i wypoczynek, aktywne spędzanie czasu wol nego. Aktywność ruchowa, zabawa i poczucie hu moru a zdrowie.

4. Identyfikowanie i podejmowanie ryzyka. Zachowa nia bezpieczne w codziennym życiu. Troska o bez pieczeństwo innych.

5. Zasady racjonalnego ż ywienia w różnych okresach życia. ˚ywienie a samopoczucie i zdolność do pra cy oraz zapobieganie chorobom. Skutki niewłaści wego odchudzania się i stosowania diet elimina cyjnych. Wybór sprzyjających zdrowiu produktów spożywczych i ich przechowywanie. Prawa konsu menta żywności.

6. Korzystanie z pomocy medycznej, psychologicznej i innych form wsparcia. Znaczenie profilaktycznych badań medycznych. Zachowanie się w chorobie. Postawy wobec osób przewlekle chorych, niepeł nosprawnych i osób starszych.

7. Uwarunkowania podaży i popytu na substancje psychoaktywne. Rodzaje tych substancji i ich wpływ na organizm, psychikę oraz rozwój społecz ny i duchowy człowieka. Przepisy prawa dotyczące używania substancji psychoaktywnych. Formy po mocy dla osób eksperymentujących i uzależnio nych.

8. Osobowe i społeczne umiejętności życiowe nie zbędne dla ochrony, poprawy i utrzymania zdro wia. Osiągnięcia

1. Znajomość głównych czynników sprzyjających i zagrażających zdrowiu człowieka oraz podstawo wych zasad profilaktyki najczęstszych zaburzeń i chorób. Realizowanie wartości związanych ze zdrowiem.

2. Umiejętność korzystania z pomocy medycznej i psychologicznej, radzenie sobie w sytuacjach trudnych oraz umiejętność wspierania innych.

3. Umiejętność porozumiewania się i utrzymywania dobrych relacji z innymi ludźmi oraz funkcjonowa nia i współpracy w grupie, radzenia sobie z presją środowiska.

4. Âwiadome dążenie do ochrony, utrzymania i po prawy zdrowia własnego oraz osób, wśród których uczeń żyje. EDUKACJA REGIONALNA — DZIEDZICTWO KULTUROWE W REGIONIE Cele edukacyjne

1. Poznawanie własnego regionu, w tym jego dzie dzictwa kulturowego, jako części Polski i Europy. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3666 — Poz. 458

2. Pogłębianie więzi ze swoim środowiskiem, regio nem, krajem.

3. Kształtowanie tożsamości regionalnej w kontekście wartości narodowych i europejskich.

4. Przygotowanie do dojrzałego życia w strukturach regionalnych, narodowych, państwowych i euro pejskich.

5. Rozwijanie szacunku wobec innych wspólnot regio nalnych, etnicznych i narodowych. Zadania szkoły

1. Umożliwienie zdobywania wszechstronnej wiedzy o własnym regionie.

2. Tworzenie sytuacji wyzwalających w uczniach twór czość, wzbogacających dorobek dziedzictwa kultu rowego.

3. Ułatwienie dostrzegania znaczenia wartości wła snego regionu i kraju w życiu osobistym.

4. Przygotowanie i wprowadzenie do roli aktywnego, odpowiedzialnego współgospodarza regionu i kra ju oraz uczestnika życia wspólnoty europejskiej. Treści nauczania

1. Dzieje regionu na tle historii Polski i Europy.

2. Specyfika przyrodnicza, społeczna, ekonomiczna, kulturowa regionu w relacji z innymi regionami Polski i Europy.

3. Przeszłość regionu, jego dziedzictwo kulturowe ja ko podstawa rozumienia współczesności regionu.

4. Perspektywy i szanse rozwoju regionu we współ pracy krajowej i międzynarodowej.

5. Promocja regionu w kraju i za granicą. Osiągnięcia

1. Zdobycie wieloaspektowej wiedzy o regionie, w tym o jego dziedzictwie kulturowym, na tle Pol ski i Europy.

2. Dostrzeganie znaczenia wartości regionu w życiu osobistym, wspólnotowym i społecznym.

3. Całościowe postrzeganie regionu jako miejsca ży cia, aktywności i szeroko rozumianej twórczości.

4. Âwiadomy udział w życiu kulturowym, społecznym, gospodarczym i politycznym środowiska lokalne go.

5. Pielęgnowanie i pomnażanie regionalnego i naro dowego dziedzictwa kulturowego.

6. Umiejętności prezentowania i promowania regionu w kraju i za granicą.

7. Dostrzeganie wartości kultury narodowej w jej róż norodności regionalnej na tle kultur innych wspól not etnicznych i narodowych.

8. Ukształtowanie postawy solidarności narodowej i otwartości na inne wspólnoty oraz kultury. WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE3 Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiejętności rozwiązywania proble mów związanych z okresem dojrzewania, dorasta nia i wyborem drogi życiowej.

2. Pogłębianie wiedzy związanej z funkcjami rodziny, miłością, przyjaźnią, pełnieniem ról małżeńskich i rodzicielskich, seksualnością człowieka i prokre acją.

3. Przyjęcie pozytywnej postawy wobec ż ycia ludzkie go, osób niepełnosprawnych i chorych.

4. Kształtowanie postaw prozdrowotnych, prospo łecznych i prorodzinnych.

5. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia sie bie i najbliższego otoczenia. Zadania szkoły

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowa nie działań szkoły i rodziców.

2. Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku do płciowości. Odniesienie płciowości do wartości i pojęć takich jak : poszanowanie życia, miłość, małżeństwo, rodzina, przyjaźń, akceptacja i szacu nek w relacjach międzyludzkich.

3. Pomoc w osiąganiu dojrzałości psychoseksualnej.

4. Uświadomienie roli rodziny w życiu człowieka. Pro mowanie trwałych związków, których podstawą jest więź emocjonalna, efektywne sposoby komu nikowania się, wzajemne zrozumienie.

5. Przekazywanie rzetelnej, dostosowanej do poziomu rozwoju ucznia, wiedzy na temat zmian biologicz nych, psychicznych i społecznych w różnych fazach rozwoju człowieka. Treści nauczania

1. Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczu cie sensu życia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3667 — Poz. 458 ——————— 3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyj nych „Wychowanie do życia w rodzinie” określa rozporzą dzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowa nia, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycz nia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792).

2. Komunikacja interpersonalna, asertywność, tech niki negocjacji, empatia.

3. Tolerancja wobec odmienności kulturowych, et nicznych, religijnych, seksualnych.

4. Rozwój psychoseksualny człowieka w kolejnych fa zach życia.

5. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej. Problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia sobie z nimi.

6. Wartości i pojęcia związane z płciowością człowie ka: męskość, kobiecość, miłość, rodzina, rodziciel stwo. Znaczenie odpowiedzialności w przeżywaniu własnej płciowości i budowaniu emocjonalnych więzi. Role kobiet i mężczyzn a panujące stereoty py.

7. Inicjacja seksualna, jej uwarunkowania i następ stwa. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za opóźnianiem wieku inicjacji seksual nej.

8. Istota seksualności człowieka i jej aspekty. Integra cja seksualna.

9. Komplementarność płci — wzajemne dopełnianie się płci w sferach fizycznej, psychicznej, emocjo nalnej i społecznej. Rozumienie, akceptacja i szacu nek dla osób płci odmiennej.

10. Istota, rodzaje i etapy rozwoju miłości. Różnice w przeżywaniu miłości. 1

1. Metody rozpoznawania płodności. 1

2. Metody i środki antykoncepcji. Sposoby ich działa nia i zasady doboru. 1

3. Choroby przenoszone drogą płciową i zapobiega nie im. AIDS: profilaktyka, aspekt społeczny i etycz ny, chory na AIDS w rodzinie. 1

4. Trudności w osiąganiu tożsamości płciowej, możli wości pomocy. 1

5. Normy zachowań seksualnych. Przemoc i przestęp stwa seksualne; możliwości zapobiegania, sposo by obrony. Informacja o ośrodkach pomocy psy chologicznej, medycznej i prawnej. 1

6. Przygotowanie do małżeństwa. Problemy wierno ści, zaufania i dialogu. 1

7. Małżeństwo— jego fazy; trudności i konflikty oraz sposoby ich rozwiązywania; wartość małżeństwa. Macierzyństwo i ojcostwo. Przygotowanie do ról rodzicielskich. Adopcja. Bezdzietność. 1

8. Przebieg i higiena ciąży. Rozwój prenatalny dziecka. Szkoła rodzenia, poród i naturalne karmienie. Rola rodziców w okresie oczekiwania na narodziny dziecka, w czasie porodu i po narodzinach. 1

9. Funkcje rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawi dłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziec ka. Samotne rodzicielstwo.

20. Nieplanowana ciąża; sposoby szukania pomocy w sytuacjach trudnych. 2

1. Aborcja jako zagrożenie dla zdrowia psychicznego i fizycznego— aspekty: prawny, medyczny i etycz ny. 2

2. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Sposoby roz wiązywania konfliktów. 2

3. Przemoc w rodzinie. Wykorzystywanie seksualne. Profilaktyka. Możliwości uzyskiwania pomocy. 2

4. Zagrożenia życia społecznego: alkoholizm, narko mania, agresja, sekty, pornografia. 2

5. Prawodawstwo dotyczące rodziny. Zawarcie mał żeństwa, separacja , rozwód. Prawa i obowiązki małżonków i rodziców, prawa dziecka. Obowiązki państwa wobec rodziny. 2

6. Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, choroby, umierania i śmierci, w tym w aspekcie ż y cia rodzinnego. 2

7. Poradnictwo młodzieżowe i rodzinne w Polsce. Osiągnięcia

1. Umiejętność podejmowania odpowiedzialnych de cyzji dotyczących wyboru drogi życiowej, małżeń stwa i rodziny.

2. Umiejętność świadomego kreowania własnej oso bowości.

3. Przygotowanie, na podstawie wiedzy i wykształco nych umiejętności, do poszanowania godności ży cia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w rodzi nie.

4. Znajomość podstawowych zasad postępowania w sferze ludzkiej płciowości i płodności.

5. Umiejętność poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: Kim jest człowiek? Jakie są jego cele i zadania życiowe? Jaki jest sens życia? LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE KSZTA¸CENIE W ZAKRESIE ROZSZERZONYM PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Cele edukacyjne

1. Osiąganie przez uczniów dojrzałości emocjonalnej i moralnej.

2. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3668 — Poz. 458

3. Zdobywanie dojrzałości intelektualnej przejawiają cej się w świadomym korzystaniu z wiedzy języko wej w aktach komunikacyjnych oraz z wiedzy o li teraturze i kulturze w interpretacji dzieł literackich i w odbiorze tekstów kultury.

4. Pogłębianie samopoznania, odkrywanie i rozwój własnych zainteresowań i możliwości, rozumienie podstawowych metod poznawania i badania rze czywistości. Zadania szkoły

1. Pomoc w rozwijaniu sztuki interpretacji w rozsze rzonych kontekstach historyczno-literackich, teore tyczno-literackich, filozoficznych.

2. Wskazywanie korespondencji różnych sztuk, inter pretacje porównawcze.

3. Pomoc w samodzielnym poznawaniu różnych dziedzin humanistyki.

4. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznane go materiału według dyscyplin naukowych — języ koznawstwa i literaturoznawstwa.

5. Rozwijanie twórczych uzdolnień ucznia — arty stycznych lub naukowych — poprzez jego własną twórczość (np. pisarską, filmową albo drobne pra ce krytyczne i badawcze).

6. Wprowadzenie w technologię pracy umysłowej ja ko przygotowanie do egzaminu maturalnego i stu diów wyższych Treści nauczania

1. Język jako zjawisko semiotyczne:

1) językowy obraz świata,

2) kompetencja językowa i komunikacyjna,

3) model komunikacji językowej.

2. Budowa języka:

1) polszczyzna a inne języki; relacje historyczne i ty pologiczne,

2) przekład i tłumaczenie.

3. Wypowiedź językowa:

1) intencje komunikacyjne (illokucja),

2) performatywna (stanowiąca) funkcja wypowie dzi (ślubowanie, przysięga, teksty prawne),

3) gatunki pisanej i mówionej odmiany języka (esej, felieton, wywiad, kazanie).

4. Retoryczne użycie języka:

1) retoryka jako sztuka perswazji,

2) retoryczna organizacja tekstu; okres retoryczny,

3) podstawowe chwyty erystyczne.

5. Miejsce języka w społeczeństwie:

1) kontakty międzyjęzykowe, zapożyczenia,

2) społeczeństwa jedno- i wielojęzyczne.

6. Stylowe odmiany języka:

1) stylizacja biblijna,

2) środki stylistyczne a figury retoryczne,

3) rodzaje środków stylistycznych (w różnych od mianach języka),

4) swoistość wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

7. Pojęcia kultury:

1) kulturowe konteksty literatury,

2) różne formy przekazu utworów literackich: dru kowane, ustne, ikoniczne; akustyczne, filmowe, audiowizualne,

3) obiegi kultury: kultura „niska” i kultura „wyso ka”.

8. Tradycja literacka:

1) dziedzictwo a tradycja literacka,

2) awangarda a postmodernizm,

3) intertekstualność.

9. Proces historyczno-literacki:

1) przemiany gatunku,

2) konwencjonalizm, epigonizm, oryginalność,

3) konteksty macierzyste utworu.

10. Tematy, motywy, wątki:

1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii,

2) motyw artysty jako nauczyciela, kapłana, wiesz cza, mędrca, błazna itp. 1

1. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:

1) etyka, estetyka,

2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,

3) nurty filozoficzne związane z omawianą tradycją literacką,

4) wartości uniwersalne. Osiągnięcia

1. Słuchanie i mówienie:

1) próby wystąpień publicznych (np. przemawia nie, prowadzenie zebrań, podsumowywanie dyskusji, wygłaszanie referatów, świadome po sługiwanie się gestykulacją i mimiką),

2) skuteczne polemizowanie — rozpoznawanie ma nipulacji językowej. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3669 — Poz. 458

2. Pisanie i redagowanie tekstów:

1) wypowiadanie się ze świadomością użycia wy znaczników gatunku: felietonu, eseju, artykułu popularnonaukowego, interpretacji porównaw czej,

2) własne próby pisarskie (opowiadanie, tekst po etycki, dziennik, pamiętnik, scenariusz); próby stylizowania tekstów i posługiwania się pasti szem.

3. Czytanie:

1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych; sporządzanie notatek,

2) czytanie ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krótkich fragmentów).

4. Odbiór dzieł sztuki:

1) stosowanie w analizach utworów literackich po jęć z poetyki historycznej,

2) rozumienie przyjętej metodologii (Czego szukam w interpretacji utworu? Wartości? Odniesień do filozofii i sensu? Odniesień do życia i człowieka? Odniesień do biografii — autora i własnej? Od czytuję znaki i chcę zrozumieć strukturę arty styczną i estetykę dzieła?),

3) wskazywanie cech języka charakterystycznych dla danej epoki literackiej oraz epoki historycz nej w czytanych utworach,

4) dostrzeganie związków utworu ze sztuką, kultu rą i filozofią epoki; interpretowanie dzieł w kon wencjach gatunkowych i w konwencjach prą dów artystycznych epoki,

5) rozpoznawanie znaków tradycji w kulturze współczesnej — w literaturze, filmie, teatrze,

6) odnajdywanie intertekstualnych powiązań w czytanych utworach.

5. Samokształcenie:

1) sporządzanie przypisów i zestawów bibliogra ficznych,

2) próby gromadzenia i przekazywania informacji: sporządzanie baz danych, zapisu komputerowe go (także internetowego), nagrywania audio i wideo. Lektura

1. Literatura polska: J. Kochanowski — Treny; wybrany dramat roman tyczny (J. Słowackiego, Z. Krasińskiego); W. Gom browicz — Trans-Atlantyk; M. Kuncewiczowa — Cudzoziemka; Witkacy — Szewcy,

2. Literatura powszechna: A. Dante — Boska Komedia (fragmenty); W. Go ethe — Faust (fragmenty); F. Kafka — Proces; M. Bułhakow — Mistrz i Małgorzata. J¢ZYK OBCY NOWO˚YTNY Nauczanie języka obcego nowożytnego polega na pogłębionym nauczaniu danego języka w stosunku do poziomu określonego dla kształcenia w zakresie pod stawowym. J¢ZYK ¸ACI¡SKI I KULTURA ANTYCZNA Obowiązuje podstawa programowa dla „języka ła cińskiego i kultury antycznej” jako drugiego języka ob cego dla uczniów poznających język łaciński jako trze ci. Dla uczniów poznających język łaciński jako drugi język obcy zwiększa się zakres lektur oryginalnych i kła dzie się szczególny nacisk, obok tłumaczenia tekstu, na jego analizowanie, interpretowanie i komentowa nie. J¢ZYK GRECKI I KULTURA ANTYCZNA Cele edukacyjne

1. Zaznajomienie się z językiem greckim w stopniu umożliwiającym rozumienie i samodzielne tłuma czenie z wykorzystaniem słownika prostych, orygi nalnych i preparowanych tekstów greckich.

2. Poznanie podstawowej współczesnej terminologii wywodzącej się z greki.

3. Poznanie dorobku antyku greckiego i rzymskiego — roli i miejsca kultury i tradycji antycznej w wielu dziedzinach życia współczesnego (z odwołaniem się do wiedzy zdobytej na wcześniejszych etapach kształcenia). Zadania szkoły

1. Zapoznanie uczniów z językiem greckim w zakresie umożliwiającym tłumaczenie tekstów oryginal nych i preparowanych.

2. Ukazanie związków antyku greckiego i rzymskiego z kulturą i językami współczesnymi, a przede wszystkim z kulturą i językiem polskim.

3. Ułatwienie rozumienia terminologii powstałej na bazie języka greckiego.

4. Kształcenie umiejętności analizy tekstu.

5. Rozwijanie wrażliwości językowej oraz umiejętno ści jasnego i precyzyjnego formułowania myśli.

6. Zapewnienie dostępu do odpowiednich materia łów umożliwiających naukę języka i rozwijanie za interesowań humanistycznych.

7. Przygotowanie uczniów do samodzielnego poszu kiwania źródeł konkretnych zjawisk, przede wszyst kim współczesnej cywilizacji. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3670 — Poz. 458 Treści nauczania

1. Gramatyka, leksyka, frazeologia języka greckiego w zakresie umożliwiającym tłumaczenie i analizę tekstów oryginalnych, sentencji, zwrotów i termi nów.

2. Wybrane fragmenty dzieł autorów greckich w ory ginale.

3. Wpływ greki na zasoby leksykalne współczesnych języków europejskich.

4. Język starożytnej Grecji jako język tekstów nauko wych.

5. Kontynuacja kształcenia w zakresie kultury i cywili zacji śródziemnomorskiej, z uwzględnieniem na stępujących treści:

1) kanon topiki antycznej w literaturze i sztuce (jak odczytywać mity, pojęcia, symbole),

2) elementy wiedzy o językach klasycznych w za kresie pozwalającym zrozumieć podstawowe terminy, pojęcia, powiedzenia i przysłowia oraz etymologię niektórych wyrazów stale obecnych w języku polskim i innych językach nowożyt nych,

3) znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury pol skiej,

4) wybrane fragmenty dzieł autorów greckich i rzymskich w przekładzie — w zakresie istotnym dla zrozumienia kanonu lektur z literatury pol skiej i światowej,

5) historia gatunków literackich,

6) inne elementy wiedzy o starożytności niezbęd ne do przekładu, analizy i interpretacji tekstów. Osiągnięcia

1. Operatywna znajomość gramatyki greckiej.

2. Tłumaczenie i komentowanie z pomocą słownika preparowanych i oryginalnych tekstów greckich.

3. Wykorzystywanie znajomości leksyki greckiej do rozumienia i poprawnego stosowania wyrażeń i terminów wywodzących się z greki.

4. Wykorzystywanie znajomości podstaw języka grec kiego w dalszych etapach edukacji.

5. Poprawne formułowanie myśli i sądów.

6. Dostrzeganie ponadczasowych wartości w dziełach z odległych epok i rozumienie ich znaczenia dla współczesnej kultury polskiej i światowej. HISTORIA Cele edukacyjne

1. Ugruntowanie oraz restrukturyzacja wiedzy i umie jętności historycznych.

2. Zapoznanie się z metodologią naukowego pozna wania i opisu przeszłości.

3. Porównywanie poglądów i opinii prezentowanych przez przedstawicieli różnych nurtów historiogra ficznych oraz historiozoficznych. Zadania szkoły

1. Wspieranie dążeń do twórczego wykorzystywania przez uczniów wiedzy i umiejętności historycz nych, np. poprzez wykonanie przez nich, pod kie runkiem nauczyciela, pracy badawczej na podsta wie samodzielnie zebranych materiałów pocho dzących z różnych źródeł oraz literatury historycz nej. Ustna prezentacja i publiczne uzasadnienie za wartych w pracy tez.

2. Przygotowanie uczniów do stosowania podstawo wych zasad naukowego poznawania i opisywania przeszłości. Treści nauczania

1. Trwałe osiągnięcia cywilizacji starożytnych. Religie starożytnego Wschodu.

2. Przemiany ustrojowe w Grecji i w Rzymie.

3. Powstanie i rozwój religii monoteistycznych.

4. Kręgi cywilizacji średniowiecznych. Europa a inne cywilizacje.

5. Fundamentalne znaczenie chrześcijaństwa w cywi lizacjach średniowiecznej Europy.

6. Funkcjonowanie władzy i struktura społeczeństw średniowiecznych.

7. Powstanie i rozwój Polski w wiekach średnich. Zna czenie chrześcijaństwa dla powstania i rozwoju państwowości i kultury polskiej.

8. Cywilizacyjne przemiany w Europie od odrodzenia do oświecenia.

9. Nowe horyzonty. Europa wobec odmiennych kultur i systemów wartości.

10. Przeobrażenia chrześcijaństwa w XVI i XVII wieku. 1

1. Powstanie nowożytnej państwowości. 1

2. Uwarunkowania potęgi i upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów. 1

3. Rewolucja przemysłowa i jej następstwa. 1

4. Mapa polityczna XIX-wiecznej Europy i świata. 1

5. Przemiany świadomości Europejczyków. 1

6. Procesy demokratyzacyjne i parlamentaryzm w XIX wieku. 1

7. Społeczeństwo polskie bez własnego państwa. 1

8. I i II wojna światowa — geneza, charakter, następ stwa konfliktów. 1

9. Systemy totalitarne i ich zbrodniczy charakter. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3671 — Poz. 458

20. Funkcjonowanie demokracji w XX wieku. 2

1. Ewolucja stosunków międzynarodowych i ich cha rakter. Struktury ponadnarodowe w polityce i go spodarce. 2

2. Rewolucja techniczna w XX wieku. 2

3. Przemiany w sferze kultury. Sobór Watykański II i encykliki papieskie. 2

4. Rzeczpospolita między zniewoleniem a niepodle głością. Osiągnięcia

1. Wykorzystywanie pogłębionej wiedzy do opisu i oceny problemów historycznych, z uwzględnie niem zasad naukowego badania przeszłości.

2. Krytyczne analizowanie różnych interpretacji histo rii.

3. Formułowanie opinii i wniosków historycznych w formie obszernych wypowiedzi ustnych i pisem nych.

4. Prezentowanie wyników pracy na forum publicz nym oraz obrona własnych opinii w polemice/dys kusji. WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Cele edukacyjne

1. Pogłębienie rozumienia historycznego i filozoficz nego kontekstu problemów społeczeństwa, pań stwa i prawa.

2. Nabycie wiedzy i umiejętności użytecznych w dal szej edukacji w zakresie nauk społecznych i praw nych.

3. Zdobycie umiejętności umożliwiających aktywny, odpowiedzialny udział w życiu publicznym. Zadania szkoły

1. Pomoc uczniom w przygotowaniu do kontynuowa nia nauki w szkole wyższej w zakresie nauk społecz nych, politycznych i prawnych.

2. Pomoc w rozwijaniu indywidualnych zaintereso wań uczniów problematyką społeczno-polityczną i prawną.

3. Tworzenie warunków do wymiany poglądów uczniów na tematy społeczno-polityczno-prawne.

4. Umożliwienie uczniom pracy z materiałami źródło wymi w zakresie omawianych zagadnień. Treści nauczania Społeczeństwo

1. Społeczeństwo polskie. Struktura społeczna i jej przemiany.

2. Historyczne i współczesne formy organizacji społe czeństw.

3. Naród. Tożsamość narodowa. Patriotyzm i nacjona lizm.

4. Społeczeństwo obywatelskie, formy życia publicz nego, stowarzyszenia, związki zawodowe, partie polityczne, opinia publiczna. Polityka

1. Współczesne doktryny polityczne, ideologie i partie polityczne w Polsce i na świecie.

2. Modele ustrojowe państw demokratycznych.

3. Aktywność polityczna obywateli w społeczeń stwach demokratycznych.

4. Zagrożenia dla współczesnej demokracji. Prawo

1. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Zasady tworzenia i egzekwowania prawa.

3. Obywatel w sądzie — proces cywilny i proces kar ny.

4. Wybrane zagadnienia z kodeksów prawa polskiego.

5. Mechanizmy ochrony praw człowieka.

6. Zasady zakładania i prowadzenia organizacji poza rządowych. Polska, Europa, świat

1. Jednocząca się Europa — instytucje, procedury, wyzwania.

2. Polska racja stanu, polityka zagraniczna.

3. Nierówności społeczne i ekonomiczne we współ czesnym świecie.

4. Globalizacja — nadzieje i zagrożenia. Osiągnięcia

1. Pogłębiona znajomość zjawisk i procesów społecz nych.

2. Znajomość zasad działania instytucji demokratycz nych.

3. Znajomość podstawowych rozwiązań prawno ustrojowych obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej.

4. Umiejętność organizacji debaty publicznej, kry tycznej analizy argumentów jej uczestników oraz prezentacji jej rezultatów.

5. Umiejętność formułowania, uzasadniania i obrony własnego stanowiska na forum publicznym. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3672 — Poz. 458

6. Umiejętność podejmowania skutecznych działań w różnych instytucjach życia publicznego zgodnie z obowiązującym prawem. MATEMATYKA Cele edukacyjne

1. Wykształcenie umiejętności operowania najprost szymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmien nymi i zbudowanymi z nich wyrażeniami algebra icznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeń elemen tarnych) oraz funkcjami.

2. Wykształcenie umiejętności budowania modeli ma tematycznych dla różnorodnych sytuacji z życia co dziennego oraz ich wykorzystania do rozwiązywa nia problemów praktycznych.

3. Wykształcenie umiejętności projektowania obli czeń i ich wykonywania.

4. Poznanie podstawowych elementów myślenia ma tematycznego.

5. Nabycie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej. Zadania szkoły

1. Zwracanie uwagi na umiejętność precyzyjnego for mułowania myśli przez uczniów w mowie i piśmie.

2. Kształcenie wyobraźni geometrycznej.

3. Umożliwienie uczniom odczytywania oraz przed stawiania danych w różnych formach (symbolicz nej, graficznej, za pomocą wzorów).

4. Wykorzystywanie nowoczesnych narzędzi wspo magających rozwiązywanie problemów matema tycznych (kalkulatorów, komputerów).

5. Zwracanie uwagi na umiejętność współpracy uczniów przy rozwiązywaniu problemów. Treści nauczania Liczby i ich zbiory

1. Indukcja matematyczna.

2. Równania i nierówności z wartością bezwzględną i ich interpretacja geometryczna. Funkcje i ich własności

1. Różnowartościowość funkcji.

2. Funkcje parzyste, nieparzyste, okresowe.

3. Przekształcanie wykresu funkcji przez zmianę skali i przez symetrię względem osi. Wielomiany i funkcje wymierne

1. Wzory Vi¯te’a.

2. Równania i nierówności kwadratowe z parame trem.

3. Definicja funkcji wymiernej. Rozwiązywanie rów nań i nierówności wymiernych.

4. Dwumian Newtona. Funkcje wykładnicze i logarytmiczne

1. Potęga o wykładniku rzeczywistym.

2. Definicja i wykresy funkcji wykładniczych i logaryt micznych.

3. Proste równania i nierówności wykładnicze i loga rytmiczne. Funkcje trygonometryczne

1. Wzory redukcyjne.

2. Proste równania trygonometryczne. Ciągi liczbowe

1. Przykłady ciągów zdefiniowanych rekurencyjnie.

2. Pojęcie granicy ciągu.

3. Obliczanie granic niektórych ciągów. Suma szeregu geometrycznego. Ciągłość i pochodna funkcji

1. Pojęcie funkcji ciągłej.

2. Pojęcie pochodnej. Interpretacja geometryczna i fi zyczna pochodnej.

3. Obliczanie pochodnych wielomianów i funkcji wy miernych.

4. Związek pochodnej z istnieniem ekstremów i z mo notonicznością funkcji.

5. Zastosowanie pochodnej do rozwiązywania pro stych problemów praktycznych. Planimetria

1. Twierdzenie sinusów i twierdzenie cosinusów.

2. Przykłady przekształceń geometrycznych: symetria osiowa, przesunięcie, obrót, symetria środkowa.

3. Wektory. Dodawanie wektorów i mnożenie wekto ra przez liczbę. Jednokładność. Geometria analityczna

1. Okrąg i koło we współrzędnych.

2. Punkty przecięcia prostej z okręgiem i pary okrę gów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3673 — Poz. 458 Stereometria

1. Przekroje płaskie graniastosłupów i ostrosłupów.

2. Wielościany foremne. Rachunek prawdopodobieństwa

1. Prawdopodobieństwo warunkowe. Wzór na praw dopodobieństwo całkowite.

2. Niezależność zdarzeń.

3. Schemat Bernoulli’ego. Osiągnięcia

1. W zakresie budowania modeli matematycznych i ich stosowania: umiejętność wyznaczania stanów optymalnych i ekstremalnych.

2. W zakresie kształcenia myślenia matematycznego:

1) umiejętność przeprowadzania prostych rozu mowań dedukcyjnych,

2) rozumienie idei dowodu nie wprost oraz zasady indukcji matematycznej,

3) umiejętność tworzenia poprawnej klasyfikacji obiektów (liczby, figury, funkcje, przekształce nia) ze względu na pewną ich cechę lub układ cech. FIZYKA I ASTRONOMIA Cele edukacyjne

1. Rozumienie zjawisk otaczającego świata oraz natu ry i struktury fizyki i jej związku z innymi naukami przyrodniczymi.

2. Znajomość metod badawczych fizyki oraz roli eks perymentu i teorii w jej rozwoju.

3. Wiedza i umiejętności niezbędne do dalszego kształcenia na kierunkach ścisłych, przyrodniczych i technicznych. Zadania szkoły

1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy — w opar ciu o zagadnienia występujące w życiu codzien nym, przyrodzie i technice.

2. Uzupełnienie i uporządkowanie wiedzy fizycznej i astronomicznej ucznia w celu pogłębienia rozu mienia nauki, jej możliwości i ograniczeń oraz przy gotowania do studiów na kierunkach ścisłych, przyrodniczych i technicznych.

3. Uświadomienie roli eksperymentu i teorii w pozna waniu przyrody oraz znaczenia matematyki w bu dowaniu modeli i rozwiązywaniu problemów fi zycznych.

4. Wdrażanie ucznia do krytycznego korzystania ze źródeł informacji.

5. Rozwijanie u ucznia umiejętności samodzielnego formułowania wypowiedzi o zagadnieniach fizycz nych i astronomicznych, prowadzenia dyskusji w sposób terminologicznie i merytorycznie po prawny, rozwiązywania problemów fizycznych, wykonywania obliczeń.

6. Rozwijanie zainteresowania fizyką i astronomią.

7. Inspirowanie dociekliwości i postawy badawczej uczniów.

8. Stworzenie warunków do planowania i prowadze nia eksperymentów oraz analizy ich wyników.

9. Wykorzystywanie metod komputerowych do budo wania modeli i analizy wyników doświadczeń.

10. Zapoznanie na wybranych przykładach z warszta tem pracy współczesnego fizyka. Treści nauczania

1. Ruch i siły. Matematyczny opis ruchu w jednym i dwóch wymiarach. Przyczyny zmian ruchu. Opo ry ruchu. Ruch postępowy i obrotowy. Energia me chaniczna. Zasady zachowania w mechanice.

2. Polowy opis oddziaływań. Pole grawitacyjne, ruch masy w polu grawitacyjnym. Pole elektryczne, ruch cząstki naładowanej w polu elektrycznym, przewodniki i dielektryki. Pole magnetyczne, ruch cząstki naładowanej w polu magnetycznym.

3. Obwody prądu stałego. Przemiany energii w obwo dach prądu stałego.

4. Pole elektromagnetyczne. Indukcja elektromagne tyczna. Obwody prądu przemiennego z pojemno ścią i indukcyjnością. èródła napięcia. Elektryczne obwody drgające. Fale elektromagnetyczne i ich własności.

5. Fizyczne podstawy mikroelektroniki i telekomunika cji. Modele przewodnictwa. Półprzewodnik, dioda, tranzystor. Analogowy i cyfrowy zapis sygnałów.

6. Zjawiska termodynamiczne. Zasady termodynami ki, ich statystyczna interpretacja oraz zastosowa nia. Opis przemian gazowych. Przejścia fazowe.

7. Zjawiska hydrostatyczne i aerostatyczne. Opis zja wisk hydrostatycznych i aerostatycznych oraz przy kłady ich wykorzystania.

8. Przegląd poznanych modeli i teorii fizycznych oraz astronomicznych. Dyskusja nad ich użytecznością i zakresem stosowalności w powiązaniu z ekspery mentalną weryfikacją. Osiągnięcia

1. Umiejętność obserwacji, opisywania, wyjaśniania i przewidywania zjawisk fizycznych i astronomicz nych z wykorzystaniem praw fizycznych i modeli, przy świadomości granic ich stosowalności. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3674 — Poz. 458

2. Posługiwanie się pojęciami fizycznymi ze zrozumie niem.

3. Umiejętność planowania i wykonywania doświad czeń fizycznych i prostych obserwacji astronomicz nych, opracowywania i analizowania wyników, sporządzania i interpretacji wykresów.

4. Umiejętność rozwiązywania prostych problemów fizycznych z wykorzystaniem modeli i technik ma tematycznych.

5. Umiejętność wykorzystywania wiedzy fizycznej do wyjaśniania zasad działania i bezpiecznego użytko wania urządzeń technicznych.

6. Umiejętność wskazania przykładów degradacji śro dowiska wynikającej z technicznej działalności człowieka oraz możliwości zapobiegania tej degra dacji.

7. Znajomość prawidłowości przyrodniczych i metod ich poznawania na poziomie umożliwiającym pod jęcie studiów na kierunkach ścisłych, przyrodni czych i technicznych. CHEMIA Cele edukacyjne

1. Pogłębienie wiedzy chemicznej w stopniu niezbęd nym do dalszej edukacji.

2. Wykształcenie umiejętności planowania i realizacji prac eksperymentalnych oraz interpretacji otrzy manych wyników.

3. Wykształcenie poczucia odpowiedzialności za bez pieczeństwo własne i ochronę środowiska przy rodniczego. Zadania szkoły

1. Wspieranie umiejętności samokształcenia poprzez zdobywanie i gromadzenie informacji z różnych źródeł.

2. Wdrażanie uczniów do selekcjonowania i oceny zdobytych informacji.

3. Zapoznanie uczniów z praktyką laboratoryjną po przez prowadzenie pokazów oraz samodzielne wy konywanie przez nich doświadczeń.

4. Przygotowanie uczniów do projektowania badań i interpretacji otrzymanych wyników na podstawie zdobytej wiedzy chemicznej i z dziedzin pokrew nych. Treści nauczania

1. Współczesny model budowy atomu — elementy mechaniki kwantowej w ujęciu jakościowym. Izoto py. Promieniotwórczość naturalna i sztuczna.

2. Układ okresowy pierwiastków. Zależność pomiędzy budową atomów a właściwościami pierwiastków i ich położeniem w układzie okresowym. Alotropia pierwiastków.

3. Wiązania jonowe, kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane i koordynacyjne. Zależność pomię dzy właściwościami związków chemicznych a ich budową.

4. Równowaga chemiczna. Stała równowagi. Reguła przekory.

5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych. Równanie Clapeyrona. Warunki normalne i stan dardowe.

6. Szybkość reakcji chemicznych. Rząd reakcji.

7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne. Katalizatory i przykłady reakcji katalitycznych.

8. Reakcje utleniania — redukcji. Ogniwa galwanicz ne i ich zastosowania.

9. SEM ogniwa. Elektroliza roztworów wodnych elek trolitów i soli stopionych.

10. Prawa elektrolizy. Korozja elektrochemiczna i me tody jej zapobiegania. 1

1. Roztwory. Rozpuszczalność. Przeliczanie stężeń roztworów. Układy koloidalne. 1

2. Systematyka związków nieorganicznych. Tlenki, wodorki, wodorotlenki, kwasy i sole — nazewnic two, otrzymywanie, właściwości. 1

3. Charakterystyka najważniejszych pierwiastków bloków s, p, d układu okresowego pierwiastków. Zmienność właściwości związków w grupach i okresach. 1

4. Elektrolity słabe i mocne. Stopień i stała dysocja cji. Prawo rozcieńczeń Ostwalda, pH roztworu, wskaźniki. Reakcje w roztworach wodnych elektro litów — reakcje zobojętniania, strącania osadów i hydrolizy. Amfoteryczność. 1

5. Węglowodory nasycone, nienasycone i aromatycz ne — nazewnictwo i właściwości. Szereg homolo giczny. Izomeria konstytucyjna i geometryczna. 1

6. Występowanie węglowodorów w przyrodzie. Prze róbka ropy naftowej. 1

7. Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów. Alko hole, fenole, aldehydy, ketony, aminy, kwasy kar boksylowe i ich pochodne — budowa, nazewnic two, otrzymywanie i właściwości. 1

8. Wielofunkcyjne pochodne węglowodorów. Ami nokwasy, peptydy i białka, tłuszcze proste i złożo ne, najważniejsze cukry oraz kwasy nukleinowe — występowanie, właściwości i ich znaczenie w życiu człowieka. 1

9. Zjawisko izomerii optycznej. Chiralność.

20. Polimeryzacyjne tworzywa sztuczne — budowa i zastosowanie. 2

1. Konsekwencje niewłaściwego wykorzystywania substancji chemicznych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3675 — Poz. 458 Osiągnięcia

1. Znajomość i rozumienie podstawowych pojęć, praw i zjawisk chemicznych.

2. Umiejętność opisu właściwości najważniejszych pierwiastków bloków s, p, d i ich związków che micznych. Dostrzeganie podobieństw i różnic we właściwościach i sposobie reagowania pierwiast ków w obrębie grup oraz różnych klas związków chemicznych.

3. Umiejętność dostrzegania zależności pomiędzy bu dową substancji a jej właściwościami fizycznymi i chemicznymi.

4. Umiejętność zastosowania posiadanej wiedzy do rozwiązywania różnorodnych problemów rachun kowych, teoretycznych i praktycznych:

1) posługiwanie się pojęciami chemicznymi,

2) posługiwanie się terminologią chemiczną,

3) wyjaśnianie przebiegu obserwowanych lub opi sanych zjawisk,

4) wykorzystywanie dostępnych źródeł informacji do rozwiązywania zadań.

5. Umiejętność stawiania hipotez dla wyjaśniania pro blemów chemicznych i planowania eksperymen tów dla ich weryfikacji.

6. Samodzielne formułowanie i uzasadnianie opinii i sądów na podstawie posiadanych i podanych in formacji.

7. Umiejętność korzystania z różnorodnych źródeł in formacji w celu rozszerzenia posiadanej wiedzy. BIOLOGIA Cele edukacyjne

1. Poznanie zależności w funkcjonowaniu organi zmów żywych na różnych poziomach organizacji.

2. Poznanie teorii i praw biologicznych.

3. Poznanie przykładowych metod badawczych stoso wanych w biologii.

4. Integracja wiedzy z różnych dziedzin do wyjaśnia nia zjawisk biologicznych.

5. Rozumienie znaczenia nowoczesnych kierunków biologii dla postępu w biotechnologii i medycynie.

6. Uzyskanie świadomości zagrożeń cywilizacyjnych wynikających z działalności człowieka. Zadania szkoły

1. Wzbogacanie wiedzy i umiejętności uczniów, z uwzględnieniem kierunku dalszego kształcenia.

2. Umożliwienie uczniom zapoznania się z metodami prawidłowej obserwacji, analizy, prezentacji i inter pretacji wyników badań biologicznych.

3. Umożliwienie uczniom korzystania z różnych źródeł informacji do rozwiązywania problemów biolo gicznych.

4. Umożliwienie uczniom projektowania doświadczeń biologicznych. Treści nauczania

1. Komórka — podstawowa jednostka życia:

1) chemiczne podstawy ż ycia: pierwiastki, wiązania i związki organiczne o kluczowym znaczeniu dla organizmów,

2) organizacja komórki.

2. Energia i życie:

1) enzymy i reakcje zachodzące w komórce,

2) metabolizm: szlaki metaboliczne, katabolizm i anabolizm,

3) tlenowa produkcja ATP (mitochondria, oddycha nie komórkowe),

4) beztlenowa produkcja ATP (fermentacja, kwas mlekowy),

5) fotosynteza.

3. Różnorodność życia na Ziemi:

1) klasyfikowanie organizmów,

2) przegląd różnych grup systematycznych: wirusy i bakterie, porosty, grzyby, rośliny, zwierzęta,

3) podstawowe czynności ż yciowe roślin i zwierząt: odżywianie, oddychanie, transport, wydalanie, koordynacja, rozmnażanie.

4. Genetyka:

1) cykl komórkowy i chromosomy,

2) mitoza i mejoza,

3) podstawy dziedziczności (reguły Mendla, dzie dziczenie płci, zależność między genotypem a fenotypem),

4) zapis i realizacja informacji genetycznej (DNA, kod genetyczny, transkrypcja i biosynteza białka, definicja genu, mutacje),

5) inżynieria genetyczna i sekwencjonowanie ge nomów.

5. Ewolucja:

1) koncepcja i dowody ewolucji,

2) mechanizmy ewolucji; Karol Darwin i teoria do boru naturalnego, rodzaje zmienności,

3) zjawiska genetyczne w populacjach,

4) powstawanie gatunków,

5) podstawowe prawidłowości ewolucji,

6) pochodzenie i historia życia na Ziemi,

7) antropogeneza. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3676 — Poz. 458

6. Ekologia i biogeografia:

1) podstawowe pojęcia i koncepcje ekologii,

2) zależności międzygatunkowe,

3) lądowe i wodne strefy życia,

4) krążenie energii i materii w ekosystemie.

7. Biologia stosowana:

1) biotechnologia w przemyśle, rolnictwie i ochro nie środowiska,

2) biotechnologia oparta o modyfikacje DNA,

3) problemy etyczne związane ze stosowaniem no woczesnych biotechnologii. Osiągnięcia

1. Znajomość budowy i procesów ż yciowych u przed stawicieli różnych grup systematycznych roślin i zwierząt.

2. Umiejętność wyjaśniania związków między struk turą a funkcją na różnych poziomach organizacji żywych organizmów.

3. Postrzeganie funkcjonowania organizmu jako zin tegrowanego układu.

4. Umiejętność analizowania zależności między śro dowiskiem życiowym organizmów a ich budową i funkcjonowaniem.

5. Umiejętność wyjaśniania zjawisk: zmienności, dziedziczenia i ewolucji oraz związków zachodzą cych między nimi.

6. Umiejętność analizowania zmian zachodzących w środowisku, oceniania ich skutków oraz odnaj dywania sposobów naprawy szkód.

7. Posługiwanie się terminologią biologiczną.

8. Umiejętność prowadzenia obserwacji i ekspery mentów z zastosowaniem metod poznania nauko wego.

9. Umiejętność wykorzystywania różnych źródeł wie dzy do wyjaśniania zjawisk i procesów biologicz nych oraz formułowania i uzasadniania własnych opinii. GEOGRAFIA Cele edukacyjne

1. Ugruntowanie zintegrowanego systemu wiedzy geograficznej opartego na naukowych podsta wach, umożliwiającego zrozumienie charakteru i dynamiki przestrzeni geograficznej.

2. Wykształcenie umiejętności umożliwiających sto sowanie teorii naukowych do interpretowania zja wisk i procesów społeczno-gospodarczych i poli tycznych na tle uwarunkowań przyrodniczych, hi storycznych i kulturowych oraz w różnych skalach przestrzennych (z uwzględnieniem skali krajowej).

3. Wyposażenie w umiejętności konieczne do wyko rzystania posiadanej wiedzy geograficznej, zarów no dla rozwoju indywidualnych zainteresowań, jak i kierunku dalszego kształcenia, pracy zawodowej i w życiu społecznym.

4. Kształtowanie systemu wartości społecznie akcep towanych, pozwalających na podejmowanie decy zji służących zachowaniu równowagi w środowi sku geograficznym przy zapewnieniu wzrostu spo łeczno-gospodarczego.

5. Kształtowanie odpowiedzialnej i twórczej postawy niezbędnej do kierowania swoim dalszym życiem oraz do pełnienia w przyszłości ważnych ról spo łecznych w środowisku lokalnym, regionalnym i krajowym. Zadania szkoły

1. Zapewnienie uczniom warunków do opanowania szerokiego zakresu treści kształcenia z geografii niezbędnych do:

1) wykazania się znajomością faktów, terminów, zjawisk, procesów oraz zależności i prawidłowo ści,

2) stosowania merytorycznych i formalnych umie jętności geograficznych,

3) podejmowania aktywnych działań na rzecz śro dowiska lokalnego, regionalnego i krajowego w toku kształcenia, pracy zawodowej, życiu oso bistym i społecznym, zgodnie z założonymi po wyżej celami.

2. Zapewnienie uczniom możliwości prowadzenia ba dań geograficznych kameralnych i terenowych. Treści nauczania

1. Elementy metodyki badań geograficznych:

1) bezpośrednie i pośrednie metody zbierania in formacji; ocena wiarygodności i przydatności różnych danych,

2) zasady formułowania i rozwiązywania proble mów,

3) praktyczne zastosowania wiedzy geograficznej,

4) metody prezentacji wyników badań.

2. System przyrodniczy Ziemi (w tym środowisko przyrodnicze Polski):

1) budowa Ziemi (z uwzględnieniem budowy po szczególnych geosfer) — jej powstanie i ewolu cja,

2) Ziemia jako otwarty system fizyczno-geograficz ny, współzależność sfer Ziemi i ich zależność od czynników zewnętrznych (kosmicznych),

3) tektonika płyt litosfery oraz zjawiska i procesy z nią związane; wielkie formy ukształtowania po wierzchni Ziemi, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3677 — Poz. 458

4) procesy i czynniki egzogeniczne kształtujące po wierzchnię lądów,

5) klimat i pogoda — uwarunkowania i konse kwencje zróżnicowania klimatycznego Ziemi,

6) oceany oraz wody na lądach — ich zróżnicowa nie, znaczenie przyrodnicze i gospodarcze,

7) procesy glebotwórcze, zróżnicowanie genetycz ne gleb i ich walorów użytkowych,

8) szata roślinna i świat zwierzęcy — geograficzne uwarunkowania rozmieszczenia i zróżnicowa nia,

9) funkcjonowanie wybranych typów środowisk przyrodniczych: strefowych i astrefowych.

3. System społeczno-gospodarczy świata (w tym Pol ski):

1) ludność: a) zmiany liczby ludności świata i poszczegól nych regionów, czynniki zmian liczby ludno ści, b) struktury demograficzne oraz ich ewolucja, fa zy rozwoju demograficznego, c) zróżnicowanie ludności: rasowe, etniczne, ję zykowe, religijne, kulturowe,

2) gospodarcza działalność człowieka, współcze sne tendencje gospodarki światowej: a) zasoby naturalne, w tym pozyskiwanie, zapo trzebowanie i wykorzystanie energii; świato wi producenci i konsumenci surowców ener getycznych, b) rolnictwo i wyżywienie: warunki rozwoju rol nictwa, typy rolnictwa i ich rozmieszczenie, rolnictwo a środowisko, zasoby ż ywnościowe — zróżnicowanie poziomu wyżywienia, c) przemysł: czynniki lokalizacji, rozmieszczenie przemysłu i współczesne zmiany, rola prze mysłu w gospodarce państw o różnym stop niu rozwoju, d) transport i handel: rodzaje transportu, sieć transportowa, transport a środowisko, handel międzynarodowy, e) usługi (w tym usługi finansowe),

3) rozwój społeczno-gospodarczy: a) mierniki poziomu rozwoju społeczno-gospo darczego i jakości życia, dysproporcje regio nalne, b) modele (koncepcje) rozwoju: rozwój zrówno ważony (ekorozwój),

4) wybrane zagadnienia geografii politycznej (w tym geografii elektoralnej).

4. Człowiek a środowisko:

1) zmiany relacji człowiek — środowisko na róż nych etapach rozwoju społeczno-gospodarcze go; zmiany poglądów na temat relacji człowiek — środowisko,

2) globalne i regionalne problemy środowiskowe i przykłady międzynarodowej i regionalnej współpracy w ich rozwiązywaniu,

3) uwarunkowania geograficzne stanu zdrowotne go ludności na wybranych przykładach. Osiągnięcia

1. Pogłębienie i usystematyzowanie wiedzy geogra ficznej w zakresie wymienionych treści nauczania umożliwiających przystąpienie do egzaminu matu ralnego z geografii i podjęcie studiów wyższych.

2. Aktywne poszukiwanie informacji i sprawne korzy stanie z różnych źródeł informacji geograficznej.

3. Formułowanie pytań, hipotez, problemów geogra ficznych.

4. Planowanie i przeprowadzanie geograficznych ba dań terenowych i kameralnych.

5. Opracowywanie i przetwarzanie zebranego mate riału z badań i pomiarów geograficznych.

6. Prezentowanie wyników pracy badawczej.

7. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej do:

1) analizowania i charakteryzowania w różnych skalach przestrzennych zróżnicowania środowi ska przyrodniczego i różnych rodzajów działal ności człowieka,

2) wyjaśniania przyczyn i konsekwencji procesów i zjawisk geograficznych oraz ich zróżnicowania,

3) wyrażania opinii i uzasadniania punktu widzenia wobec różnych kwestii społecznych, gospodar czych i środowiskowych,

4) konstruowania schematów (modeli) obrazują cych różne typy związków między zjawiskami (przyrodniczymi, ekonomicznymi, społecznymi i kulturowymi). WIEDZA O KULTURZE Cele edukacyjne

1. Pobudzenie aktywności intelektualnej, kształtowa nie postaw twórczych, zainteresowań i zamiłowań w odbiorze i tworzeniu kultury.

2. Rozwijanie inwencji, wyobraźni i wrażliwości przez własną aktywność twórczą oraz poznawanie naj wybitniejszych osiągnięć w różnych dziedzinach sztuki.

3. Nabycie umiejętności interpretowania i wartościo wania zjawisk z dziedziny sztuki.

4. Nabycie wiedzy o kulturze regionu w powiązaniu z kulturą narodową.

5. Nabycie wiedzy w celu dokonywania pogłębionej analizy stanu kultury regionu i kraju.

6. Przygotowanie do badania specyficznych cech kul tury regionu, w tym cech wspólnych z kulturą ogól nonarodową. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3678 — Poz. 458

7. ¸ączenie wiedzy z praktyczną działalnością na rzecz upowszechniania kultury.

8. Pogłębienie zainteresowań uczniów przez poszuki wanie wiedzy, zdobywanie doświadczeń, działania innowacyjne i eksperymentalne. Zadania szkoły

1. Tworzenie warunków dla twórczego rozwoju oraz indywidualnego wyrażania artystycznej osobowo ści ucznia.

2. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie poczucia jego wartości.

3. Inspirowanie uczniów do aktywności twórczej, udziału w różnych formach działalności artystycz nej.

4. Podejmowanie działań promujących uczniów ak tywnych i szczególnie uzdolnionych.

5. Organizowanie różnorodnych form kontaktu z in stytucjami kultury, twórcami itp.

6. Tworzenie warunków do prezentacji własnej twór czości uczniów inspirowanej kulturą ludową.

7. Zapewnianie dostępu do różnorodnych źródeł in formacji o kulturze regionu.

8. Zapewnienie bezpośredniego kontaktu z dziełami sztuki oraz różnorodnymi formami artystycznymi.

9. Tworzenie warunków umożliwiających podejmo wanie działań animacyjnych. Treści nauczania

1. Epoki, style i kierunki sztuki w procesie dziejowym.

2. Podstawowe pojęcia i terminy z historii sztuki. Roz wój poszczególnych form, gatunków, kierunków w sztuce oraz ich konkretyzacja artystyczna.

3. Istota zjawisk awangardowych w sztuce XX wieku (nowe prądy i tendencje w architekturze, muzyce, literaturze, sztukach plastycznych, sztuce scenicz nej) — istota przemian.

4. Specyfika procesu tworzenia w różnych dziedzi nach sztuki. Różne formy, gatunki i techniki wypo wiedzi artystycznej.

5. Kultura i tradycja jako podstawy ciągłości sztuki światowej i narodowej oraz czynniki ich przemian.

6. Różne funkcje sztuki — estetyczna, poznawcza, wspólnotowa, emocjonalno-terapeutyczna, religij na, w aspekcie historycznym i współcześnie.

7. Wzajemne relacje w sztuce różnych kultur i naro dów.

8. Tradycja i zjawiska paraartystyczne w sztuce po II wojnie światowej; wielorakość mediów, w tym film, telewizja, sztuka multimedialna.

9. Wielkie indywidualności kształtujące oblicze sztuki światowej i polskiej oraz wybitne dzieła artystycz ne.

10. Zabytki kultury materialnej jako świadectwo prze mian kulturowych i cywilizacyjnych. 1

1. Społeczność lokalna i jej kultura w aspekcie histo rycznym, geograficznym, etnograficznym i środo wiskowym. 1

2. Rola środków masowego przekazu w upowszech nianiu dóbr kultury regionalnej. 1

3. Projektowanie i wdrażanie działań animacyjnych służących aktywnemu i twórczemu uczestnictwu w życiu kulturalnym. Osiągnięcia

1. Rozumienie pojęć: kultura, kultura regionalna, kul tura narodowa, kultura masowa, tradycja, etnogra fia, folklor itd.

2. Umiejętność samodzielnego poszerzania wiedzy na temat epok, stylów i zjawisk zachodzących w różnych dziedzinach sztuki.

3. Umiejętność analizowania różnych zjawisk zacho dzących w sztuce.

4. Umiejętność oceny i interpretacji dzieł sztuki.

5. Znajomość dziedzictwa narodowego i jego związ ku z kulturą europejską i światową.

6. Umiejętność integracji zdobytych wiadomości, do konywania syntezy oraz odbioru współczesnych zjawisk artystycznych.

7. Umiejętność identyfikacji konkretnego dzieła sztu ki z epoką historyczną.

8. Umiejętność przeprowadzania analizy porównaw czej dzieł sztuki należących do tej samej kategorii, ale pochodzących z odmiennych epok historycz nych.

9. Orientowanie się w aktualnych trendach artystycz nych.

10. Znajomość podstaw i elementów organizacji życia kulturalnego regionu (instytucje i placówki arty styczne, konkursy, festiwale o zasięgu ogólnokrajo wym i międzynarodowym). 1

1. Umiejętność analizowania dawnych i współcze snych zjawisk kulturowych regionu. 1

2. Umiejętność prezentowania wyników pracy indy widualnej i zespołowej z zakresu wybranych za gadnień z dziejów kultury. 1

3. Rozumienie współczesnych zjawisk i dokonań twórczych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3679 — Poz. 458 INFORMATYKA Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do świadomego wyboru kierunku i zakresu dalszego kształcenia informatycznego.

2. Zdolność do samodzielnego korzystania z kompu tera dla realizacji części zadań edukacyjnych oraz innych celów poznawczych. Zadania szkoły

1. Stworzenie warunków do poznania wybranych za gadnień, pojęć i metod informatyki jako dyscypliny naukowej oraz jej najważniejszych zastosowań.

2. Kształcenie samodzielności intelektualnej, odpo wiedzialności za własny rozwój, gotowości do po dejmowania i rozwiązywania złożonych zadań, z uwzględnieniem środków i metod informatyki.

3. Rozwijanie umiejętności pracy zespołowej przez re alizację projektów grupowych. Treści nauczania

1. Algorytmika i programowanie:

1) metodyczna analiza i modelowanie umiarkowa nie złożonych problemów i procesów z różnych dziedzin,

2) przegląd algorytmów klasycznych,

3) wybrane techniki projektowania algorytmów i struktur danych: programowanie strukturalne, zstępujące, abstrakcja danych, metoda kolej nych uściśleń,

4) elementy analizy algorytmów,

5) indywidualna i zespołowa realizacja projektów programistycznych w wybranym języku wyso kiego poziomu.

2. Bazy danych:

1) podstawowe formy organizacji informacji w ba zach danych,

2) budowa relacyjnych baz danych,

3) wyszukiwanie informacji w relacyjnych bazach danych z użyciem języka zapytań,

4) projektowanie prostych relacyjnych baz danych.

3. Multimedia. Sieci komputerowe:

1) sprawne i świadome korzystanie z multimediów i tworzenie własnych materiałów multimedial nych,

2) przetwarzanie informacji w różnej postaci (w tym wizualnej i dźwiękowej),

3) budowa i działanie sieci komputerowych,

4) tworzenie i publikowanie własnych materiałów w sieci.

4. Tendencje w rozwoju informatyki i jej zastosowań. Osiągnięcia

1. Formułowanie sytuacji problemowej, jej modelo wanie i rozwiązywanie z użyciem metod informa tycznych.

2. Ocenianie poprawności i efektywności rozwiązań i ich testowanie. Tworzenie dokumentów rozwią zań.

3. Wyszukiwanie informacji w bazach danych i projek towanie prostych baz danych.

4. Tworzenie opracowań multimedialnych.

5. Sprawne korzystanie z usług sieci komputerowych w pracy z informacjami swoimi i obcymi.

6. Planowanie pracy i nadzór nad przebiegiem wyko nywania projektów realizowanych zespołowo z wykorzystaniem programów komputerowych. J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY ETNICZNEJ Przedmiot realizowany jest w szkołach (oddziałach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami Cele edukacyjne

1. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej, et nicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury euro pejskiej.

2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego po znawania różnych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za wła sny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące kierun ku dalszego kształcenia (np. wyboru kierunku stu diów czy wyboru zawodu).

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w róż nych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim.

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie po staw ksenofobicznych. Zadania szkoły

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kul turowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodo wej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze; rozwijanie świadomości hi storyczno-literackiej i chronologicznego porządko wania wiedzy.

2. Przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja arcydzieł — w kontekście historycz nym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartości w dziełach literatury i kultury oraz ich hierarchiza cja. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3680 — Poz. 458

4. Opisanie systemu języka jako narzędzia komunika cji; ukazanie jego rozwoju, zróżnicowania, bogac twa znaczeń i środków ekspresji, różnorodności użycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego, do stu diów wyższych i kształcenia ustawicznego. Treści nauczania

1. Język jako zjawisko semiotyczne:

1) kompetencja językowa i komunikacyjna,

2) model komunikacji językowej.

2. Budowa języka:

1) język ojczysty mniejszości narodowych i grup et nicznych a inne języki,

2) leksykalna i składniowa łączliwość,

3) związki frazeologiczne,

4) przekład nieskomplikowanych tekstów pod względem leksykalnym i składniowym z języka na język.

3. Retoryka:

1) etykieta językowa,

2) retoryczna organizacja tekstu,

3) retoryczne środki perswazji i ekspresji.

4. Wypowiedź językowa:

1) intencje komunikacyjne (illokucja),

2) formalne cechy referatu, eseju, wywiadu,

3) wartościowanie estetyczne,

4) cechy charakterystyczne wypowiedzi artystycz nej, publicystycznej, potocznej,

5) informacja, opinia, perswazja, manipulacja języ kowa, propaganda.

5. Język — dzieje — społeczeństwo:

1) podstawowe przejawy zmian w dziejach języka ojczystego mniejszości narodowych i grup et nicznych,

2) kontakty międzyjęzykowe, zapożyczenia,

3) społeczeństwa jedno- i wielojęzyczne.

6. Style:

1) rodzaje środków stylistycznych (w różnych od mianach języka),

2) swoistość wypowiedzi indywidualnej (idiolekt).

7. Ogólne pojęcia kultury — różne formy przekazu utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne, akustyczne, filmowe, audiowizualne.

8. Tradycje literackie:

1) dziedzictwo a tradycja literacka,

2) awangarda a postmodernizm,

3) intertekstualność.

9. Tematy, motywy, wątki:

1) topos, np. ogrodu, raju, arkadii, małej ojczyzny,

2) motyw artysty jako nauczyciela, kapłana, wiesz cza, mędrca, błazna itp.

10. Proces historyczno-literacki:

1) przemiany gatunku,

2) konwencja literacka i typowe dla niej środki ar tystyczne. 1

1. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:

1) etyka, estetyka,

2) filozofia a religia; metafizyka, mistyka,

3) nurty filozoficzne związane z omawianą tradycją literacką,

4) wartości uniwersalne. Osiągnięcia

1. Słuchanie i mówienie:

1) próby wystąpień publicznych (np. prowadzenie zebrań, wygłaszanie referatów),

2) skuteczne polemizowanie,

3) rozpoznawanie manipulacji językowej,

4) spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubaszności, prowokacji, aprobaty,

5) stosowanie zabiegów perswazyjnych, wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza od różnianie szczerości od nieszczerości, prawdy od nieprawdy, podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgaryzmów w zachowa niach językowych),

6) aktywne i krytyczne słuchanie (z empatią, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeci wem); odróżnianie faktów od opinii.

2. Pisanie i redagowanie tekstów:

1) wypowiadanie się ze świadomością użycia wy znaczników gatunku: eseju, artykułu popularno naukowego,

2) własne próby pisarskie (opowiadanie, tekst po etycki, dziennik, pamiętnik, scenariusz, repor taż),

3) eliminowanie niewłaściwego użycia środków powodujących niejednoznaczność wypowiedzi (homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy), Dziennik Ustaw Nr 51 — 3681 — Poz. 458

4) pisanie listu intencyjnego, podania, skargi, upo ważnienia,

5) wypowiadanie się w (szkolnych) formach gatun kowych: recenzja, interpretacja utworu literac kiego lub fragmentu utworu.

3. Czytanie:

1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych; sporządzanie notatek,

2) spostrzeganie zjawisk powodujących niejedno znaczność wypowiedzi (homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy),

3) spostrzeganie w tekście dialektyzmów, archa izmów, cech indywidualnych; ocena estetyki tek stu.

4. Odbiór dzieł sztuki:

1) rozumienie przyjętej metodologii (Czego szukam w interpretacji utworu? Wartości? Odniesień do filozofii i sensu? Odniesień do życia i człowieka? Odniesień do biografii — autora i własnej? Od czytuję znaki i chcę zrozumieć strukturę arty styczną i estetykę dzieła?),

2) rozumienie tekstów o różnym stopniu komplika cji; odbiór znaczeń metaforycznych, rozpozna wanie aluzji literackich, toposów, symboli kultu rowych,

3) odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, ro zumienie korespondencji sztuk,

4) wskazywanie cech języka i charakterystycznych dla danej epoki oraz epoki historycznej w czyta nych utworach,

5) porównywanie utworów literackich (z różnych epok) o podobnych motywach,

6) dostrzeganie związków utworu ze sztuką, kultu rą i filozofią epoki; interpretowanie dzieł w kon wencjach gatunkowych i w konwencjach prą dów artystycznych epoki,

7) odnajdywanie intertekstualnych powiązań w czytanych utworach,

8) rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dzie łach literackich,

9) wskazywanie w literaturze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie.

5. Samokształcenie:

1) sporządzanie przypisów i zestawów bibliogra ficznych,

2) korzystanie z opracowań historyczno-literackich i teoretycznoliterackich,

3) próby gromadzenia i przekazywania informacji: sporządzanie baz danych, zapisu komputerowe go, nagrywania audio i wideo. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3682 — Poz. 458 Załącznik nr 5 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA ZASADNICZYCH SZKÓ¸ ZAWODOWYCH Głównym celem edukacji w zasadniczej szkole za wodowej jest przygotowanie uczniów do uzyskania kwalifikacji zawodowych, a także, jak w przypadku in nych typów szkół, do pracy i życia w warunkach współ czesnego świata. Zadaniem kształcenia ogólnego w za sadniczej szkole zawodowej jest ułatwienie uczniom odpowiedzialnego funkcjonowania w różnych obsza rach życia społecznego. Zadanie to realizowane jest przez podnoszenie poziomu kulturowego, budzenie aspiracji młodzieży, a szczególnie przez motywowanie jej do podnoszenia poziomu wykształcenia i kwalifika cji zawodowych. W zasadniczej szkole zawodowej, mając na wzglę dzie ciągłość i spójność między poszczególnymi etapa mi kształcenia, a także właściwy kształt programów na uczania i programu wychowawczego szkoły, należy stosować odpowiednio zasady ogólne przyjęte dla szkoły podstawowej i gimnazjum. Nauczyciele dążą do wszechstronnego rozwoju ucznia jako nadrzędnego celu pracy edukacyjnej. Edu kacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez na uczycieli zadań w zakresie nauczania, kształcenia umie jętności i wychowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każde go nauczyciela. Szkoła w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególności:

1) naukę poprawnego i swobodnego wypowiadania się w mowie i na piśmie z wykorzystaniem różno rodnych środków wyrazu,

2) poznawanie wymaganych pojęć i zdobywanie rze telnej wiedzy w zakresach umożliwiających dalsze kształcenie oraz ułatwiających zdobywanie zawo du,

3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pamię ciowego opanowania przekazywanych treści,

4) rozwijanie zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),

5) rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syn tetycznego,

6) traktowanie wiadomości przedmiotowych, stano wiących wartość poznawczą samą w sobie, w spo sób integralny, prowadzący do lepszego rozumie nia świata, ludzi i siebie,

7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i życia spo łecznego,

8) poznawanie historii i dziedzictwa kultury narodo wej na tle historii i kultury europejskiej, postrzega nych w perspektywie zachodzących procesów inte gracyjnych,

9) przygotowanie do wdrażania idei i zasad zrówno ważonego rozwoju, postrzeganego jako warunek przetrwania naszej cywilizacji. W szkole uczniowie kształcą swoje umiejętności wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten spo sób lepiej przygotować się do pracy w warunkach współczesnego świata. Nauczyciele tworzą uczniom warunki do nabywania wymienionych niżej umiejętno ści:

1) planowanie, organizowanie i ocenianie własnej na uki, przyjmowanie za nią odpowiedzialności,

2) skuteczne porozumiewanie się w różnych sytu acjach, prezentacja własnego punktu widzenia i uwzględnianie poglądów innych ludzi, poprawne posługiwanie się językiem ojczystym, przygotowa nie do publicznych wystąpień,

3) efektywne współdziałanie w zespole, budowanie więzi międzyludzkich, podejmowanie indywidual nych i grupowych decyzji, skuteczne działanie na gruncie zachowania obowiązujących norm,

4) rozwiązywanie problemów w twórczy sposób,

5) poszukiwanie, porządkowanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł, efektywne posługiwa nie się komputerami i metodami informatyki,

6) odnoszenie do praktyki zdobytej wiedzy oraz two rzenie potrzebnych doświadczeń i nawyków,

7) rozwijanie sprawności umysłowych oraz osobi stych zainteresowań,

8) przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjne go rozwiązywania konfliktów i problemów społecz nych. W swojej pracy wychowawczej nauczyciele wspie rają zadania wychowawcze rodziców tak, aby umożli wiać uczniom przejmowanie odpowiedzialności za własne życie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferują uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku, wymienionych niżej zadań:

1) tworzenie w szkole środowiska sprzyjającego wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wy miarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicz nym, intelektualnym, moralnym i duchowym, a także rozwojowi społecznemu uczniów,

2) rozwijanie w sobie dociekliwości poznawczej, ukie runkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i pięk na w świecie,

3) uzyskanie świadomości życiowej użyteczności za równo poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i całej edukacji na danym etapie,

4) dążenie do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, umiejętne godzenie dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialności za siebie z od powiedzialnością za innych, wolności własnej z wolnością innych,

5) poszukiwanie, odkrywanie i dążenie na drodze rze telnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życio wych i wartości ważnych dla odnalezienia własne go miejsca w świecie,

6) przygotowywanie się do życia w rodzinie, w spo łeczności lokalnej i w państwie, w duchu przekazu dziedzictwa kulturowego,

7) przygotowywanie się do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości,

8) kształtowanie w sobie postawy dialogu, umiejętno ści słuchania innych i rozumienia ich poglądów. Âcieżki edukacyjne W zasadniczej szkole zawodowej, obok przedmio tów, wprowadza się następujące ścieżki edukacyjne:

1) edukacja prozdrowotna,

2) technologia informacyjna,

3) wychowanie do życia w rodzinie. Dyrektor szkoły zapewnia uwzględnienie proble matyki ścieżek edukacyjnych w szkolnym zestawie pro gramów nauczania. Realizację ścieżek edukacyjnych zapewniają nauczyciele wszystkich przedmiotów, któ rzy do własnego programu włączają odpowiednio tre ści danej ścieżki. Częściowej realizacji tych treści można dokonać w czasie odrębnych, modułowych, kilkugodzinnych za jęć. Działalność edukacyjna zasadniczej szkoły zawodo wej jest określona przez:

1) szkolny zestaw programów nauczania, który — uwzględniając wymiar wychowawczy — obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydak tycznego,

2) program wychowawczy szkoły, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli,

3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb roz wojowych uczniów oraz potrzeb danego środowi ska, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli oraz rodziców. Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły oraz program profilaktyki tworzą spójną całość. Ich przygotowanie i realizacja są zada niem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3683 — Poz. 458 PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Cele edukacyjne

1. Wyposażenie ucznia w wiedzę ogólną i umiejętno ści, które pozwolą mu na dalsze kształcenie, utrwa lenie i kierunkowe poszerzenie wiedzy nabytej w gimnazjum.

2. Kształcenie samodzielnego korzystania z dziedzic twa kultury materialnej i niematerialnej.

3. Uświadomienie związku kultury polskiej z kulturą europejską, kształcenie wrażliwości na wartości es tetyczne dzieł sztuki.

4. Kształcenie świadomości kulturowej i czytelniczej, a także utrwalanie pozytywnych wzorców zacho wań międzyludzkich.

5. Umożliwienie funkcjonowania w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym, z poziomem języ ka ojczystego w zakresie normatywnej poprawno ści.

6. Uczenie rozumienia tekstów pisanych i pomoc w ich interpretacji.

7. Uczenie krytycznego odbioru komunikatów me dialnych i świadoma ich konsumpcja.

8. Kształcenie umiejętności łączenia nauki języka z wykorzystaniem techniki komputerowej. Zadania szkoły

1. Inspirowanie do samokształcenia i zabiegania o własny rozwój intelektualny.

2. Dbałość o poprawność językową na wszystkich za jęciach edukacyjnych i położenie nacisku na prak tyczną stronę języka jako narzędzia porozumiewa nia się.

3. Wpajanie przekonania, że kultura osobista i kultu ra przekazu słownego są jednymi z głównych kry teriów branych pod uwagę w trakcie starań o pra cę w każdym zawodzie.

4. Umożliwianie uczniom udziału w wybranych im prezach kulturalnych.

5. Zapewnienie dostępu do biblioteczno-medialnych zasobów szkoły i pracowni komputerowej na wy branych lekcjach języka polskiego.

6. Udostępnianie dzieł z klasyki polskiej i europejskiej.

7. Wyczulenie na negatywne i pozytywne skutki od działywania reklamy na świadomość i podświado mość człowieka.

8. Kształtowanie umiejętności tworzenia pism użytko wych i czytania ze zrozumieniem różnych rodzajów tekstów. Treści nauczania

1. Wartość człowieka jako istoty jednostkowej i niepo wtarzalnej, ideały humanistyczne i ich aktualność we współczesnym, technokratycznym świecie.

2. Szeroko pojęta moralność i wybory, przed którymi stał i stoi człowiek.

3. Człowiek a kultura, historia i tradycja.

4. Różne typy przekazów poetyckich i prozatorskich (język ojczysty i jego doniosłość).

5. Język jako system znaków, sposób komunikowania się i narzędzie mediów.

6. Zasady selekcji informacji reklamowej i jej świado my i krytyczny odbiór.

7. Komputer — współczesna pomoc w nauce popraw ności językowej.

8. Teksty użytkowe i ich charakterystyka.

9. Język prasy literackiej a technicznej. Osiągnięcia

1. Formułowanie problemów i ich rozwiązywanie.

2. Selektywne korzystanie ze źródeł kultury, sztuki i in formacji.

3. Postrzeganie kulturowego dorobku narodowego na tle kultury europejskiej.

4. Zgodne z normą posługiwanie się językiem ojczy stym.

5. Kulturalne używanie języka jako narzędzia porozu mienia informującego o poziomie intelektualnym nadawcy.

6. Podejmowanie krytycznej oceny zagadnień etycz nych, zgodnej z ogólnie przyjętymi normami etycz nymi.

7. Dostrzeganie związku literatury z rzeczywistością; umiejętność określania wybranych faktów w czasie i przestrzeni.

8. Krytyczne postrzeganie roli reklamy jako środka społecznego oddziaływania.

9. Sprawne posługiwanie się komputerem w trakcie tworzenia różnorodnych pism użytkowych. Lektura Wyboru utworów należy dokonać spośród pozycji określonych w załączniku nr 4 rozporządzenia dla przedmiotu język polski, w części dotyczącej kształcenia w zakresie podstawowym. Lektura powinna wprowa dzać w tradycję i współczesność literacką, zapewniając uczniom możliwość kontynuacji kształcenia w liceum lub technikum uzupełniającym. W doborze utworów należy zwracać uwagę na ich walory moralno-etyczne sprzyjające kształtowaniu pożądanych postaw uczniów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3684 — Poz. 458 J¢ZYK OBCY Zakres nauczania języka obcego powinien uwzględniać umiejętności wynoszone przez uczniów z gimnazjum, z ukierunkowaniem na potrzeby danego zawodu. W nauczaniu języka obcego zakłada się opanowa nie przez ucznia podstawowych funkcji językowych oraz słownictwa, umożliwiających posługiwanie się danym językiem w prostych sytuacjach dnia codzien nego oraz kontaktowanie się w prostych sytuacjach związanych z nauczanym zawodem. Uwaga: Uczniowie mogą poznawać słownictwo za wodowe w więcej niż jednym języku obcym, jeśli takie potrzeby wynikają z nauczanego zawodu. HISTORIA I WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Cele edukacyjne

1. Strukturalizacja wiedzy oraz umiejętności zdoby tych w toku wcześniejszej edukacji historycznej, ce lem lepszego rozumienia powiązań między prze szłością, teraźniejszością i przyszłością.

2. Przygotowanie do udziału w życiu społecznym, kształtowanie szacunku dla własnego państwa, po stawy zrozumienia i tolerancji wobec innych kultur, obyczajów i przekonań. Zadania szkoły

1. Rozwijanie umiejętności systematyzowania wiedzy w logiczne ciągi związków i zależności miedzy po szczególnymi wydarzeniami historycznymi i spo łecznymi.

2. Umożliwienie uczniom dostępu do różnorodnych źródeł informacji o przeszłości i współczesności oraz samodzielnego zdobywania wiedzy i umiejęt ności.

3. Stwarzanie możliwości wymiany poglądów i ocen wydarzeń historycznych i społecznych, wybitnych postaci i ich działalności.

4. Pomoc w rozpoznawaniu obywatelskich praw i obowiązków, ukazywanie praktycznych zastoso wań zasad i procedur demokratycznych. Treści nauczania

1. Państwo jako forma zorganizowania społeczeń stwa. Państwo polskie na tle Europy i jego przemia ny. Procesy integracyjne z Unią Europejską.

2. Obywatel a władza w państwie: patrymonialnym, stanowym, absolutystycznym, konstytucyjnym, to talitarnym, autorytarnym i demokratycznym.

3. Przemiany form gospodarowania od czasów naj dawniejszych do współczesności. Rozwój kultury materialnej i techniki.

4. Przemiany w strukturze społeczeństwa, w powiąza niu z przemianami w sferze polityki i gospodarki. Osiągnięcia

1. Rozumienie problemu ciągłości i przemian w histo rii i historycznych źródeł współczesności.

2. Formułowanie i uzasadnianie opinii na temat zja wisk i wydarzeń społecznych z wykorzystaniem wiedzy i umiejętności historycznych.

3. Rozumienie znaczenia państwa w życiu społecz nym i potrzeby przestrzegania zasad życia społecz nego.

4. Znajomość fundamentalnych zasad demokracji oraz form uczestnictwa obywateli w życiu publicz nym.

5. Dostrzeganie związków między różnymi formami aktywności człowieka: gospodarczą, polityczną, społeczną i kulturową. MATEMATYKA Cele edukacyjne

1. Kształcenie umiejętności posługiwania się podsta wowymi pojęciami matematycznymi.

2. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania zdo bytej wiedzy matematycznej przy rozwiązywaniu typowych problemów z życia codziennego.

3. Kształcenie umiejętności logicznego rozumowania i wyciągania wniosków. Zadania szkoły

1. Stworzenie uczniom warunków do rozwijania umiejętności wykorzystywania technologii infor macyjnej.

2. Stworzenie uczniom warunków do rozwijania umiejętności odczytywania i przedstawiania da nych statystycznych z różnych źródeł (w tym z me diów).

3. Umożliwienie rozwijania wyobraźni przestrzennej uczniów. Treści nauczania Liczby i wyrażenia

1. Działania w zbiorze liczb naturalnych, całkowitych i wymiernych.

2. Działania w zbiorze liczb rzeczywistych, przybliże nia dziesiętne liczb rzeczywistych.

3. Obliczenia procentowe.

4. Wyrażenia algebraiczne, wzory skróconego mnoże nia i ich zastosowanie. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3685 — Poz. 458 Funkcje

1. Przykłady funkcji liczbowych.

2. Funkcja liniowa, jej wykres i własności.

3. Funkcja kwadratowa, jej wykres i własności, zasto sowanie wzorów Vi¯te’a.

4. Wielomiany, działania w zbiorze wielomianów, za stosowanie twierdzenia Bézout.

5. Równanie i nierówność liniowa z jedną niewiado mą.

6. Układ równań liniowych z dwiema niewiadomymi.

7. Równanie i nierówność kwadratowa z jedną nie wiadomą.

8. Równanie i nierówność trzeciego stopnia z jedną niewiadomą. Planimetria

1. Usystematyzowanie wiadomości o figurach pła skich.

2. Pola i obwody wielokątów i kół.

3. Twierdzenie Pitagorasa.

4. Twierdzenie o kątach w okręgu.

5. Twierdzenie Talesa.

6. Skala i plan. Stereometria

1. Kąt nachylenia prostej do płaszczyzny.

2. Kąt dwuścienny.

3. Objętość i pole powierzchni graniastosłupa i ostro słupa.

4. Objętość i pole powierzchni walca, stożka i kuli. Praktyczne zastosowanie statystyki

1. Odczytywanie danych zaprezentowanych w posta ci graficznej i tabelarycznej.

2. Przedstawianie danych empirycznych w postaci ta bel, wykresów i diagramów. Osiągnięcia

1. Precyzyjne formułowanie myśli przy użyciu po prawnego języka matematycznego.

2. Rozwiązywanie różnych problemów matematycz nych z życia codziennego.

3. Sprawne posługiwanie się technologią informacyj ną przy rozwiązywaniu różnych problemów mate matycznych. FIZYKA I ASTRONOMIA Cele edukacyjne

1. Poznanie podstawowych praw i zasad rządzących mikro- i makroświatem opisujących przebieg zja wisk fizycznych i astronomicznych.

2. Kształcenie umiejętności badania i opisywania zja wisk fizycznych i astronomicznych.

3. Kształcenie umiejętności wykorzystania zdobytej wiedzy fizycznej do rozwiązywania typowych pro blemów życia codziennego.

4. Kształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł informacji.

5. Kształcenie umiejętności wyciągania wniosków z obserwacji i doświadczeń. Zadania szkoły

1. Stworzenie warunków do wykonywania doświad czeń i obserwacji.

2. Umożliwienie korzystania z różnych źródeł informa cji i technologii informacyjnych. Treści nauczania

1. Rodzaje oddziaływań w mikro- i makroświecie. Pra wa opisujące oddziaływania między ciałami.

2. Pola sił i ich wpływ na charakter ruchu.

3. Zasada zachowania energii całkowitej. Przemiany form energii.

4. Energia pola grawitacyjnego, elektrostatycznego, magnetycznego.

5. Przyrządy pomiarowe i urządzenia wykorzystujące oddziaływania magnetyczne (galwanometr, ampe romierz, woltomierz, silnik elektryczny na prąd sta ły).

6. Elementy kinetycznej teorii gazów. Druga zasada termodynamiki. Sprawność silników cieplnych.

7. Lokalizacja obiektów na sferze niebieskiej. Ruch Słońca na sferze niebieskiej. Osiągnięcia

1. Korzystanie z praw i zasad fizyki do wyjaśniania wy branych zjawisk zachodzących w przyrodzie.

2. Wyjaśnianie zasad działania wybranych urządzeń technicznych.

3. Bezpieczne użytkowanie wybranych urządzeń tech nicznych.

4. Posługiwanie się językiem fizyki w opisie zjawisk fi zycznych oraz rozwiązywaniu prostych problemów fizycznych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3686 — Poz. 458

5. Stosowanie pomiaru fizycznego i wykonywanie obserwacji jakościowej.

6. Korzystanie z technologii informacyjnej do budo wania modeli, analizy wyników doświadczeń, sy mulacji przebiegu procesów fizycznych. GEOGRAFIA Z OCHRONÑ I KSZTA T¸OWANIEM ÂRODOWISKA Cele edukacyjne

1. Uporządkowanie i ugruntowanie wiedzy oraz umie jętności geograficznych zdobytych w toku wcze śniejszej edukacji geograficznej.

2. Integrowanie zdobywanej nowej wiedzy geogra ficznej z zasadami zrównoważonego rozwoju, obej mującego wymiar ekonomiczny, społeczny i śro dowiskowy, w skali lokalnej, regionalnej, krajowej i globalnej.

3. Przygotowanie do wdrażania zasad zrównoważo nego rozwoju i racjonalnej gospodarki zasobami naturalnymi w miejscu pracy i w życiu codziennym w warunkach gospodarki rynkowej. Zadania szkoły

1. Zapewnienie uczniom możliwości prowadzenia ob serwacji terenowych przyczyn, przebiegu i skutków procesów zachodzących w przestrzeni geograficz nej.

2. Zapewnienie uczniom dostępu do różnorodnych źródeł informacji geograficznej i umożliwienie sa modzielnego zdobywania wiedzy i umiejętności geograficznych.

3. Tworzenie sytuacji dydaktycznych pozwalających formułować oceny o skutkach działalności człowie ka w środowisku geograficznym. Treści nauczania

1. Przyrodnicze podstawy gospodarowania: budowa geologiczna i surowce mineralne, rzeźba, klimat, wody, gleby, szata roślinna i świat zwierząt. Wza jemne relacje pomiędzy składnikami środowiska.

2. Wpływ czynników społecznych, politycznych i eko nomicznych na warunki życia i sposoby gospoda rowania. Procesy integracji i dezintegracji, konflik ty, przejawy globalizacji.

3. Funkcjonowanie światowego systemu gospodarka — społeczeństwo — środowisko oraz jego konse kwencje dla jakości ż ycia obecnych i przyszłych po koleń.

4. Zrównoważony rozwój jako zasada organizująca ra cjonalną gospodarkę najważniejszymi zasobami naturalnymi w kraju i na świecie.

5. Miejsce Polski w Europie i na świecie. Warunki ży cia i pracy w krajach Unii Europejskiej. Osiągnięcia

1. Poszerzenie i usystematyzowanie wiedzy z zakresu geografii, ze szczególnym uwzględnieniem prze strzennych aspektów funkcjonowania systemu człowiek — środowisko.

2. Umiejętność korzystania z różnych źródeł informa cji geograficznej.

3. Umiejętność dostrzegania i analizowania relacji między poszczególnymi elementami środowiska przyrodniczego oraz działalnością człowieka w ska li lokalnej, regionalnej i globalnej.

4. Umiejętność określania zasad właściwej gospo darki zasobami i przewidywania skutków ingeren cji człowieka w środowisko na stanowisku pracy w wyuczonym zawodzie.

5. Dostrzeganie zmienności rynku pracy wywołanej zachodzącymi procesami społeczno-gospodarczy mi, w wymiarze czasowym i przestrzennym. PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI Cele edukacyjne

1. Kształtowanie postawy przedsiębiorczości.

2. Przygotowanie do świadomego i aktywnego uczestnictwa w życiu gospodarczym.

3. Kształtowanie umiejętności skutecznego komuni kowania się i współpracy.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospo darki rynkowej.

5. Kształtowanie umiejętności aktywnego poszukiwa nia pracy i świadomego jej wyboru.

6. Poznanie roli państwa w gospodarce rynkowej oraz procesów integracji i globalizacji gospodarki. Zadania szkoły

1. Zapewnienie uczniom możliwości uzyskania wie dzy, umiejętności i kształtowania postaw przedsię biorczych, warunkujących aktywne uczestnictwo w życiu gospodarczym.

2. Zapewnienie warunków do współpracy z przedsta wicielami życia gospodarczego w regionie.

3. Zapewnienie uczniom dostępu do aktów prawnych z zakresu prawa pracy, prawa gospodarczego, pra wa autorskiego oraz systemów jakości.

4. Ukierunkowanie ucznia na ustawiczne doskonale nie umiejętności i samokształcenie.

5. Stworzenie możliwości korzystania z różnorodnych źródeł informacji gospodarczej.

6. Umożliwienie poznania specyfiki lokalnego rynku pracy. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3687 — Poz. 458 Treści nauczania

1. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoak ceptacja, asertywność.

2. Komunikacja interpersonalna. Bariery w procesie komunikowania się i ich pokonywanie.

3. Charakterystyka rynku i gospodarki rynkowej.

4. Funkcjonowanie giełdy papierów wartościowych.

5. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki, in westowanie własnych pieniędzy, system zabezpie czenia emerytalnego. Ochrona praw konsumen tów.

6. Przedsiębiorstwo w gospodarce (cele działania, for my organizacyjno-prawne).

7. Podstawy prawne działalności gospodarczej (wy bór podstawowych zagadnień) i procedury jej po dejmowania.

8. Planowanie własnego przedsięwzięcia gospodar czego. Biznesplan.

9. Koszty i przychody przedsiębiorstwa. Określanie wyniku finansowego.

10. Podstawowe funkcje gospodarcze państwa, w tym polityka fiskalna i monetarna. 1

1. Wzrost gospodarczy i jego wskaźniki. 1

2. Bezrobocie i inflacja. 1

3. Podstawy prawne nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy. 1

4. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Podstawo we dokumenty. Rozmowa kwalifikacyjna. 1

5. Ośrodki wspierania przedsiębiorczości. 1

6. Współpraca gospodarcza z zagranicą. Integracja z Unią Europejską. 1

7. Etyka biznesu. Osiągnięcia

1. Umiejętność autoprezentacji i samooceny, z uwzględnieniem predyspozycji do podejmowa nia działalności zawodowej.

2. Identyfikowanie podstawowych cech i funkcji ryn ku.

3. Umiejętność planowania budżetu gospodarstwa domowego.

4. Rozróżnianie form inwestowania.

5. Identyfikowanie podstawowych celów działania oraz form prawno-organizacyjnych przedsię biorstw.

6. Umiejętność określania kosztów i przychodów oraz obliczania wyniku finansowego (proste przykłady).

7. Umiejętność przygotowania podstawowych doku mentów niezbędnych do podjęcia działalności go spodarczej przez osobę fizyczną.

8. Identyfikowanie podstawowych wskaźników wzro stu gospodarczego.

9. Umiejętność przygotowania dokumentów związa nych z poszukiwaniem i podejmowaniem pracy oraz umiejętność przeprowadzenia rozmowy kwa lifikacyjnej z pracodawcą w warunkach symulowa nych.

10. Wskazywanie korzyści i zagrożeń wynikających ze współpracy gospodarczej z zagranicą, w tym z in tegracji Polski z Unią Europejską. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne

1. Utrwalanie i pogłębianie znajomości zasad racjo nalnej troski o zdrowie i sprawność fizyczną, uwa runkowanych systematycznym uprawianiem róż nych form aktywności sportowej, rekreacyjnej i tu rystycznej.

2. Kształtowanie postaw moralnych i społecznych w oparciu o wartości tkwiące w sporcie, rekreacji i turystyce, m.in. wytrwałość, systematyczność, odpowiedzialność, samodyscyplina, równość szans, szacunek dla przeciwnika, „czysta gra”, umiejętność właściwego zachowania się w sytu acji zwycięstwa i porażki.

3. Rozwijanie motywacji do podejmowania samo dzielnych działań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego, ze szczególnym uwzględnieniem indy widualnych właściwości morfologicznych i funk cjonalnych. Zadania szkoły

1. Uzupełnienie i utrwalenie wiedzy niezbędnej dla podejmowania świadomej, systematycznej aktyw ności fizycznej jako warunku zdrowego stylu życia i racjonalnej troski o witalną gotowość organizmu do przeciwstawiania się negatywnym skutkom cy wilizacji.

2. Wdrażanie do samodzielnych działań na rzecz har monijnego rozwoju fizycznego oraz dbałości o na leżyty poziom sprawności fizycznej.

3. Przygotowanie do roli organizatora i aktywnego uczestnika różnorodnych form aktywności fizycz nej oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.

4. Organizowanie różnorodnych zajęć z zakresu „sportów całego życia”, ze zwróceniem szczegól nej uwagi na formy aktywności ruchowej najbar dziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania sportu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3688 — Poz. 458 Treści nauczania

1. åwiczenia wzmacniające muskulaturę i stymulują ce funkcjonowanie układu krążenia.

2. åwiczenia z obciążeniem na odpowiednich dystan sach z wykorzystaniem przyrządów i przyborów w celu podniesienia poziomu sprawności fizycznej.

3. åwiczenia doskonalące ruchowe umiejętności uty litarne i rekreacyjno-sportowe.

4. Organizowanie zajęć i imprez sportowych, rekre acyjnych i turystycznych.

5. Sędziowanie w wybranych dyscyplinach sporto wych.

6. åwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania zdro wia fizycznego i psychicznego.

7. Umiejętność samokontroli i samooceny stanu roz woju fizycznego, sprawności i umiejętności rucho wych.

8. Historia sportu i olimpizmu. Osiągnięcia

1. Samoocena możliwości i potrzeb ruchowych na podstawie pomiaru podstawowych właściwości somatycznych i fizjologicznych.

2. Umiejętne stosowanie ćwiczeń kształtujących pra widłową postawę ciała oraz sprawność fizyczną i ruchową.

3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywi dualnych i zespołowych formach aktywności spor towej, rekreacyjnej i turystycznej.

4. Stosowanie różnorodnych form relaksacji po pracy umysłowej i fizycznej.

5. Przyjęcie odpowiedzialności za zdrowie własne i in nych, w tym także (w przyszłości) własnej rodziny. PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE Cele edukacyjne

1. Wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności nie zbędne do racjonalnych i skutecznych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń indywidual nych i zbiorowych.

2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w przedsięwzięciach o charakterze obronnym. Zadania szkoły

1. Wspieranie uczniów w pogłębianiu wiedzy i dosko naleniu umiejętności z zakresu edukacji dla bezpie czeństwa.

2. Kształtowanie świadomości obronnej uczniów.

3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zacho wań w sytuacjach szczególnych oraz przygotowa nie do uczestnictwa w przedsięwzięciach o charak terze obronnym organizowanych przez organy ad ministracji rządowej i samorządowej oraz organi zacje społeczne.

4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania sa modzielnych działań w sytuacjach kryzysowych i rozwijanie umiejętności organizatorskich w tej dziedzinie. Treści nauczania

1. System obronności Rzeczypospolitej Polskiej:

1) podsystemy obronności państwa,

2) powinności obronne lokalnych władz, instytucji i obywateli.

2. Rodzaje sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich charakterystyka i przeznaczenie.

3. Struktura i zadania Obrony Terytorialnej Rzeczypo spolitej Polskiej.

4. Obrona cywilna:

1) cel, zadania i organizacja,

2) ochrona ludności, zwierząt, żywności i dóbr ma terialnych w ramach powszechnej samoobrony,

3) sposoby alarmowania ludności,

4) zachowanie się podczas ewakuacji,

5) znaki i barwy bezpieczeństwa.

5. Wybrane problemy międzynarodowego prawa hu manitarnego dotyczące ochrony ludności i dóbr kultury.

6. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziała nie ich powstawaniu, zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu:

1) zagrożenia biologiczne i chemiczne,

2) zagrożenia radiacyjne,

3) zagrożenia powodziowe i zatopienia,

4) zagrożenia pożarowe, posługiwanie się podręcz nym sprzętem przeciwpożarowym,

5) zagrożenia ekologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń lokalnych.

7. Zagrożenia czasu wojny:

1) formy i rodzaje walki zbrojnej,

2) podstawowe środki rażenia współczesnych sił zbrojnych,

3) obrona przed środkami walki.

8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych i spo soby radzenia sobie z nimi:

1) stres i jego wpływ na zachowanie ludzi,

2) zjawisko paniki, przeciwdziałanie mu i sposoby postępowania w sytuacjach kryzysowych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3689 — Poz. 458

9. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach:

1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,

2) zabezpieczenie miejsca wypadku,

3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego funkcji życiowych,

4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku opa rzeń, złamań i zwichnięć, krwotoków, duszenia się ciałem obcym, utraty przytomności, utraty oddechu, zatrzymania krążenia, wstrząsu poura zowego.

10. Rola jednostki w kształtowaniu bezpieczeństwa własnego i społecznego:

1) sytuacje kryminogenne, umiejętność ich unika nia,

2) zjawiska patologiczne występujące wśród dzieci i młodzieży,

3) prospołeczne zachowania w kształtowaniu bez pieczeństwa. 1

1. Służba wojskowa:

1) ogólny charakter służby i jej prawne uregulowa nia,

2) podstawowe uzbrojenie i wyposażenie żołnie rza,

3) podstawy żołnierskiego zachowania. 1

2. Terenoznawstwo:

1) zasady orientowania się w terenie,

2) posługiwanie się mapą,

3) marsz na azymut,

4) sporządzanie szkicu. 1

3. Podstawy planowania i organizowania działań:

1) sporządzanie planu,

2) stawianie zadań do wykonania,

3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytu acyjnego. 1

4. Strzelectwo sportowe lub bieg na orientację. Osiągnięcia

1. Rozróżnianie podsystemów (struktur) obronności kraju, rozumienie ich roli oraz form spełniania po winności obronnych przez organy władzy i obywa teli.

2. Znajomość zasad postępowania w przypadku wy stępowania zagrożeń.

3. Umiejętność udzielania pierwszej pomocy poszko dowanym w różnych stanach zagrażających życiu i zdrowiu człowieka.

4. Umiejętność posługiwania się podręcznym sprzę tem gaśniczym.

5. Orientowanie się w terenie według mapy i bez ma py.

6. Znajomość zasad planowania i organizowania dzia łań. ETYKA1 Cele edukacyjne

1. Rozwój wrażliwości moralnej, zdolności odróżnia nia dobra od zła.

2. Nabycie wiedzy etycznej ułatwiającej dokonywanie trafnej oceny moralnej działań własnych i innych ludzi.

3. Rozwijanie zgodności słów i czynów, przyjmowanie odpowiedzialności za słowa i czyny. Zadania szkoły

1. Uświadamianie istotnego znaczenia zasad i warto ści moralnych w rozwoju osobowym człowieka, w kształtowaniu wzajemnych stosunków między ludźmi oraz w życiu publicznym.

2. Uświadamianie znaczenia samokontroli i koniecz ności pracy nad sobą dla osobowego rozwoju.

3. Pomoc w kształtowaniu więzi z własną rodziną i oj czyzną na gruncie przyjmowanych wartości.

4. Pomoc w kształtowaniu relacji z otoczeniem opar tych o właściwą hierarchię wartości. Treści nauczania

1. Moralność, etos, prawo, obyczaje i styl życia.

2. Ogólnofilozoficzne założenia etyki. Etyki religijne i świeckie.

3. Człowiek jako osoba i jego działanie. Etyczna analiza aktywności ludzkiej. Motywy podejmowania decyzji.

4. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów. Szczęście w życiu ludzkim. Rozwój moralny i du chowy człowieka jako osoby. Rola oddziaływań wychowawczych.

5. Dobro moralne i wartości moralne. Hierarchia war tości. Wartości autoteliczne i instrumentalne. Kon flikt wartości. Wartości wybierane i realizowane.

6. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa życia moralne go. Problem relatywizmu moralnego i sposoby je go przezwyciężania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.

7. Wymiar moralny życia człowieka. Zdolność rozpo znawania wartości i powszechne dążenie do dobra. Âwiadomość moralna. Rola sumienia w prawidło wym rozwoju wewnętrznym. Sądy i oceny moral Dziennik Ustaw Nr 51 — 3690 — Poz. 458 ——————— 1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami. ne. Przykłady patologii w zakresie świadomości moralnej. Problem manipulacji. Obecność dobra i zła we współczesnej kulturze.

8. Sprawności moralne. Samowychowanie.

9. Przykłady współczesnych przejawów kryzysu mo ralnego, dylematów w zakresie wyborów moral nych oraz sposoby ich rozwiązywania na gruncie etyki chrześcijańskiej i innych koncepcji etycznych.

10. Moralne aspekty pracy i różnych dziedzin życia pu blicznego. Etyki zawodowe, w tym przykłady ko deksów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównoważonego rozwoju. Moralny wymiar sto sunku człowieka do świata przyrody. 1

1. Etyczny wymiar ż ycia szkolnego. Umiejętność ż ycia z innymi i dla innych. Uczciwość, w tym problem „ściągania”. Wartości szczególnie cenione w życiu szkolnym. Osiągnięcia

1. Umiejętność dokonywania etycznej analizy i oceny działań i decyzji własnych i innych.

2. Znajomość podstawowych zasad i wartości etycz nych w najważniejszych dziedzinach życia publicz nego.

3. Umiejętność dokonywania wyborów moralnych i podejmowania decyzji w świetle wartości moral nych i poprzez tworzenie hierarchii wartości.

4. Umiejętność lepszego poznawania siebie i rozwija nia własnej tożsamości. J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY ETNICZNEJ Przedmiot realizowany jest w szkołach (oddziałach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami. Cele edukacyjne

1. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej, et nicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury euro pejskiej.

2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego po znawania różnych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za wła sny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące kierun ku dalszego kształcenia (np. wyboru kierunku stu diów czy wyboru zawodu).

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w róż nych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim.

5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie po staw ksenofobicznych. Zadania szkoły

1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kul turowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodo wej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze; rozwijanie świadomości hi storyczno-literackiej i chronologicznego porządko wania wiedzy.

2. Przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych w literaturze i innych dziedzinach kultury.

3. Interpretacja dzieł — w kontekście historycznym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartości w dzie łach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.

4. Opisanie systemu języka jako narzędzia komunika cji; ukazanie jego rozwoju, zróżnicowania, bogac twa znaczeń i środków ekspresji, różnorodności użycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami etyki mówienia.

5. Omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.

6. Wprowadzenie w zasady pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego, do stu diów wyższych i kształcenia ustawicznego. Treści nauczania

1. Język jako zjawisko semiotyczne:

1) znak językowy,

2) podstawowe funkcje znaku językowego, np. ko munikowanie, ekspresja, impresja; funkcja po etycka,

3) język — mowa — pismo.

2. Budowa języka:

1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,

2) sposoby poszerzania leksyki (zapożyczenia, neo logizmy, związki frazeologiczne),

3) budowa wypowiedzeń (zdań),

4) sposoby opisu i jego językowa wykładnia,

5) spójność tekstu.

3. Retoryka — werbalne i niewerbalne środki komuni kacji.

4. Wypowiedź językowa:

1) wartościowanie wypowiedzi: poprawność — niepoprawność,

2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej od miany języka,

3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monolo gowej i dialogowej,

4) język reklamy,

5) cechy charakterystyczne komiksu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3691 — Poz. 458

5. Język — dzieje — społeczeństwo:

1) pochodzenie języka ojczystego mniejszości na rodowych i grup etnicznych,

2) społeczne odmiany języka: dialekt, gwara, żar gon, odmiany pokoleniowe.

6. Style:

1) style funkcjonalne,

2) stosowność stylowa wypowiedzi,

3) języki fachowe, terminologia specjalistyczna.

7. Ogólne pojęcia kultury:

1) dzieło literackie i jego wyróżniki,

2) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewi zja),

3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,

4) kultura masowa.

8. Tradycje literackie:

1) źródła tradycji literackiej,

2) konteksty biblijne i antyczne,

3) kontynuacje i nawiązania.

9. Tematy, motywy, wątki:

1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,

2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kultu rze.

10. Proces historyczno-literacki:

1) gatunki i rodzaje literackie,

2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i in ne,

3) prąd artystyczny,

4) epoka, następstwo epok. 1

1. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:

1) piękno, dobro, prawda,

2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

3) sacrum i profanum,

4) wolność, odpowiedzialność, tolerancja,

5) ojczyzna, mała ojczyzna,

6) naród a społeczeństwo. Osiągnięcia

1. Odbiór dzieł sztuki na poziomie podstawowym:

1) w wymiarze interpretacyjnym: a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zro zumieniem sensu, z troską o estetykę czyta nia, właściwą dykcję, akcent, intonację itd., b) recytacja z pamięci wybranych tekstów po etyckich, c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpre tacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,

2) w wymiarze historycznym: a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romań ski, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyj ny), b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią, c) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,

3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: od różnianie spontanicznych i osobistych przeżyć li terackich od ponadindywidualnych, utrwalo nych w tradycji.

2. Słuchanie i mówienie na poziomie podstawowym:

1) sprawne i świadome posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym,

2) wypowiadanie się ze świadomością intencji,

3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od ż ąda nia),

4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, retorycz nych,

5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego i frazeologicznego w rozmaitych wypowie dziach,

6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,

7) słuchanie wypowiedzi partnerów, słuchanie wy kładu z notowaniem.

3. Pisanie i redagowanie tekstów:

1) sprawne posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym w odmianie pisanej w zależności od sytuacji komunikacyjnej,

2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowie dzi; analiza tematu, układanie planów i konspek tów; nadawanie tytułów i śródtytułów,

3) praca redakcyjna nad tekstem własnym: popra wianie, adiustacja, podział na części składowe (wstęp, rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnie nia w tekście,

4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,

5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwro tów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, prośby; wypowiadanie się w podsta wowych (szkolnych) formach gatunkowych: roz prawka, referat. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3692 — Poz. 458

4. Czytanie:

1) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonauko wych, tekstów prasowych (informacja, komen tarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publicz ne),

2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów użyt kowych.

5. Samokształcenie na poziomie podstawowym:

1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii uczenia się,

2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w pro blemowe całości,

3) korzystanie z różnych rodzajów i technik groma dzenia i przekazywania informacji (dokumen tów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magneto widowych). ÂCIE˚KI EDUKACYJNE EDUKACJA PROZDROWOTNA Cele edukacyjne

1. Pogłębienie podstawowej wiedzy o zdrowiu (szcze gólnie psychicznym i społecznym), jego uwarun kowaniach i zagrożeniach oraz kształtowanie od powiedzialności za zdrowie własne i innych ludzi.

2. Profilaktyka problemów młodzieży. Zadania szkoły

1. Zwiększanie zainteresowania uczniów sprawami zdrowia i przekazywanie im rzetelnej wiedzy o róż nych jego aspektach (zdrowie fizyczne, psychiczne, społeczne i duchowe), czynnikach sprzyjających i zagrożeniach dla zdrowia oraz możliwościach ich eliminowania lub ograniczania.

2. Tworzenie w szkole środowiska fizycznego i spo łecznego oraz klimatu wychowawczego umożli wiającego uczniom wzmacnianie poczucia własnej wartości, wiary w siebie, kształtowanie umiejętno ści życiowych, praktykowanie prozdrowotnego stylu życia oraz udzielanie uczniom wsparcia w sy tuacjach trudnych. Treści nauczania

1. Zdrowie i czynniki mu sprzyjające i zagrażające, możliwości ich eliminowania lub ograniczania, od powiedzialność za zdrowie własne i innych ludzi.

2. Pielęgnacja ciała i urody. Dbałość o utrzymanie od powiedniej masy ciała. Zasady racjonalnego ży wienia w różnych okresach życia.

3. Zachowania ryzykowne i bezpieczne w życiu co dziennym oraz kontaktach społecznych. Troska o bezpieczeństwo innych.

4. Szukanie i korzystanie z pomocy medycznej, psy chologiczno-pedagogicznej i innych form wsparcia (zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych). Znaczenie profilaktycznych badań medycznych. Postawy wo bec osób przewlekle chorych (w tym chorych psy chicznie ) oraz niepełnosprawnych i starszych.

5. Osobowe i społeczne umiejętności życiowe nie zbędne dla ochrony, utrzymania i poprawy zdro wia, w tym: budowanie pozytywnego obrazu wła snej osoby, rozwiązywanie problemów osobistych, dokonywanie wyborów, radzenie sobie z negatyw nymi emocjami i konstruktywne radzenie sobie ze stresem, nawiązywanie i utrzymywanie dobrych relacji z innymi ludźmi, wyrażanie empatii, rozwią zywanie konfliktów, ochrona praw własnych i in nych ludzi, radzenie sobie z presją i negatywnymi wpływami otoczenia, dawanie i korzystanie ze wsparcia, reagowanie na krzywdzenie innych.

6. Profilaktyka problemów związanych z używaniem środków psychoaktywnych: czynniki ryzyka i czyn niki chroniące, przyczyny i skutki używania środ ków psychoaktywnych. Organizacja czasu wolne go, zabawa i poczucie humoru a zdrowie. Osiągnięcia

1. Przekonanie, że zdrowie jest wartością dla człowie ka oraz środkiem do osiągania celów życiowych i dobrej jakości życia.

2. Przyjęcie odpowiedzialności za własne zdrowie.

3. Âwiadome dążenie do ochrony, utrzymania i popra wy zdrowia własnego oraz osób z najbliższego oto czenia.

4. Znajomość głównych czynników sprzyjających i za grażających zdrowiu.

5. Przestrzeganie podstawowych zasad profilaktyki najczęstszych chorób i urazów oraz problemów związanych z używaniem środków psychoaktyw nych.

6. Umiejętność rozpoznawania zachowań ryzykow nych i podejmowania bezpiecznych zachowań.

7. Umiejętność identyfikowania własnych mocnych i słabych stron oraz własnej reakcji na stres i radze nie sobie z nim.

8. Umiejętność korzystania z pomocy medycznej i psychologicznej, radzenie sobie w sytuacjach trudnych oraz umiejętność wspierania innych.

9. Umiejętność udzielania pierwszej pomocy w sta nach zagrożenia zdrowia i życia.

10. Umiejętności: porozumiewania się i utrzymywania dobrych relacji z innymi ludźmi, współpracy w gru pie oraz radzenia sobie z presją innych ludzi. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3693 — Poz. 458 TECHNOLOGIA INFORMACYJNA Cele edukacyjne

1. Wykształcenie umiejętności świadomego i spraw nego posługiwania się komputerem oraz narzę dziami i metodami informatyki.

2. Przygotowanie do aktywnego funkcjonowania w tworzącym się społeczeństwie informacyjnym. Zadania szkoły

1. Stworzenie warunków do korzystania ze sprzętu oraz programów komputerowych wspomagają cych różne dziedziny nauczania.

2. Pogłębienie wiedzy i rozwijanie umiejętności infor matycznych wyniesionych z poprzednich etapów edukacyjnych. Treści nauczania

1. Podstawowe formy organizowania informacji w ba zach danych spotykanych w otoczeniu ucznia. Wy szukiwanie informacji w bazach danych.

2. Korzystanie z informacji związanych z kształceniem, pochodzących z różnych źródeł oraz komunikowa nie się poprzez sieć.

3. Wspomaganie prezentacji prac uczniów z zastoso waniem programów komputerowych.

4. Rozwój zastosowań komputerów. Prawne i społecz ne aspekty zastosowań informatyki. Osiągnięcia

1. Tworzenie prezentacji z wykorzystaniem progra mów komputerowych.

2. Korzystanie z dostępnych źródeł informacji za po mocą komputerów.

3. Komunikowanie się z wykorzystaniem sieci kompu terowej. WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE2 Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiejętności rozwiązywania proble mów związanych z trudnościami okresu dojrzewa nia, dorastania i wyboru drogi życiowej.

2. Pogłębianie wiedzy związanej z funkcjami rodziny, miłością, przyjaźnią, pełnieniem ról małżeńskich i rodzicielskich, seksualnością człowieka i prokre acją.

3. Przyjęcie pozytywnej postawy wobec życia ludzkie go, osób niepełnosprawnych i chorych.

4. Kształtowanie postaw prozdrowotnych, prospo łecznych i prorodzinnych.

5. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia sie bie i najbliższego otoczenia. Zadania szkoły

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowa nie działań szkoły i rodziców.

2. Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku do płciowości. Odniesienie płciowości do wartości i pojęć, takich jak poszanowanie ż ycia, miłość, mał żeństwo, rodzina, przyjaźń, akceptacja i szacunek w relacjach międzyludzkich.

3. Pomoc w osiąganiu dojrzałości psychoseksualnej.

4. Uświadomienie roli rodziny w życiu człowieka. Promowanie trwałych związków, których podsta wą jest więź emocjonalna, efektywne sposoby ko munikowania się, wzajemne zrozumienie.

5. Przekazywanie rzetelnej, dostosowanej do pozio mu rozwoju ucznia, wiedzy na temat zmian biolo gicznych, psychicznych i społecznych w różnych fazach rozwoju człowieka. Treści nauczania

1. Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczu cie sensu życia.

2. Komunikacja interpersonalna, asertywność, techni ki negocjacji, empatia.

3. Tolerancja wobec odmienności kulturowych, et nicznych, religijnych, seksualnych.

4. Rozwój psychoseksualny człowieka w kolejnych fa zach życia.

5. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów doj rzałości biologicznej, psychicznej i społecznej. Pro blemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia so bie z nimi.

6. Wartości i pojęcia związane z płciowością człowie ka: męskość, kobiecość, miłość, rodzina, rodziciel stwo. Znaczenie odpowiedzialności w przeżywaniu własnej płciowości i budowaniu emocjonalnych więzi. Role kobiet i mężczyzn a panujące stereoty py.

7. Inicjacja seksualna, jej uwarunkowania i następ stwa. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za opóźnianiem wieku inicjacji seksual nej.

8. Istota seksualności człowieka i jej aspekty. Integra cja seksualna. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3694 — Poz. 458 ——————— 2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyj nych „Wychowanie do życia w rodzinie” określa rozporzą dzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowa nia, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycz nia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792).

9. Komplementarność płci — wzajemne dopełnianie się płci w sferach: fizycznej, psychicznej, emocjo nalnej i społecznej. Rozumienie, akceptacja i szacu nek dla osób płci odmiennej. Potrzeba akceptacji własnej seksualności.

10. Istota, rodzaje i etapy rozwoju miłości. Różnice w przeżywaniu miłości. 1

1. Metody rozpoznawania płodności. 1

2. Metody i środki antykoncepcji. Sposoby ich działa nia i zasady doboru. 1

3. Choroby przenoszone drogą płciową i zapobiega nie im. AIDS: profilaktyka, aspekt społeczny i etycz ny, chory na AIDS w rodzinie. 1

4. Trudności w osiąganiu tożsamości płciowej, możli wości pomocy. 1

5. Normy zachowań seksualnych. Nietypowe zacho wania seksualne. Przemoc i przestępstwa seksual ne; możliwości zapobiegania, sposoby obrony. In formacja o ośrodkach pomocy psychologicznej, medycznej i prawnej. 1

6. Przygotowanie do małżeństwa. Problemy wierno ści, zaufania i dialogu. 1

7. Małżeństwo — jego fazy; trudności i konflikty oraz sposoby ich rozwiązywania; wartość małżeństwa. Macierzyństwo i ojcostwo. Przygotowanie do ról rodzicielskich. Adopcja. Bezdzietność. 1

8. Przebieg i higiena ciąży. Rozwój prenatalny dziecka. Szkoła rodzenia, poród i naturalne karmienie. Rola rodziców w okresie oczekiwania na narodziny dziecka, w czasie porodu i w pierwszym okresie ż y cia dziecka. 1

9. Funkcje rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawi dłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziec ka. Samotne rodzicielstwo.

20. Nieplanowana ciąża; sposoby szukania pomocy w sytuacjach trudnych. 2

1. Aborcja jako zagrożenie dla zdrowia psychicznego i fizycznego — aspekty prawny, medyczny i moral ny. 2

2. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Sposoby roz wiązywania konfliktów. 2

3. Przemoc w rodzinie. Wykorzystywanie seksualne. Profilaktyka. Możliwości uzyskiwania pomocy. 2

4. Zagrożenia życia społecznego: alkoholizm, narko mania, agresja, sekty, pornografia. 2

5. Prawodawstwo dotyczące rodziny. Zawarcie mał żeństwa, separacja, rozwód. Prawa i obowiązki małżonków i rodziców, prawa dziecka. Obowiązki państwa wobec rodziny. 2

6. Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, choroby, umierania i śmierci, w tym w aspekcie ż y cia rodzinnego. 2

7. Poradnictwo młodzieżowe i rodzinne w Polsce. Osiągnięcia

1. Umiejętność podejmowania odpowiedzialnych de cyzji dotyczących wyboru drogi życiowej, małżeń stwa i rodziny.

2. Umiejętność świadomego kreowania własnej oso bowości.

3. Przygotowanie, na podstawie wiedzy i wykształco nych umiejętności, do poszanowania godności ży cia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w rodzi nie.

4. Znajomość podstawowych zasad postępowania w sferze ludzkiej płciowości i płodności.

5. Umiejętność poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: Kim jest człowiek? Jakie są jego cele i zadania życiowe? Jaki jest sens życia? Dziennik Ustaw Nr 51 — 3695 — Poz. 458 Załącznik nr 6 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PONADPODSTAWOWYCH PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Człowiek zdobywa wiedzę przede wszystkim po przez język. Nauczanie języka ojczystego tworzy funda ment ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocą w kształ towaniu się zintegrowanej wewnętrznie osoby ucznia, stanowi główny punkt odniesienia całej edukacji szkol nej — wychowania i kształcenia. Za rozwój języka ucznia w mowie i piśmie (w tym za zasób pojęć, orto grafię i estetykę zapisu) odpowiedzialni są wszyscy na uczyciele, niezależnie od posiadanej specjalności. SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI Cele edukacyjne

1. Osiąganie przez uczniów dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej oraz zadomowienie w trady cji kultury europejskiej.

2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego po znawania różnych obszarów humanistyki.

3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za wła sny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące kierun ku dalszego kształcenia (np. wyboru kierunku stu diów czy wyboru zawodu).

4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w róż nych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim. Zadania szkoły A. Wszystkie szkoły Zadania szkoły realizowane jak w szkole podstawo wej, a ponadto:

1) wprowadzanie ucznia w dziedzictwo literackie i kul turowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodo wej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze,

2) przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych we współczesnej literaturze i kulturze,

3) interpretacja arcydzieł — w kontekście egzysten cjalnym, aksjologicznym i historycznym; rozpozna wanie wartości w dziełach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja; wartościowanie,

4) omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji i prasy; pobudzanie uczniów do ich krytycznego odbioru,

5) opisanie systemu i życia języka: ukazanie jego roz woju, zróżnicowania, bogactwa znaczeń i środków ekspresji, różnorodności użycia w sytuacjach ko munikacyjnych; etyka mówienia,

6) nauczanie syntezowania i porządkowania poznane go materiału według dyscyplin naukowych: a) językoznawstwa (opis systemu języka), b) literaturoznawstwa (podstawowe pojęcia z po etyki i procesu historyczno-literackiego),

7) wprowadzenie w technologię pracy umysłowej ja ko przygotowanie do egzaminu dojrzałości (lub eg zaminu maturalnego) i do studiów wyższych. B. Profil humanistyczny Zadania określone dla wszystkich szkół, a ponadto:

1) rozwijanie sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historyczno-literackich, teoretycznoli terackich, filozoficznych,

2) wskazywanie na korespondencję różnych sztuk, in terpretacje porównawcze,

3) rozwijanie uzdolnień twórczych uczniów — arty stycznych lub naukowych — poprzez ich własną twórczość (np. pisarską, teatralną, filmową albo drobne prace krytyczne i badawcze). Treści nauczania

1. Doskonalenie umiejętności jak w szkole podstawo wej, a ponadto: A. Wszystkie szkoły

1) mówienie i pisanie: a) sprawne posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny (zwłaszcza ogólną w odmianie pisa nej i mówionej oraz potoczną i fachową) w zależ ności od sytuacji komunikacyjnej, b) wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, re ferat, interpretacja utworu literackiego lub frag mentu, c) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego i frazeologicznego w rozmaitych wypowie dziach, d) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od ż ąda nia, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubaszno ści); sprawne posługiwanie się nimi, e) stosowanie zabiegów perswazyjnych, wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza od różnianie szczerości od nieszczerości, prawdy od nieprawdy, nielojalności, podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgary zmów w zachowaniach językowych), f) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi (np. pytanie sugestywne, źle postawione, pod chwytliwe, retoryczne), g) sprawne i skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach,

2) słuchanie: a) wykładu z notowaniem, b) aktywne (z empatią, ze wspomaganiem, z kory gowaniem, ze sprzeciwem), c) w relacjach społecznych,

3) redagowanie tekstów: a) komponowanie dłuższych, spójnych wypowie dzi; analiza tematu, układanie planów i konspek tów; nadawanie tytułów i śródtytułów, b) praca redakcyjna nad tekstem własnym i cu dzym: poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (rozdziały, paragrafy, akapity), wyróż nienia w tekście, c) parafrazowanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie, d) spostrzeganie zjawisk powodujących niejedno znaczność wypowiedzi (homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy); eliminowanie niewłaściwe go ich użycia, e) spostrzeganie w tekście dialektyzmów, archa izmów, indywidualnych cech tekstu; wartościo wanie estetyki tekstu, f) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwro tów adresatywnych, etykiety językowej, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3696 — Poz. 458

4) czytanie: a) rozróżnianie swoistości i rozumienie funkcji ga tunków publicystycznych: tekstów prasowych, radiowych, telewizyjnych, wystąpień publicz nych, b) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów użyt kowych, popularnonaukowych i esejów (krótkie fragmenty), c) rozumienie różnych tekstów i kodów w przeka zach kultury masowej,

5) odbiór dzieł sztuki: a) w wymiarze interpretacyjnym: — wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czy tania, właściwą dykcję, akcent, intonację itd., — recytacja z pamięci wybranych tekstów po etyckich, — stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy inter pretacji; umiejętność przywołania właściwe go kontekstu, — rozumienie tekstów o różnym stopniu kompli kacji; odbiór znaczeń metaforycznych, rozpo znawanie aluzji literackich, znaków biblijnych, antycznych i innych znaków kulturowych, — odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, rozumienie korespondencji sztuk, b) w wymiarze historycznym: — rozpoznawanie stylów w sztuce (romański, gotycki, renesansowy i inne), — wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią Polski i Europy, — porównywanie utworów literackich (z róż nych epok) o podobnych motywach, — dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok, — rozpoznawanie przybliżonego czasu powsta nia utworów na podstawie obrazu kultury ma terialnej, obyczaju, konwencji, stylu i języka, c) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: — rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dziełach literackich; wskazywanie w litera turze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie, — odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów od bioru; zrozumienie formacyjnych i terapeu tycznych wartości czytanych dzieł dla poje dynczego czytelnika i wspólnoty pokolenio wej czy narodowej,

6) samokształcenie: a) syntezowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości, b) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, re lacjonowanie; opis bibliograficzny, c) korzystanie z różnych rodzajów i technik groma dzenia i przekazywania informacji (dokumen tów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magneto widowych, Internetu). B. Profil humanistyczny Treści nauczania określone dla wszystkich szkół, a ponadto:

1) mówienie i pisanie: a) wypowiadanie się ze świadomością użycia wy znaczników gatunku: felietonu, eseju, artykułu popularnonaukowego, interpretacji porównaw czej, b) własne próby pisarskie (opowiadanie, tekst po etycki, dziennik, pamiętnik, scenariusz); próby stylizowania i pastiszowania różnych tekstów, c) rzetelne i skuteczne uczestniczenie w dialogu, polemice, negocjacjach, d) próby wystąpień publicznych (np. przemawia nie, prowadzenie zebrań, wygłaszanie refera tów, świadome posługiwanie się gestykulacją i mimiką),

2) czytanie: a) ze zrozumieniem i notowaniem tekstów nauko wych, b) ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krót kich fragmentów),

3) odbiór dzieł sztuki: a) stosowanie w analizach utworów literackich po jęć z poetyki historycznej, b) rozumienie przyjętej metodologii (Szukam w in terpretacji utworu wartości? Odniesień do filo zofii i sensu? Odniesień do życia i człowieka? Odniesień do biografii autora i własnej? Odczy tuję znaki i chcę zrozumieć strukturę artystyczną i estetykę dzieła?), c) wskazywanie charakterystycznych dla danej epoki cech języka i stylu czytanych utworów, d) dostrzeganie związków utworu ze sztuką, kultu rą i filozofią epoki; interpretowanie dzieł w kon wencjach gatunkowych i w konwencjach prą dów artystycznych epoki, e) rozpoznawanie znaków tradycji (np. biblijnej, an tycznej, chrześcijańskiej, staropolskiej) w kultu rze współczesnej — w literaturze, filmie, teatrze, f) odnajdywanie intertekstualnych powiązań w czy tanych utworach,

4) samokształcenie: a) sporządzanie przypisów i zestawów bibliogra ficznych, b) próby gromadzenia i przekazywania informacji: sporządzanie baz danych, zapisu komputerowe go (także internetowego), nagrywania audio i wideo. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3697 — Poz. 458 Wiadomości Dziennik Ustaw Nr 51 — 3698 — Poz. 458 We wszystkich szkołach Ponadto w profilu humanistycznym 1 2 Język jako zjawisko semiotyczne Budowa języka Retoryka Wypowiedź językowa Język—dzieje—społeczeństwo Style Ogólne pojęcia kultury • język—mowa—pismo • językowy obraz świata • znak językowy • kompetencja językowa i komunikacyjna • podstawowe funkcje znaku językowego: • model komunikacji językowej komunikowanie, ekspresja, impresja • funkcje znaku: poznawcza, poetycka, metajęzykowa • brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi • prozodia • sposoby poszerzania leksyki (zapożyczenia, • polszczyzna a inne języki neologizmy, związki frazeologiczne) • przekład z języka na język • budowa wypowiedzi (zdań), sposoby opisu • leksykalna i fleksyjna łączliwość składniowa • spójność tekstu • cywilizacja, natura, kultura, sztuka • kulturowe konteksty literatury • dzieło literackie i jego wyróżniki • różne formy przekazu utworów literackich: • społeczne środki przekazu (prasa, radio drukowane, ustne, ikoniczne, akustyczne, telewizja) filmowe, audiowizualne • uczestnictwo w kulturze: twórcy i • obiegi kultury: kultura „niska” i kultura odbiorcy „wysoka” • kultura masowa i elitarna • arcydzieło, kicz • styl; style funkcjonalne • stylizacja językowa • stosowność stylowa wypowiedzi • rodzaje środków stylistycznych (w różnych • języki fachowe, terminologia specjalistyczna odmianach języka) • swoistość wypowiedzi indywidualnej (idiolekt) • pochodzenie języka polskiego • podstawowe przejawy zmian w dziejach • społeczne odmiany języka: dialekt, polszczyzny gwara, żargon, odmiany pokoleniowe • kontakty międzyjęzykowe, zapożyczenia • społeczeństwa jedno- i wielojęzyczne • wartościowanie wypowiedzi: poprawność • intencje komunikacyjne (illokucja) — niepoprawność, błąd językowy, • performatywność wypowiedzi prawdziwość—fałszywość, szczerość—kłamstwo, • gatunki pisanej i mówionej odmiany języka wartościowanie estetyczne (referat, esej, felieton, wywiad, kazanie) • podstawowe gatunki pisanej i mówionej odmiany • informacja, opinia, perswazja, manipulacja językowa, języka (rozmowa, dyskusja, przemówienie) propaganda • wypowiedź monologowa i dialogowa • wypowiedź artystyczna, publicystyczna, potoczna • werbalne i niewerbalne środki komunikacji, • retoryka i erystyka jako sztuka perswazji • retoryczna organizacja tekstu • środki retoryczne • podstawowe chwyty erystyczne • etyka mówienia: stosowność, skuteczność, uczciwość, etykieta językowa Osiągnięcia Osiągnięcia określone są w punkcie Treści naucza nia w częściach opisujących umiejętności oraz wiado mości. Lektura

1. Literatura powszechna: Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer — Iliada lub Odyseja (fragmenty); Sofokles — Anty gona; Pieśń o Rolandzie (fragmenty); Horacy — wybór pieśni; W. Szekspir — wybrany dramat; Mo lier — wybrana komedia; W. Goethe — Faust (frag menty); wybrana europejska powieść XIX w.; J. Conrad — wybrany utwór; F. Kafka — Proces; M. Bułhakow — Mistrz i Małgorzata; inna wybrana powieść XX w.

2. Literatura polska: (konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiązania); Bogurodzica; J. Kochanowski — pie śni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Kra sicki — satyry (wybór), liryka (wybór); A. Mickie wicz — Pan Tadeusz, Dziady cz. III; inny dramat ro mantyczny (J. Słowackiego, Z. Krasińskiego lub C. K. Norwida); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. Słowackiego, C. K. Norwida); B. Prus — Lalka; E. Orzeszkowa — Nad Niemnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycznych; wy bór poezji młodopolskiej; S. Wyspiański — Wesele; W. Reymont — Chłopi (t. 1: Jesień); S. ˚eromski — Ludzie bezdomni, Przedwiośnie; W. Gombro wicz — Ferdydurke (fragmenty); inny wybrany utwór prozy polskiej XX w. (np. M. Dąbrowskiej, M. Kuncewiczowej, Z. Nałkowskiej); T. Borowski — wybrane opowiadania; G. Herling-Grudziński — Inny świat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: B. Leśmiana, L. Staffa, J. Tuwima, Cz. Miłosza, K. K. Baczyńskiego, T. Różewicza, Z. Herberta, M. Białoszewskiego, W. Szymborskiej); wybrany dramat XX w. (S. I. Witkiewicza, S. Mrożka, T. Róże wicza).

3. Wybrany utwór z literatury dokumentalnej (repor taż, dziennik, pamiętnik).

4. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela.

5. Inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, rekla my, utwory muzyczne, obrazy, słuchowiska, pro gramy telewizyjne, teksty prasowe). Uwaga: w każdej klasie obowiązuje lektura w całości pięciu większych utworów (z prozy lub dramatu). Dziennik Ustaw Nr 51 — 3699 — Poz. 458 1 2 Tradycje literackie Tematy, motywy, wątki Proces historyczno-literacki Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne • staropolskie i oświeceniowe • dziedzictwo a tradycja literacka • romantyczne i pozytywistyczne • awangarda a postmodernizm • młodopolskie i awangardowe • intertekstualność • konteksty biblijne i antyczne • kontynuacje i nawiązania • miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, • topos, np. ogrodu, raju, arkadii wędrówka, pielgrzymka itp. • motyw artysty jako nauczyciela, • motywy franciszkańskie w kulturze kapłana, wieszcza, mędrca, błazna itp. • gatunki i rodzaje literackie • przemiany gatunku • konwencja literacka i typowe dla niej środki • konwencjonalizm, epigonizm, oryginalność artystyczne • konteksty macierzyste utworu • konteksty utworu: historyczne i biograficzne • prąd artystyczny • epoka jako formacja kulturowa, następstwo epok • prawda, dobro, piękno • etyka, estetyka • komizm, humor, ironia, tragizm, patos • kategorie estetyczne • nauka, wiedza, wiara • filozofia a religia; metafizyka, mistyka • sacrum i profanum • nurty filozoficzne związane z omawianą • wolność, odpowiedzialność, tolerancja tradycją literacką • ojczyzna, mała ojczyzna • wartości uniwersalne • naród a społeczeństwo SZKO¸A ZASADNICZA Cele edukacyjne

1. Czynne uczestnictwo uczniów w kulturze poprzez lekturę, odbiór tekstów kultury i staranną, czystą mowę.

2. Uzupełnianie braków w zakresie wiedzy i umiejęt ności nabytych w poprzednich etapach edukacji, tak aby uczeń mógł podjąć naukę w szkole dającej możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości. Zadania szkoły

1. Rozwijanie umiejętności rozumienia oraz wyrażania myśli przez użycie języka i wykorzystywanie wiedzy o nim; wyrównywanie poziomu umiejętności wy niesionych z ośmioletniej szkoły podstawowej.

2. Uświadamianie etycznego wymiaru zachowań ję zykowych.

3. Zapoznawanie z różnorodnymi tekstami kultury od powiednimi do wieku, zainteresowań, doświad czeń i możliwości percepcyjnych uczniów, wzboga cającymi ich wiedzę o człowieku, życiu i świecie z perspektywy współczesności i z dbałością o zako rzenienie w tradycji.

4. Przygotowywanie do refleksyjnego uczestnictwa w różnych formach kultury masowej.

5. Wyzwalanie uczniowskich postaw twórczych i re fleksji nad własnymi działaniami. Treści nauczania

1. Doskonalenie umiejętności jak w szkole podstawo wej, a szczególnie:

1) mówienie: a) poprawne: dykcja, akcentowanie, intonacja, pauzowanie, tempo; uczestnictwo w rozmo wie na tematy związane z różnymi tekstami kultury lub z życiem, b) przekazywanie zamierzonych treści, komuni kowanie swoich intencji odpowiednio do sy tuacji, c) respektowanie wymogów: sprawności, sto sowności, skuteczności wypowiedzi; etyki i etykiety językowej,

2) pisanie: a) dążenie do poprawności frazeologicznej, skła dniowej, stylistycznej, kompozycyjnej, orto graficznej, interpunkcyjnej, b) tworzenie tekstów w różnych formach (opis, opowiadanie, rozprawka, streszczenie, spra wozdanie, notatka, instrukcja, list, telegram, podanie, życiorys) i o różnych funkcjach (in formacyjnej, wartościującej, perswazyjnej),

3) słuchanie: a) przewidywanie celu i intencji wypowiedzi, b) interpretowanie znaczeń wynikających z into nacji, akcentu, tonu głosu itp., c) wykorzystywanie wzrokowych i słuchowych sygnałów pochodzących z otoczenia, d) radzenie sobie z redundancją i „szumem in formacyjnym”,

4) czytanie: a) rozumienie cech gatunkowych tekstu, b) przewidywanie treści tekstu, c) rozumienie najważniejszych myśli, d) wyszukiwanie w tekście określonych informacji, e) rozumienie zasad organizacji tekstu (porów nanie, kontrast, analogia; porządek opisu, opowiadania), f) interpretacja tekstów o różnej strukturze lo gicznej, g) domyślanie się znaczenia niezrozumiałych elementów tekstu,

5) odbiór tekstów kultury: a) analizowanie tekstów kultury, określanie funk cji i dostrzeżonych składników, b) odkrywanie uniwersalności doświadczeń, przemyśleń, uczuć, aspiracji, wartości w lite raturze z różnych okresów i kultur, c) odczytywanie znaków kultury i tradycji; rozu mienie dosłownego, przenośnego i symbo licznego sensu tekstów kultury, d) czytanie literatury w kontekście codziennej komunikacji, nieliterackich tekstów kultury wysokiej i mass mediów, e) dostrzeganie i komentowanie swoistości po znanych tekstów kultury oraz określanie ich funkcji; krytyczne ocenianie i wartościowanie,

6) samokształcenie — wykorzystywanie różnych źródeł informacji, ich selekcja i krytyczna ocena.

2. Wiadomości (w funkcji wspierającej wypowiadanie się i bez konieczności posługiwania się definicjami):

1) znajomość pojęć nadawca i odbiorca oraz roz różnianie intencji wypowiedzi (np. pytam, odpo wiadam, informuję, proszę),

2) znajomość właściwości opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form użytkowych,

3) rozróżnianie wypowiedzeń oznajmujących, py tających i rozkazujących, w tym zdań i równo ważników zdań,

4) dostrzeganie związków wyrazów w zdaniu, w tym roli podmiotu i orzeczenia,

5) rozróżnianie odmiennych i nieodmiennych czę ści mowy oraz podstawowych kategorii fleksyj nych,

6) analizowanie związków znaczeniowych między wyrazami,

7) obserwacja budowy słowotwórczej wyrazów,

8) rozróżnianie rodzajów głosek,

9) wyróżnianie akcentu wyrazowego, rozpoznawa nie intonacji, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3700 — Poz. 458

10) dostrzeganie różnic między językiem ogólnym a językiem literatury, 1

1) rozumienie pojęć fikcja literacka, świat przedsta wiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiący, narracja, przenośnia, rytm, 1

2) czynne posługiwanie się terminami: bohater, wątek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy, rym, zwrotka, re fren, baśń, opowiadanie, powieść, proza, poezja, 1

3) posługiwanie się terminami związanymi z prze kazami ikonicznymi, radiem, telewizją, filmem, teatrem, prasą (wyjaśnianie pojęć w razie po trzeby). Osiągnięcia Osiągnięcia określone są w punkcie Treści naucza nia w częściach opisujących umiejętności oraz wiado mości. Lektura

1. Utwory z klasyki europejskiej: Biblia (fragmenty); mitologia — wybór; W. Szekspir — Romeo i Julia (fragmenty); K. Dickens — Opo wieść wigilijna; A. de Saint-Exupéry — Nocny lot; A. Czechow i G. de Maupassant — wybrane nowele.

2. Utwory z klasyki polskiej: J. Kochanowski — fraszki, pieśni, treny (wybór); I. Krasicki — bajki i satyry (wybór); A. Mickiewicz — bajki i ballady (wybór), Zdania i uwagi (wybór), Pan Tadeusz (fragmenty); A. Fredro — wybrana ko media; H. Sienkiewicz — Quo vadis albo inna po wieść historyczna; B. Prus — Lalka (fragmenty), wybrane nowele; S. ˚eromski wybrane nowele; wybór liryki XIX wieku.

3. Utwory literatury współczesnej: wybór poezji XX wieku (w tym: L. Staffa, J. Tuwi ma, M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Miłosza, K. K. Baczyńskiego, T. Różewicza, Z. Herberta, W. Szymborskiej); wybrany dramat współczesny (np. J. Szaniawski — Most, S. Mrożek — Emigran ci, Szczęśliwe wydarzenie); wybór współczesnej prozy (np. opowiadania: J. Szaniawski — Profesor Tutka, M. Hłasko — Pierwszy krok w chmurach, S. Mrożek — Mały przyjaciel, K. Filipowicz — Egze kucja w ZOO, P. Huelle — Przeprowadzka); G. Her ling-Grudziński — Wieża; fragmenty powieści (np.: W. Myśliwski — Kamień na kamieniu, Widnokrąg, S. Chwin — Hanemann, O. Tokarczuk — Prawiek i inne czasy, Podróż ludzi Księgi); utwory o dorasta niu, w tym powieści dla młodzieży; wybór współ czesnych reportaży (np.: H. Krall, R. Kapuścińskie go, M. Wańkowicza); literatura dokumentu (przy kłady dziennika, pamiętnika, wspomnień, listów li terackich, w tym: M. Białoszewskiego — Pamiętnik z powstania warszawskiego, L. Tyrmanda — Dzien nik 1954).

4. Teksty kultury współczesnej: filmowe adaptacje literackie (w zestawieniu z frag mentami lektury, np.: Kronika wypadków miło snych, Lawa, Lalka, Cudzoziemka, Ogniem i mie czem, Pan Tadeusz); filmy wybrane przez młodzież; piosenki rockowe; reklamy; programy telewizyjne (w tym aktualne seriale).

5. Teksty użytkowe, publicystyczne, popularnonauko we. Uwaga: w każdej klasie obowiązuje lektura przynaj mniej dwóch większych utworów w całości. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne

1. Osiągnięcie poziomu opanowania języka zapewnia jącego w miarę sprawną komunikację językową we wszystkich sytuacjach życia codziennego.

2. Lepsze poznanie kultury i spraw życia codziennego kraju języka nauczanego w celu interpretowania opisanych wydarzeń kulturowych w porównaniu z kulturą rodzimą.

3. Umiejętność właściwego nawiązywania i podtrzy mywania kontaktów z cudzoziemcami dzięki świa domości istnienia różnic kulturowych. Zadania szkoły

1. Rozwijanie w uczniach poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości językowe, między innymi przez pozytywną informację zwrotną doty czącą indywidualnych umiejętności językowych.

2. Zapewnienie w miarę możliwości dostępu do sto sowanych materiałów autentycznych.

3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z języ kiem obcym, między innymi przez wymianę ze szkołami w innych krajach lub uczestnictwo w pro gramach międzynarodowych.

4. Stopniowe przygotowanie uczniów do samodziel ności w procesie uczenia się języka obcego.

5. Zapewnienie uczniom możliwości stosowania języ ka jako narzędzia przy wykonywaniu zespołowych projektów, zwłaszcza interdyscyplinarnych.

6. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwar tości i tolerancji wobec innych kultur.

7. Pogłębianie poczucia własnej tożsamości kulturo wej u uczniów. Treści nauczania

1. Dalsze rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mówienia.

2. Dalsze rozwijanie sprawności czytania i pisania.

3. Poszerzenie repertuaru funkcji językowych umożli wiających posługiwanie się językiem obcym w sy tuacjach życia codziennego.

4. Opanowanie bardziej rozwiniętych struktur grama tycznych stosowanych do wyrażania teraźniejszo ści, przeszłości i przyszłości. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3701 — Poz. 458

5. Wzbogacenie słownictwa dotyczącego życia co dziennego, ze szczególnym uwzględnieniem re aliów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru języka docelowego w oparciu o autentyczne materiały ję zykowe.

6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyj nego, z ukierunkowaniem na styl życia i zachowa nia w kraju języka docelowego.

7. Rozróżnianie formalnego i nieformalnego stylu ję zyka.

8. Korzystanie z technik kompensacyjnych.

9. Rozwój indywidualnych strategii uczenia się. Osiągnięcia

1. Sprawność rozumienia ze słuchu:

1) rozumienie ogólnego sensu oraz głównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych użytkowników języka,

2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w róż nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez te lefon, komunikat na dworcu),

3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierającej nie zrozumiałe elementy, których znaczenia uczeń może domyślić się z kontekstu.

2. Sprawność mówienia:

1) formułowanie krótkich, płynnych i spójnych wy powiedzi na określone tematy z życia codzien nego lub prostych wydarzeń kulturowych, z za stosowaniem form gramatycznych odpowied nich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości,

2) wykorzystanie znajomości fonetyki w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi dla rodzimego użytkownika języka,

3) inicjowanie, podtrzymywanie i kończenie roz mowy w zakresie tematyki życia codziennego,

4) wyrażanie własnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób,

5) właściwa reakcja językowa na wypowiedź roz mówcy.

3. Sprawność czytania:

1) rozumienie dłuższych i bardziej złożonych tekstów,

2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,

3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawie ra fragmenty niezrozumiałe,

4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu przy pobieżnym czytaniu,

5) wyszukiwanie żądanej informacji lub szczegółu z częściowo niezrozumianego tekstu,

6) czytanie ze zrozumieniem prostych materiałów autentycznych dla uzyskania informacji i zinter pretowania różnic kulturowych.

4. Sprawność pisania:

1) formułowanie w miarę zróżnicowanej pod względem morfosyntaktycznym i leksykalnym wypowiedzi pisemnej na temat ż ycia codzienne go lub prostych wydarzeń kulturowych,

2) sformułowanie i zapisanie własnego oraz otrzy manego komunikatu,

3) napisanie krótkiego listu,

4) sporządzenie prostej i spójnej notatki z czyjejś wypowiedzi,

5) prawidłowe stosowanie zasad ortografii i pod staw interpunkcji.

5. Inne umiejętności:

1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjono wanie informacji,

2) korzystanie ze słownika jedno- i dwujęzycznego oraz innych źródeł informacji. J¢ZYK ¸ACI¡SKI I KULTURA ANTYCZNA LICEUM OGÓLNOKSZTA¸CÑCE Nauka języka łacińskiego i kultury antycznej jest ściśle powiązana z wiedzą o kulturze greckiej, rzym skiej i chrześcijańskiej, w której głęboko tkwią korzenie kultury polskiej. Obcowanie z tymi treściami jest więc istotnym elementem kształtowania ogólnej kultury współczesnego Polaka i powinno mieć miejsce na wszystkich szczeblach nauczania. Nauczanie przedmiotu „Język łaciński i kultura an tyczna” odbywa się w ścisłej korelacji z innymi przed miotami. Należy traktować go jako przedmiot prope deutyczny i pomocniczy nie tylko dla przedmiotów hu manistycznych, lecz także dla matematyczno-przyrod niczych i nauk społecznych. Nauczanie przedmiotu może być realizowane w wymiarze podstawowym lub poszerzonym. Cele edukacyjne

1. Poznanie kultury antycznej jako podstawy tożsamo ści kulturowej współczesnej Europy.

2. Zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami histo rii kultury starożytnej Grecji i Rzymu i dostrzeżenie związków tej kultury i języka łacińskiego z kulturą i językami współczesnymi.

3. Poznanie przekazanej przez starożytność tradycji życia obywatelskiego, obowiązków obywatela wo bec państwa i innych członków społeczności.

4. Kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości przynależenia do określonego kręgu kulturowego.

5. Ułatwienie nauki posługiwania się poprawną polsz czyzną i zrozumienie wielu zjawisk językowych w niej zachodzących.

6. Ułatwienie nauki języków obcych i doskonalenie ogólnej sprawności językowej. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3702 — Poz. 458

7. Ułatwienie rozumienia terminologii współczesnej opartej na językach obcych.

8. Rozwijanie wrażliwości językowej i estetycznej.

9. Doskonalenie umiejętności jasnego i precyzyjnego formułowania myśli, kształcenie samodzielności in telektualnej oraz porządkowanie pracy umysłowej. Zadania szkoły A. Wymiar podstawowy

1. Stworzenie warunków do rozpoznania przez uczniów w kulturze antycznej podstawy tożsamo ści kulturowej Europy.

2. Zapoznanie uczniów z podstawowymi zagadnienia mi z historii i kultury starożytnej Grecji i Rzymu oraz ułatwienie im zrozumienia związków tej kultury i ję zyka łacińskiego z kulturą i językami współczesnymi.

3. Zapoznanie uczniów z językiem łacińskim w takim stopniu, aby mogli zrozumieć popularne zwroty, sentencje, powiedzenia starożytnych Rzymian i wyrażenia łacińskie z czasów poklasycznych funk cjonujące w kulturze i języku polskim.

4. Ułatwienie rozumienia terminologii współczesnej opartej na językach klasycznych.

5. Uczenie jasnego i precyzyjnego formułowania my śli, doskonalenia form wypowiedzi.

6. Ułatwienie rozumienia aktualnych wydarzeń spo łecznych, politycznych, kulturalnych przy wykorzy stywaniu wiedzy o świecie starożytnym.

7. Budzenie wrażliwości estetycznej i zachęcanie do twórczości własnej poprzez obcowanie z wielkimi dziełami sztuki i literatury. B. Wymiar poszerzony

1. Umożliwienie uczniom głębszego i bezpośredniego kontaktu z kulturą śródziemnomorską przez opano wanie języka łacińskiego w stopniu pozwalającym na lekturę tekstów oryginalnych.

2. Zapoznanie uczniów z próbkami tekstów reprezen tatywnych dla literatury antycznej oraz istotnych z punktu widzenia jej recepcji (gatunku, formy lite rackiej, treści, wątków) w kulturze europejskiej.

3. Kształcenie umiejętności analizy tekstu.

4. Przygotowanie do interpretowania tekstów, formu łowania i wyrażania sądów.

5. Przedstawienie łaciny jako języka wspólnego Euro py późnego antyku, średniowiecza i renesansu.

6. Rozbudzanie wrażliwości estetycznej i zachęcanie do twórczości własnej przez obcowanie z wielkimi dziełami sztuki i literatury. Treści nauczania A. Wymiar podstawowy

1. Chronologia starożytności.

2. Elementy historii i geografii świata antycznego.

3. Mitologia: wybór mitów greckich, legendy związa ne z początkami Rzymu, funkcja mitu w kulturze.

4. Obrzędy, święta, uroczystości w Grecji i w Rzymie, rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych.

5. Wybrane zagadnienia z literatury greckiej i rzymskiej.

6. Sztuka grecka i rzymska na wybranych przykładach.

7. Wybrane zagadnienia z życia codziennego Greków i Rzymian.

8. Podstawowe wiadomości o dziejach języków i pisma.

9. Nauczanie podstaw gramatyki łacińskiej w zakresie umożliwiającym tłumaczenie i analizę tekstów wy branych do zrealizowania zadań określonych dla wymiaru podstawowego.

10. Uwzględnienie w nauczaniu zwłaszcza tej części leksyki łacińskiej, której poznanie umożliwi zrozu mienie etymologii wielu wyrazów używanych we współczesnej polszczyźnie i językach nowożytnych oraz ułatwi posługiwanie się nimi. B. Wymiar poszerzony

1. Gramatyka, leksyka i frazeologia języka łacińskiego w zakresie umożliwiającym tłumaczenie i analizę tekstów oryginalnych.

2. Wybrane fragmenty tekstów Cezara, Cycerona (list, mowa, traktat), Horacego, Owidiusza, Wergiliusza, autorów polsko-łacińskich.

3. Literatura grecka i rzymska: cechy poezji i prozy ła cińskiej, dramat antyczny, geneza wybranych gatun ków literackich, wybrane zagadnienia filozoficzne.

4. Elementy wiedzy o starożytności jako komentarz i tło dla tłumaczonych tekstów: chronologia, insty tucje państwowe i formy sprawowania rządów, prawo i sądownictwo, wojskowość, centra i pery ferie cywilizacji i kultury śródziemnomorskiej.

5. ¸acina jako język literatury, środek komunikacji ję zykowej, język sakralny, język tekstów naukowych.

6. Wpływ łaciny na strukturę i zasoby leksykalne współczesnych języków europejskich.

7. Znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej.

8. Osiągnięcia starożytnych w zakresie nauk matema tyczno-przyrodniczych i technicznych. Osiągnięcia A. Wymiar podstawowy

1. Dostrzeganie związków między kulturą Grecji i Rzy mu a kulturą współczesną.

2. Wykorzystywanie elementów wiedzy na temat kul tury śródziemnomorskiej w dalszych etapach edu kacji, w życiu społecznym i zawodowym.

3. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie in formacji pozwalających na odnajdywanie przyczyn i źródeł zjawisk współczesnych w kulturze śród ziemnomorskiej. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3703 — Poz. 458

4. Posługiwanie się słownikami dla zrozumienia oraz interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, pojęć i terminów pochodzących z języków klasycznych. B. Wymiar poszerzony

1. Rozumienie i tłumaczenie oryginalnych tekstów ła cińskich.

2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie tek stów oryginalnych i w przekładach.

3. Operatywna znajomość gramatyki łacińskiej.

4. Wykorzystywanie języka łacińskiego do lepszego zrozumienia zjawisk językowych zachodzących w polszczyźnie i innych językach nowożytnych.

5. Posługiwanie się słownikami i podręcznikami gra matyki w pracy nad przekładem i analizą tekstów oryginalnych. MATEMATYKA SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI Cele edukacyjne

1. Zdobycie przez uczniów umiejętności operowania podstawowymi pojęciami matematycznymi.

2. Dostrzeganie, formułowanie i rozwiązywanie przez uczniów prostych problemów teoretycznych.

3. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania.

4. Przygotowanie uczniów do wykorzystania wiedzy matematycznej przy rozwiązywaniu problemów z różnych dziedzin. Zadania szkoły

1. Kształtowanie umiejętności operowania przez uczniów podstawowymi obiektami matematyczny mi.

2. Kształcenie umiejętności przydatnych w życiu co dziennym (obliczanie prawdopodobieństwa, odczy tywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).

3. Przedstawianie zadań stymulujących dostrzeganie, formułowanie i rozwiązywanie przez uczniów pro stych problemów teoretycznych.

4. Rozwijanie umiejętności precyzyjnego formułowa nia myśli przez uczniów.

5. Kształtowanie wyobraźni geometrycznej uczniów.

6. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania (definiowanie podstawowych obiek tów matematycznych, klasyfikowanie tych obiektów, podawanie przykładów i kontrprzykładów, przepro wadzanie prostych rozumowań dedukcyjnych). Treści nauczania Liczby, równania i funkcje

1. Usystematyzowanie wiadomości o liczbach wy miernych.

2. Przykłady liczb niewymiernych; przybliżenia dzie siętne liczb rzeczywistych.

3. Obliczenia procentowe.

4. Potęgowanie liczb rzeczywistych (potęga o wykład niku całkowitym, potęga o wykładniku wymier nym).

5. Pojęcie funkcji.

6. Przykłady wykresów funkcji liczbowych; przekształ canie wykresów.

7. Odczytywanie własności funkcji z wykresu.

8. Funkcja liniowa.

9. Funkcja kwadratowa.

10. Równania i nierówności liniowe z jedną niewiadomą. 1

1. Równania i nierówności liniowe z dwiema niewia domymi; układy równań liniowych i ich interpreta cja geometryczna. 1

2. Równania i nierówności kwadratowe z jedną nie wiadomą i ich interpretacja geometryczna. 1

3. Przykłady prostych równań i nierówności trzeciego stopnia. 1

4. Proporcjonalność prosta i odwrotna; wykres pro porcjonalności odwrotnej. 1

5. Nierówności typu 2/x < 3. Ciągi liczbowe

1. Przykłady ciągów liczbowych (w tym ciągów reku rencyjnych).

2. Własności ciągu.

3. Ciąg arytmetyczny i ciąg geometryczny; suma wy razów ciągu arytmetycznego, suma wyrazów ciągu geometrycznego.

4. Procent składany.

5. Szereg geometryczny. Elementy rachunku prawdopodobieństwa

1. Elementy kombinatoryki.

2. Prawdopodobieństwo i jego związek z częstością.

3. Przykłady obliczania prawdopodobieństwa.

4. Przykłady praktycznego zastosowania statystyki (odczytywanie tabel, diagramów i wykresów, przedstawianie danych empirycznych w postaci diagramów i wykresów). Geometria

1. Usystematyzowanie wiadomości o figurach płaskich.

2. Kąty i wielokąty; okręgi i koła; obwody i pola wielo kątów i kół.

3. Odległość na płaszczyźnie.

4. Przykłady izometrii płaszczyzny (przesunięcie, sy metria osiowa, symetria środkowa).

5. Przystawanie figur.

6. Wektory i ich zastosowania.

7. Twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie Talesa. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3704 — Poz. 458

8. Jednokładność.

9. Podobieństwo figur.

10. Konstrukcje geometryczne. 1

1. Funkcje trygonometryczne; podstawowe tożsamo ści trygonometryczne; najprostsze zastosowania funkcji trygonometrycznych (twierdzenie sinusów, twierdzenie cosinusów). 1

2. Prostopadłość i równoległość w przestrzeni. 1

3. Kąt nachylenia prostej do płaszczyzny. 1

4. Kąt dwuścienny. 1

5. Usystematyzowanie wiadomości o wielościanach i bryłach obrotowych. 1

6. Przekroje płaskie wielościanów i brył obrotowych. 1

7. Pola powierzchni i objętości wielościanów i brył ob rotowych. Osiągnięcia

1. Operowanie podstawowymi obiektami matema tycznymi.

2. Przeprowadzanie prostych rozumowań dedukcyj nych.

3. Zdobycie umiejętności przydatnych w życiu co dziennym (obliczanie prawdopodobieństwa, od czytywanie informacji z tabel, wykresów i diagra mów).

4. Precyzyjne formułowanie myśli. SZKO¸A ZASADNICZA Cele edukacyjne

1. Zdobycie przez uczniów umiejętności operowania podstawowymi pojęciami matematycznymi.

2. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania. Zadania szkoły

1. Kształtowanie umiejętności operowania przez uczniów podstawowymi pojęciami matematyczny mi.

2. Kształcenie umiejętności przydatnych w życiu co dziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykre sów i diagramów).

3. Rozwijanie umiejętności precyzyjnego formułowa nia myśli przez uczniów.

4. Kształtowanie wyobraźni geometrycznej uczniów.

5. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania. Treści nauczania Liczby, równania i funkcje

1. Usystematyzowanie wiadomości o liczbach wy miernych.

2. Obliczenia procentowe.

3. Przykłady funkcji liczbowych.

4. Odczytywanie własności funkcji z wykresu.

5. Funkcja liniowa.

6. Równania i nierówności liniowe z jedną niewiadomą.

7. Równania i nierówności liniowe z dwiema niewia domymi; układy równań liniowych.

8. Proporcjonalność prosta i odwrotna. Elementy statystyki Przykłady praktycznego zastosowania statystyki (odczytywanie tabel, diagramów i wykresów, przedsta wianie danych empirycznych w postaci diagramów i wykresów). Geometria

1. Usystematyzowanie wiadomości o figurach płaskich.

2. Kąty i wielokąty; okręgi i koła; obwody i pola wielo kątów i kół.

3. Odległość na płaszczyźnie.

4. Skala i plan.

5. Twierdzenie Pitagorasa.

6. Przykłady izometrii płaszczyzny (przesunięcie, sy metria osiowa, symetria środkowa).

7. Wektory i ich zastosowania.

8. Prostopadłość i równoległość w przestrzeni.

9. Kąt nachylenia prostej do płaszczyzny.

10. Kąt dwuścienny. 1

1. Usystematyzowanie wiadomości o wielościanach i bryłach obrotowych. 1

2. Pola powierzchni i objętości wielościanów i brył ob rotowych. Osiągnięcia

1. Operowanie podstawowymi pojęciami matema tycznymi.

2. Zdobycie umiejętności przydatnych w życiu co dziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykre sów i diagramów).

3. Precyzyjne formułowanie myśli. HISTORIA Celem nauczania historii w szkole jest:

1) zapoznanie uczniów z wiedzą historyczną ułatwiającą samoidentyfikację kulturową, narodową i religijną,

2) rozwijanie postaw patriotycznych, poczucia przyna leżności do społeczności lokalnej i regionalnej, grupy etnicznej, narodu, społeczności europejskiej i międzynarodowej,

3) przygotowanie do posługiwania się terminologią i wiedzą historyczną w zakresie niezbędnym do uczestnictwa w życiu publicznym,

4) zapoznanie z zasadami wykorzystywania różnorod nych źródeł historycznych jako źródła informacji,

5) przygotowanie do dokonywania syntez na podsta wie różnorodnych rodzajów informacji, rozwijania Dziennik Ustaw Nr 51 — 3705 — Poz. 458 umiejętności formułowania pytań i problemów hi storycznych oraz poszukiwania ich rozwiązań, ich wartościowania i hierarchizacji,

6) wspieranie rozwoju intelektualnego uczniów i roz wijanie umiejętności rozróżnienia informacji od ko mentarza, analizy krytycznej, wypowiedzi w mowie i piśmie, samodzielnej pracy intelektualnej i samo kształcenia,

7) rozwijanie technik zbierania, interpretacji i przecho wywania informacji,

8) racjonalne planowanie i wykonywanie pracy indy widualnej i grupowej. SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiejętności praktycznych umożliwiają cych korzystanie z różnorodnych źródeł wiedzy hi storycznej.

2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji wiedzy o przeszłości czerpanej z różnych źródeł in formacji.

3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania wie dzy i umiejętności historycznych na forum publicz nym, w życiu prywatnym i zawodowym.

4. Zapoznanie uczniów z metodologią naukowego po znawania i opisywania przeszłości.

5. Rozwijanie umiejętności samodzielnego poszerza nia zakresu wiedzy historycznej w warunkach indy widualnej i zespołowej pracy uczniów. Zadania szkoły

1. Tworzenie warunków do rozwoju umiejętności sa modzielnego poszerzania zakresu wiedzy histo rycznej w warunkach indywidualnej i zespołowej pracy uczniów.

2. Doskonalenie sposobów samodzielnej interpretacji i weryfikacji różnych typów materiałów źródło wych przez uczniów.

3. Rozwijanie umiejętności zastosowania posiadanej wiedzy do samodzielnego tworzenia obrazu prze szłości.

4. Przygotowywanie do prezentacji rozwiniętych wy powiedzi ustnych i pisemnych spełniających kryte ria warsztatu naukowego historii. Treści nauczania W nauczaniu historii zakłada się wykorzystywanie podstawowej wiedzy i umiejętności historycznych wy niesionych przez uczniów z poprzednich etapów kształ cenia. Celem nauczania jest poszerzanie zakresu wie dzy o poszczególnych epokach i mechanizmach proce su historycznego poprzez problemowe ujęcie najważ niejszych aspektów przeszłości. W nauczaniu uwzględ nia się następujące treści (bez konieczności wyczerpy wania treści merytorycznych w każdej z epok):

1) czynniki i drogi postępu w czasach najdawniejszych,

2) cywilizacje wschodnie,

3) Grecja i Rzym starożytny — dorobek kultury i jego trwałość,

4) kręgi cywilizacji średniowiecznej; uniwersalizm chrześcijański,

5) Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach średnich,

6) odrodzenie włoskie i jego wpływ na Europę,

7) wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Euro py z odmiennymi kulturami i systemami wartości,

8) chrześcijaństwo w XVI i XVII wieku,

9) przewrót umysłowy XVII wieku w Europie,

10) epoka oświecenia i jej znaczenie w dziejach świata i Polski, 1

1) Polska na tle europejskim w XVI—XVIII wieku, 1

2) przemiany społeczne, kulturowe i cywilizacyjne XIX wieku w Europie i w świecie, 1

3) społeczeństwo polskie bez własnego państwa; kształtowanie się narodu nowoczesnego, 1

4) I wojna światowa; rewolucje rosyjskie, 1

5) świat między wojnami — demokratyzacja i kultura masowa; totalitaryzm, 1

6) Polacy w odrodzonym państwie, 1

7) II wojna światowa — geneza; charakter wojny; Ho locaust, 1

8) społeczeństwo polskie w okresie wojny, 1

9) świat po II wojnie światowej — kierunki ewolucji, przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe,

20) Polska i Polacy w powojennym świecie. Osiągnięcia

1. Rozumienie zmienności i rozwoju różnych sfer ży cia człowieka w przeszłości.

2. Umiejętność scalania informacji pochodzących z różnorodnych źródeł w jeden spójny obraz prze szłości (umiejętność tworzenia syntezy).

3. Umiejętność wykorzystywania posiadanej wiedzy i posługiwania się nabytymi umiejętnościami w ży ciu społecznym i zawodowym.

4. Umiejętność powiązania wydarzeń, zjawisk i proce sów o zasięgu powszechnym z dziejami Polski.

5. Umiejętność usytuowania historii lokalnej i regio nalnej na tle dziejów Polski.

6. Umiejętność samodzielnego zbierania, interpreto wania, przetwarzania i przechowywania różnego typu informacji przydatnych do rekonstrukcji, opi su i oceny przeszłości.

7. Umiejętność przedstawienia wybranego problemu historycznego, z uwzględnieniem zasad naukowe go badania przeszłości.

8. Umiejętność krytycznej analizy różnych interpreta cji historii. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3706 — Poz. 458 SZKO¸A ZASADNICZA Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiejętności praktycznych umożliwiają cych korzystanie z różnorodnych źródeł wiedzy hi storycznej.

2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji wiedzy o przeszłości czerpanej z różnych źródeł in formacji.

3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania wie dzy i umiejętności historycznych na forum publicz nym, w życiu prywatnym i zawodowym. Zadania szkoły

1. Pogłębianie wiedzy o otaczającym świecie, zacho dzących w nim procesach i zjawiskach historycz nych, w skali globalnej, narodowej, regionalnej i lokalnej.

2. Doskonalenie umiejętności uczniów w zakresie od najdywania i analizowania związków przyczyno wo-skutkowych. `

3. Rozwijanie umiejętności tworzenia własnych inter pretacji przeszłości, ich prezentacji oraz obrony własnej opinii w ramach polemiki i dyskusji na fo rum publicznym. Treści nauczania W nauczaniu historii zakłada się wykorzystywanie podstawowej wiedzy i umiejętności historycznych wy niesionych przez uczniów z poprzednich etapów kształ cenia. Celem nauczania jest poszerzanie zakresu wie dzy o poszczególnych epokach i mechanizmach proce su historycznego poprzez problemowe ujęcie najważ niejszych aspektów przeszłości. W nauczaniu uwzględ nia się następujące treści (bez konieczności wyczerpy wania treści merytorycznych w każdej z epok):

1) czynniki i drogi postępu w czasach najdawniejszych,

2) cywilizacje wschodnie,

3) Grecja i Rzym starożytny — dorobek kultury i jego trwałość,

4) kręgi cywilizacji średniowiecznej; uniwersalizm chrześcijański,

5) Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach średnich,

6) odrodzenie włoskie i jego wpływ na Europę,

7) wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Euro py z odmiennymi kulturami i systemami wartości,

8) chrześcijaństwo w XVI i XVII wieku,

9) przewrót umysłowy XVII wieku w Europie,

10) epoka oświecenia i jej znaczenie w dziejach świata i Polski, 1

1) Polska na tle europejskim w XVI-XVIII wieku, 1

2) przemiany społeczne, kulturowe i cywilizacyjne XIX wieku w Europie i w świecie, 1

3) społeczeństwo polskie bez własnego państwa; kształtowanie się narodu nowoczesnego, 1

4) I wojna światowa; rewolucje rosyjskie, 1

5) świat między wojnami — demokratyzacja i kultura masowa; totalitaryzm, 1

6) Polacy w odrodzonym państwie, 1

7) II wojna światowa — geneza; charakter wojny; Ho locaust, 1

8) społeczeństwo polskie w okresie wojny, 1

9) świat po II wojnie światowej — kierunki ewolucji, przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe,

20) Polska i Polacy w powojennym świecie. Osiągnięcia

1. Rozumienie zmienności i rozwoju różnych sfer ży cia człowieka w przeszłości.

2. Umiejętność scalania informacji pochodzących z różnorodnych źródeł w jeden spójny obraz prze szłości (umiejętność tworzenia syntezy).

3. Umiejętność wykorzystywania posiadanej wiedzy i posługiwania się nabytymi umiejętnościami w ży ciu społecznym i zawodowym.

4. Umiejętność powiązania wydarzeń, zjawisk i pro cesów o zasięgu powszechnym z dziejami Polski.

5. Umiejętność usytuowania historii lokalnej i regio nalnej na tle dziejów Polski. WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Cele edukacyjne

1. Ukazanie uczniom wzorca państwa prawnego, funk cjonującego na podstawie mechanizmów demokra tycznych, odniesionego do dobra wspólnego.

2. Uświadomienie uczniom funkcji i znaczenia podat ków w demokratycznym państwie prawnym.

3. Uzyskanie przez uczniów wiedzy o uprawnieniach i obowiązkach ludzi dorosłych, które wynikają z na tury człowieczeństwa oraz faktu bycia obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej.

4. Przybliżenie zagadnień związanych z rynkiem pracy. Zadania szkoły

1. Stawianie wymagań w zakresie właściwej postawy uczniów wobec godła i hymnu państwowego oraz w czasie uroczystości szkolnych i państwowych.

2. Pomoc w rozpoznaniu własnych praw i obowiąz ków w szkole.

3. Wspieranie samorządności uczniowskiej.

4. Umożliwienie uczniom dostępu do podstawowych aktów prawnych regulujących prawa i obowiązki obywateli.

5. Przygotowanie do wejścia na rynek pracy. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3707 — Poz. 458 Treści nauczania

1. Obywatel a władza publiczna w systemach totalitar nych, autorytarnych i demokratycznych; niezby walny charakter praw człowieka, ich katalog i sys temy ochrony.

2. Funkcjonowanie demokracji w Rzeczypospolitej Polskiej:

1) konstytucyjne uprawnienia i obowiązki obywatela,

2) konstytucyjne organy władzy centralnej,

3) samorząd terytorialny.

3. Kultura polityczna i formy życia publicznego:

1) świadomość narodowa — prawa mniejszości narodowych,

2) świadomość obywatelska,

3) cnoty obywatelskie, m.in. zaangażowanie, posza nowanie innych, patriotyzm, odpowiedzialność,

4) stowarzyszenia, partie polityczne, związki zawo dowe.

4. Budżet państwa i podatki.

5. Praca oraz rynek pracy i jego mechanizmy. Osiągnięcia

1. Znajomość elementarnych zasad funkcjonowania Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Znajomość swoich podstawowych praw i obowiąz ków obywatelskich.

3. Umiejętność wypełnienia deklaracji podatkowej (PIT) dotyczącej podatku od dochodów osobistych. GEOGRAFIA SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI KLASY I—III Cele edukacyjne

1. Kształtowanie w uczniach:

1) świadomości wartości, jaką jest własny region i kraj oraz dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe,

2) poszanowania innych narodów, ich kultur, syste mów wartości i sposobów życia.

2. Całościowe widzenie regionów i miejsc oraz pro blemów, z jakimi boryka się świat.

3. Umiejętność analizowania i interpretowania dzia łalności gospodarczej, społecznej i politycznej w kategoriach geograficznych.

4. Przygotowanie do świadomego podejmowania de cyzji uwzględniających zarówno zachowanie cią głości funkcji przyrody i równowagi w środowisku, jak też potrzeby człowieka (zrównoważony rozwój).

5. Odczuwanie potrzeby współpracy dotyczącej zwal czania zagrożeń środowiska geograficznego oraz zagrożeń społecznych.

6. Przygotowanie się do roli odpowiedzialnych współ gospodarzy regionu i Polski; gotowość uczestni czenia w rozwiązywaniu problemów swojej spo łeczności. Zadania szkoły Tworzenie uczniom sprzyjających warunków do:

1) kształtowania systemu wartości odpowiadającego naturze i godności ludzkiej,

2) korzystania z możliwie różnorodnych źródeł wiedzy geograficznej, w tym z własnych obserwacji tere nowych, ze szczególnym uwzględnieniem swojej gminy (powiatu),

3) uczenia się czynnego, kształtującego dociekliwość, refleksyjność, zdrowy krytycyzm, chęć działania,

4) stosowania wiedzy geograficznej w życiu. Treści nauczania

1. Ziemia jako część Wszechświata i jako system otwarty.

2. Ziemia jako środowisko życia, jej historia i obraz współczesny.

3. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi i ich ochrona; energia i jej rola we współczesnej gospo darce.

4. Dysproporcje gospodarcze, społeczne oraz zróżni cowanie polityczne i kulturowe współczesnego świata, na przykładach wybranych państw i regio nów.

5. Współczesne przemiany gospodarcze, społeczne i polityczne na kontynentach i w wybranych pań stwach, ze szczególnym uwzględnieniem Europy.

6. èródła, przebieg i próby rozwiązywania konfliktów politycznych i społecznych, na wybranych przykła dach.

7. Potencjał naturalny, ludnościowy, gospodarczy i kulturowy Polski.

8. Struktura współczesnej gospodarki narodowej Pol ski; tendencje rozwojowe; strategia ekorozwoju Polski.

9. Przykłady ochrony środowiska w Polsce i na świecie.

10. Polska na tle Europy i świata. 1

1. Problemy integracyjne na świecie, w Europie i w Polsce. Uwaga: na treści dotyczące Polski należy przeznaczyć nie mniej niż 1/3 czasu przewidzianego na zajęcia geografii. Osiągnięcia

1. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi i orien towanie się w ich wzajemnym położeniu za pomo cą map. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3708 — Poz. 458

2. Gromadzenie, wartościowanie, porządkowanie, in terpretowanie, analizowanie i prezentowanie wie dzy geograficznej pochodzącej z różnych źródeł.

3. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej w celu in terpretowania i analizowania aktualnych zjawisk, zdarzeń i procesów, zachodzących w przestrzeni geograficznej.

4. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w działaniach ludzi na podstawie uzyskanych informacji.

5. Rozwiązywanie zadań o treści geograficznej i cha rakterze problemowym. ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE KLASA IV (KLASY III i IV) Cele edukacyjne

1. Âwiadomość:

1) konieczności gospodarowania zgodnie z ideą zrównoważonego rozwoju,

2) odpowiedzialności i gotowości uczestniczenia w rozwiązywaniu problemów swojej społeczno ści, Polski, Europy i świata,

3) konieczności normowania stosunków między ludzkich w skali lokalnej, regionalnej i ponadre gionalnej.

2. Zdobywanie umiejętności samodzielnego uczenia się, istotnego zarówno z punktu widzenia samo kształcenia, jak i studiowania w szkole wyższej. Zadania szkoły Tworzenie uczniom sprzyjających warunków do:

1) prowadzenia samodzielnych obserwacji i poszuki wań poza terenem szkoły w zakresie indywidualnie formułowanych tematów geograficznych,

2) korzystania ze źródeł wiedzy geograficznej (w tym: z bibliotek pozaszkolnych i dokumentacji urzędów publicznych),

3) samodzielnego opracowywania wybranych tema tów,

4) zapewnienia uczniom konsultacji z nauczycielami innych przedmiotów, ze względu na silne związki geografii z innymi naukami. Treści nauczania Wybór treści nauczania powinien być zgodny z za interesowaniami i potrzebami uczniów biorących udział w zajęciach. Zaleca się uwzględnienie tematów z następujących grup tematycznych:

1) przyrodnicze środowisko życia i działalności ludzi na Ziemi,

2) region, w którym żyje uczeń,

3) Polska — jej potencjał naturalny, gospodarczy, lud nościowy i kulturowy, historia gospodarcza, pro blemy współczesne,

4) Europa — jej potencjał naturalny, gospodarczy, ludnościowy i kulturowy, historia gospodarcza, problemy współczesne,

5) problemy globalne świata. Osiągnięcia

1. Posługiwanie się wiedzą geograficzną w życiu co dziennym w sytuacjach wykraczających poza sys tem uczenia się szkolnego.

2. Umiejętność oceniania swojej wiedzy geograficz nej i umiejętności z punktu widzenia własnych ce lów życiowych. BIOLOGIA Cele edukacyjne Celem nauczania biologii jest osiągnięcie przez ucznia:

1) rozumienia zależności istniejących w środowisku przyrodniczym,

2) świadomości zmienności świata ożywionego,

3) świadomości znaczenia zachowania różnorodności biologicznej oraz motywacji do przestrzegania za sad jej ochrony,

4) rozumienia jedności podstawowych procesów ży ciowych organizmów przy ich różnorodności,

5) rozumienia zależności człowieka od środowiska i wpływu człowieka na środowisko,

6) świadomości zagrożeń cywilizacyjnych,

7) rozumienia podstaw działania własnego organi zmu,

8) rozumienia podstawowych zasad dziedziczenia,

9) postawy odpowiedzialności za zdrowie swoje oraz innych ludzi,

10) motywacji do przestrzegania ogólnych zasad higie ny. Zadania szkoły

1. Umożliwienie uczniom projektowania i prowadze nia obserwacji i doświadczeń biologicznych.

2. Umożliwienie uczniom poznania podstawowych procesów życiowych organizmów.

3. Rozwijanie odpowiedzialności ucznia za działania podejmowane w najbliższym środowisku.

4. Prowadzenie uczniów do zrozumienia podstaw funkcjonowania własnego organizmu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3709 — Poz. 458 Treści nauczania

1. Struktura organizmu:

1) komórki, ich budowa i pełnione funkcje,

2) komórki bakteryjne, znaczenie bakterii w przyro dzie i życiu człowieka, choroby bakteryjne,

3) wirusy bakterii roślin i zwierząt, choroby wiruso we człowieka,

4) tkanki i organy, ich budowa i pełnione funkcje (na wybranych przykładach).

2. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych:

1) odżywianie: a) potrzeby pokarmowe i sposoby odżywiania się organizmów, b) układ pokarmowy i przebieg procesów tra wiennych u człowieka, c) zasady racjonalnego odżywiania,

2) oddychanie i wymiana gazowa: a) oddychanie tlenowe i beztlenowe, b) wymiana gazowa u roślin i zwierząt, c) układ oddechowy człowieka i jego schorzenia,

3) transport substancji i płyny ustrojowe: a) transport substancji u roślin, płyny ustrojowe u zwierząt, b) funkcje homeostatyczne i obronne u człowie ka pełnione przez krew, c) choroby układu krążenia,

4) wydalanie: a) zbędne i szkodliwe produkty przemiany mate rii i sposoby ich usuwania przez rośliny i zwie rzęta, b) układ wydalniczy u człowieka i jego schorze nia,

5) rozmnażanie i rozwój organizmów: a) rozmnażanie bezpłciowe i płciowe, b) wzrost i rozwój roślin i zwierząt, c) biologia rozmnażania się i rozwój człowieka,

6) regulacja i koordynacja procesów życiowych: a) regulacja hormonalna u roślin, b) regulacja hormonalna u człowieka i jej zabu rzenia, c) budowa, funkcje i higiena układu nerwowego oraz wybranych narządów zmysłów człowie ka.

3. Elementy cytologii i genetyki:

1) ultrastruktura komórki, organelle, błony biolo giczne, cytoszkielet,

2) budowa DNA, kod genetyczny, synteza białek,

3) mutacje, czynniki mutagenne,

4) choroby dziedziczne,

5) zasady inżynierii genetycznej, zastosowania biotechnologii.

4. Elementy ewolucjonizmu:

1) pojęcie gatunku,

2) mutacje i ich konsekwencje, dobór naturalny,

3) zasady klasyfikacji naturalnej, drzewa filogene tyczne roślin i zwierząt,

4) ewolucja naczelnych.

5. Ekologia i ochrona środowiska przyrodniczego:

1) populacja i parametry ją charakteryzujące,

2) ekosystem, główne typy ekosystemów Ziemi, struktura troficzna ekosystemu, przepływ ener gii i krążenie materii w ekosystemie, sukcesja ekologiczna,

3) antropopresja, przyczyny i skutki zmniejszania się różnorodności biologicznej,

4) chemiczne zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby, nadmierne odwadnianie i erozja gleb, eu trofizacja wód,

5) zasoby odnawialne i nieodnawialne, racjonalna gospodarka zasobami,

6) zasada zrównoważonego rozwoju. Osiągnięcia

1. Formułowanie hipotez. Analizowanie i interpreto wanie wyników obserwacji i doświadczeń, wraz z oceną ich wiarygodności.

2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wie dzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych.

3. Interpretowanie zależności między budową i funk cją układów i narządów w organizmach; postrzega nie funkcjonowania organizmu jako integralnej ca łości.

4. Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowa niem.

5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybra nych ekosystemów.

6. Ocenianie zmian zachodzących w środowisku przy rodniczym w wyniku oddziaływania człowieka i ich wpływu na jakość życia oraz umiejętność odnajdy wania środków zaradczych.

7. Analizowanie przyczyn zakłóceń stanu zdrowia czło wieka, przewidywanie skutków własnych decyzji w tym zakresie; prowadzenie zdrowego trybu ż ycia.

8. Formułowanie zasad zrównoważonego rozwoju i analiza własnych decyzji i zachowań w tym zakre sie. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3710 — Poz. 458 FIZYKA Z ASTRONOMIÑ Elementem wyróżniającym fizykę od wielu innych nauk jest decydująca rola doświadczenia jako źródła inspiracji koncepcji teoretycznych i jednocześnie kryte rium ich weryfikacji. W związku z tym w podstawie pro gramowej pominięte zostały w zasadzie te zagadnie nia, o których w warunkach szkolnych można mówić tylko deklaratywnie, bez odwołania się do doświad czeń wykonywanych przez uczniów lub przynajmniej pokazu. Atrakcyjne zagadnienia współczesnej fizyki czy astrofizyki muszą być z konieczności nauczane w szko łach w sposób popularnonaukowy i ich dobór pozosta wia się autorom programów nauczania. Cele edukacyjne Za najważniejszy cel nauczania fizyki w ramach kształcenia ogólnego uznano wyrobienie u uczniów przekonania o istnieniu praw rządzących przebiegiem zjawisk w przyrodzie, w życiu codziennym i technice. Zadania szkoły

1. Wyrobienie u uczniów przekonania o istnieniu praw rządzących przebiegiem zjawisk w przyrodzie, ży ciu codziennym i technice.

2. Kształcenie umiejętności obserwacji zjawisk fizycz nych i ich opisu.

3. Kształcenie u uczniów postawy aktywnego współ twórcy informacji w oparciu o własne obserwacje, eksperymenty i przemyślenia.

4. Kształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł gotowych informacji.

5. Kształcenie umiejętności ilościowego opisu zja wisk fizycznych. SZKO¸A PONADPODSTAWOWA DAJÑCA MO˚LIWOÂå UZYSKANIA ÂWIADECTWA DOJRZA¸OÂCI Treści nauczania

1. Względność ruchu; składanie i rozkładanie ruchów.

2. Przyspieszenie w ruchu prostoliniowym; ruch pro stoliniowy jednostajnie zmienny; wykresy prędko ści i położenia jako funkcji czasu.

3. Zasady dynamiki; zasada zachowania pędu.

4. Ruch jednostajny po okręgu; przyspieszenie do środkowe i siła dośrodkowa.

5. Prawo ciążenia Newtona; pole grawitacyjne, przy spieszenie ziemskie; energia potencjalna; spadek swobodny.

6. Ruch w centralnym polu grawitacyjnym po orbi tach kołowych; struktura Wszechświata.

7. Prawo Coulomba; pole elektrostatyczne; energia potencjalna; jądrowy model atomu.

8. Promieniowanie jądrowe; budowa jądra atomowe go; bilans energii przy rozszczepieniu jądra; ener getyka jądrowa.

9. Obwody prądu stałego; prawa Ohma i Kirchhoffa.

10. Indukcja magnetyczna; pole magnetyczne prądu elektrycznego; siła Lorentza i siła elektrodynamicz na; ruch cząstki naładowanej w jednorodnym polu magnetycznym. 1

1. Indukcja elektromagnetyczna; siła elektromoto ryczna indukcji, prądnica; prąd przemienny; trans formator. 1

2. Ciśnienie hydrostatyczne i atmosferyczne; prawa gazów doskonałych; mikroskopowy model gazu; temperatura bezwzględna. 1

3. Zmiany energii i praca w przemianach gazowych; zasada działania silników cieplnych. 1

4. Ruch drgający, przemiany energii; amplituda, okres, częstotliwość; tłumienie drgań; rezonans. 1

5. Fale mechaniczne; dźwięk; fale periodyczne, dłu gość fali; prędkość fali; interferencja i dyfrakcja fal. 1

6. Âwiatło jako fala; przegląd widma fal elektroma gnetycznych. Osiągnięcia

1. Umiejętność wyodrębniania, obserwacji, opisywa nia zjawisk fizycznych i astronomicznych.

2. Umiejętność posługiwania się ze zrozumieniem wybranymi pojęciami fizycznymi.

3. Umiejętność wykorzystania modeli do wyjaśniania zjawisk i procesów fizycznych.

4. Umiejętność planowania i wykonywania doświad czeń fizycznych i prostych obserwacji astronomicz nych, zapisywania i analizowania ich wyników.

5. Umiejętność sporządzania i interpretacji wykresów.

6. Umiejętność korzystania z praw i zasad fizyki do wyjaśniania wybranych zjawisk zachodzących w przyrodzie.

7. Umiejętność wykorzystania wiedzy fizycznej do wy jaśniania zasad działania i bezpiecznego użytkowa nia wybranych urządzeń technicznych.

8. Umiejętność wskazania przykładów degradacji śro dowiska wynikającej z technicznej działalności człowieka oraz możliwych sposobów zapobiegania tej degradacji. SZKO¸A ZASADNICZA Utrwalanie i pogłębianie niektórych zagadnień z za kresu ośmioletniej szkoły podstawowej, wybranych w zależności od potrzeb kierunku kształcenia zawodo wego. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3711 — Poz. 458 CHEMIA W nauczaniu chemii należy zwracać uwagę na bo gactwo związków i przemian chemicznych w otoczeniu człowieka oraz związane z tym szanse i zagrożenia. Szczególnie należy zwracać uwagę na znaczenie i za grożenie pierwiastkami promieniotwórczymi oraz ich związkami, a także na trujące substancje chemiczne w najbliższym otoczeniu człowieka. Cele edukacyjne

1. Pogłębienie wiedzy o procesach chemicznych za chodzących w otaczającym świecie.

2. Zrozumienie znaczenia chemii w rozwoju cywiliza cji.

3. Rozbudzenie zainteresowania naukami chemiczny mi poprzez ukazanie ich osiągnięć i problemów. Zadania szkoły

1. Rozwijanie myślenia prowadzącego do umiejętne go posługiwania się zdobytą wiedzą chemiczną.

2. Zapoznanie uczniów z praktyką laboratoryjną po przez prowadzenie pokazów i wykonywanie do świadczeń.

3. Przygotowanie uczniów do prawidłowego korzysta nia z różnorodnych źródeł informacji. Treści nauczania

1. Współczesny, uproszczony model budowy atomu; izotopy.

2. Współczesny układ okresowy pierwiastków; zależ ność pomiędzy budową atomów a właściwościami pierwiastków i ich położeniem w układzie okreso wym.

3. Wiązania chemiczne: atomowe i jonowe.

4. Reakcje chemiczne — ich opis i zapis; typy reakcji chemicznych (synteza, analiza, wymiana); mol; ilo ściowa interpretacja przemiany chemicznej; szyb kość przemiany chemicznej; reakcje endo- i egzo energetyczne; stopień utlenienia, najprostsze reak cje utleniania i redukcji.

5. Roztwory, rozpuszczalność, stężenie roztworu.

6. Tlenki, zasady, kwasy, sole — nazewnictwo, właści wości i zastosowanie.

7. Dysocjacja elektrolityczna; wskaźniki kwasowo-za sadowe, skala pH; reakcje w roztworach wodnych — reakcje zobojętniania i reakcje strąceniowe; od czyn wodnych roztworów soli.

8. Węglowodory nasycone i nienasycone — nazew nictwo, izomeria, właściwości, reakcje charaktery styczne, zastosowania; benzen jako przedstawiciel węglowodorów aromatycznych.

9. Proste jednofunkcyjne pochodne węglowodorów: alkohole, aldehydy i ketony, kwasy karboksylowe i ich pochodne — nazewnictwo, otrzymywanie, właściwości, zastosowanie.

10. Najważniejsze dwufunkcyjne pochodne węglowo dorów — występowanie, właściwości i zastosowa nie; glicyna jako przedstawiciel aminokwasów; peptydy i białka; glukoza jako przykład cukrów pro stych; sacharoza i skrobia jako przykłady cukrów złożonych. Osiągnięcia

1. Określanie budowy atomu na podstawie położenia pierwiastków w układzie okresowym.

2. Znajomość właściwości najważniejszych pierwiast ków i związków chemicznych.

3. Umiejętność zapisywania prostych reakcji chemicz nych oraz opisywania efektów im towarzyszących.

4. Posługiwanie się podstawowym nazewnictwem związków chemicznych.

5. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycz nych z zastosowaniem pojęcia mola.

6. Znajomość podstawowych związków organicz nych, ich zastosowania oraz biologicznego znacze nia. TECHNIKA Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiejętności zaplanowania i zrealizo wania działań poprzez wykonywanie różnych prac technicznych.

2. Osiągnięcie przez uczniów podstawowego pozio mu kultury technicznej dającej ogólne przygotowa nie do korzystania ze współczesnych urządzeń po wszechnego użytku. Zadania szkoły

1. Organizowanie różnorodnej działalności technicz nej uczniów.

2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu własnych uzdol nień i zainteresowań w celu świadomego wyboru kierunku dalszego kształcenia.

3. Uwrażliwienie uczniów na zagrożenia związane z niewłaściwym korzystaniem z urządzeń technicz nych.

4. Stworzenie warunków do samodzielnej działalno ści technicznej uczniów. Treści nauczania

1. Budowa i zasada działania prostych urządzeń tech nicznych powszechnego użytku (w zakresie odpo wiadającym programom nauczania fizyki i innych przedmiotów). Dziennik Ustaw Nr 51 — 3712 — Poz. 458

2. Narzędzia i urządzenia techniczne w domu i pracow ni szkolnej; zasady obsługi, regulacji i konserwacji.

3. Zasady bezpiecznego korzystania z energii elek trycznej; instalacje domowe; zabezpieczenia; typo we usterki; zagrożenia.

4. Popularne techniczne środki łączności; sposób uży wania.

5. Informacja techniczna; normy (przykłady); symbole stosowane na schematach, w rysunkach poglądo wych i w dokumentacji technicznej; czytanie da nych technicznych i rysunku technicznego; symbo le i informacje umieszczane na urządzeniach po wszechnego użytku (oznaczenia, tabliczki znamio nowe, metki); oznaczenia ostrzegawcze: przeciw pożarowe, bezpieczeństwa.

6. Planowanie pracy indywidualnej i zespołowej, po dział pracy, koordynacja działań, proste kalkulacje ekonomiczne.

7. Ochrona środowiska naturalnego przed szkodliwy mi skutkami działalności technicznej — przykłady problemów i działań dotyczących środowiska lo kalnego. Osiągnięcia

1. Bezpieczne dla ucznia i prawidłowe pod względem technicznym posługiwanie się urządzeniami po wszechnego użytku. Właściwe stosowanie wy miennych elementów znormalizowanych (np. bez pieczników elektrycznych).

2. Wykonywanie prostych prac wytwórczych i usługo wych; bezpieczne i sprawne posługiwanie się na rzędziami, przyrządami i urządzeniami; dobieranie ich do zadań; utrzymywanie w stanie sprawności.

3. Umiejętność oceny stanu technicznego niektórych urządzeń powszechnego użytku i instalacji domo wych. Przeprowadzanie elementarnych regulacji, konserwacji i napraw dozwolonych dla użytkownika.

4. Posługiwanie się informacjami zawartymi w rysun kach technicznych, na schematach elektrycznych oraz w instrukcjach obsługi i eksploatacji.

5. Sporządzanie opisów własnych prac technicznych z użyciem schematów i rysunków poglądowych. ELEMENTY INFORMATYKI Cele edukacyjne Przygotowanie do korzystania w życiu osobistym i zawodowym z powszechnie stosowanych urządzeń informatycznych. Zadania szkoły

1. Przygotowanie uczniów do posługiwania się tech niką komputerową w prostych zastosowaniach praktycznych.

2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu własnych uzdol nień i zainteresowań w celu świadomego wyboru kierunku dalszego kształcenia.

3. Uwrażliwienie uczniów na zagrożenia dla ich zdro wia i rozwoju związane z niewłaściwym korzysta niem z urządzeń i programów komputerowych.

4. Kształtowanie umiejętności analizowania zadań szkolnych i prostych problemów praktycznych oraz tworzenia algorytmów ich rozwiązywania. Treści nauczania

1. Posługiwanie się sprzętem komputerowym i korzy stanie z usług systemu operacyjnego:

1) podstawowe elementy komputera i ich funkcje,

2) zasady bezpiecznej pracy z komputerem,

3) informacja w komputerze: programy i dane; no śniki informacji,

4) komunikacja użytkownika z komputerem,

5) podstawowe usługi systemu operacyjnego,

6) ogólne wiadomości o sieciach komputerowych,

7) formy reprezentowania i przetwarzania informa cji przez człowieka i komputer,

8) multimedialne źródła informacji,

9) podstawowe zasady pracy w sieciach kompute rowych; typowe usługi z zakresu komunikacji między użytkownikami oraz dostępu do infor macji i jej przesyłania,

10) zabezpieczanie informacji (kopie bezpieczeń stwa, ochrona antywirusowa).

2. Stosowanie programów użytkowych do wykony wania zadań szkolnych:

1) kształtowanie układu dokumentu tekstowego z użyciem podstawowych form redakcyjnych; włączanie tabel i grafiki; przykłady stosowania zaawansowanych narzędzi, w tym korekcji pi sowni, dzielenia wyrazów i korespondencji se ryjnej,

2) wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do roz wiązywania zadań z zakresu nauczania realizo wanego w szkole i z życia codziennego,

3) bazy danych: przykłady wyszukiwania informa cji z użyciem operatorów logicznych; przykłady różnych form organizacji danych; zastosowania baz danych.

3. Algorytmy rozwiązywania zadań:

1) przykłady ścisłego formułowania zadań (zakres wartości danych, forma wyników),

2) rozwiązywanie umiarkowanie złożonych zadań szkolnych.

4. Symulacja procesów — przykłady odwzorowywa nia w komputerze przebiegów poznanych proce Dziennik Ustaw Nr 51 — 3713 — Poz. 458 sów fizycznych, m.in. ruchu ciał; eksperymentowa nie z doborem parametrów.

5. Społeczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki:

1) pożytki i konsekwencje wynikające dla osób i społeczeństw z zastosowań informatyki,

2) zagrożenia wychowawcze: szkodliwe gry, depra wujące treści, uzależnienie; zagadnienia etyczne i prawne związane z ochroną własności intelek tualnej i ochroną danych. Osiągnięcia

1. Przygotowanie umiarkowanie złożonego dokumen tu tekstowego.

2. Rozwiązywanie typowych zadań szkolnych; dobór programów komputerowych do zadań.

3. Korzystanie z różnych, także multimedialnych, źró deł informacji dostępnych za pomocą komputera. PLASTYKA Cele edukacyjne

1. Pobudzanie całościowo pojętego rozwoju uczniów, a w szczególności:

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i świata,

2) rozwijanie ogólnej wrażliwości,

3) rozwijanie wrażliwości plastycznej,

4) rozwijanie umiejętności refleksyjnego patrzenia,

5) rozwijanie zainteresowań i zamiłowań plastycz nych.

2. Wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności plastyczne.

3. Umożliwienie uczniom autoekspresji oraz rozumie nia i akceptacji dla innych wypowiedzi twórczych. Zadania szkoły

1. Stwarzanie sytuacji dających możliwość przeżyć wewnętrznych, doświadczenia tajemnicy, bezin teresownego działania, procesu twórczego — wysiłku i radości towarzyszących twórczej aktyw ności.

2. Umożliwienie uczniom kontaktu z dziełami sztuki. Treści nauczania

1. Ârodki wyrazu plastycznego.

2. Działania plastyczne w różnych materiałach, techni kach i formach.

3. Różnorodne sposoby komunikowania (komunika cja pozawerbalna — język przestrzeni, koloru, ciała itd.).

4. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu.

5. Kontakt z dziełami sztuki plastycznej — pomniki, ga lerie, muzea.

6. Krajobraz kulturowy.

7. Kształtowanie otoczenia i form użytkowych (racjo nalność, funkcjonalność, estetyka). Osiągnięcia

1. Posługiwanie się prostymi technikami plastycznymi.

2. Dbanie o estetykę własnego wyglądu oraz najbliż szego otoczenia. MUZYKA Cele edukacyjne

1. Pobudzanie całościowo pojętego rozwoju uczniów, a w szczególności:

1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i świata,

2) rozwijanie ogólnej wrażliwości,

3) rozwijanie muzykalności i wrażliwości muzycz nej,

4) rozwijanie umiejętności refleksyjnego słuchania muzyki.

2. Kształtowanie zainteresowań i zamiłowań muzycz nych.

3. Wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności muzyczne i elementarne wiadomości o muzyce.

4. Umożliwienie uczniom aktywnego uczestnictwa w kulturze muzycznej.

5. Rozbudzanie intelektualnej postawy wobec muzyki.

6. Rozszerzenie wiadomości o muzyce i rozwijanie umiejętności muzycznych. Zadania szkoły

1. Stwarzanie sytuacji dających możliwość:

1) przeżycia radości z wykonywania i poznawania muzyki,

2) doświadczenia radości i wysiłku towarzyszących twórczej aktywności,

3) współdziałania w grupie,

4) sprzeciwu wobec zastanych schematów,

5) przeżycia różnorodnych doświadczeń muzycz nych,

6) prezentacji umiejętności i osiągnięć.

2. Umożliwienie kontaktu z wielkimi dziełami muzycz nymi. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3714 — Poz. 458

3. Ukazanie różnorodności i bogactwa muzyki minio nych epok i muzyki współczesnej.

4. Ukazanie różnych funkcji muzyki.

5. Uczenie wartościowania muzyki.

6. Uwzględnianie indywidualnych możliwości ucz niów.

7. Otwarcie na muzyczne zainteresowania uczniów.

8. Stwarzanie sytuacji dających możliwość:

1) przeżycia radości z rozumienia muzyki,

2) samodzielnego zdobywania wiedzy o muzyce i poznawania literatury muzycznej.

9. Umożliwienie kontaktu z aktualnymi wydarzeniami muzycznymi. Treści nauczania

1. Słuchanie muzyki.

2. èródła wiedzy i informacji o muzyce.

3. Wiedza niezbędna do rozumienia muzyki.

4. Historyczny rozwój muzyki europejskiej.

5. Muzyka ludowa, muzyka artystyczna i muzyka po pularna.

6. Muzyka w obrzędach, magii, religii.

7. Muzyka w filmie, w teatrze, w mediach.

8. Komunikacja pozawerbalna — muzyka jako język.

9. Âpiew, muzykowanie na instrumentach, działania muzyczno-ruchowe, tworzenie struktur dźwięko wych.1 Osiągnięcia

1. Słuchanie muzyki i rozpoznawanie wybranych utworów.

2. Formułowanie własnych sądów i prowadzenie roz mów o muzyce.

3. Podstawowe wiadomości z zakresu historii muzyki.

4. Aktywność muzyczna indywidualna lub w grupie — śpiew, ruch przy muzyce, gra na instrumentach, tworzenie struktur dźwiękowych. PRZYSPOSOBIENIE OBRONNE Cele edukacyjne Nauczanie przysposobienia obronnego służy przy gotowaniu uczniów do indywidualnego ratownictwa przedmedycznego w nagłych stanach zagrożenia życia i wypadkach, samopomocy, udzielania poszkodowa nym niezbędnej i możliwej w danych warunkach po mocy, ukształtowaniu postaw ochrony życia i zdrowia własnego oraz innych osób, gotowości udzielania po mocy współobywatelom. Zadania szkoły

1. Przygotowanie młodzieży do racjonalnych zacho wań w obliczu zagrożeń cywilizacyjnych i militar nych, uczestniczenia w przedsięwzięciach o cha rakterze obronnym realizowanych przez organy administracji rządowej i samorządowej oraz orga nizacje społeczne.

2. Prowadzenie zajęć w małych grupach umożliwiają cych praktyczne ćwiczenie pożądanych umiejętno ści. W nauczaniu przedmiotu należy uwzględnić specyfikę miejsca, rejonu zamieszkania. Treści nauczania

1. Zagrożenia ludności czasu pokoju i czasu wojny:

1) zagrożenia czasu pokoju i zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia,

2) zagrożenia czasu wojny i zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia,

3) regionalne zagrożenia ekologiczne.

2. Podstawowe zadania obrony cywilnej w systemie obronnym Rzeczypospolitej Polskiej:

1) obowiązki obywateli w zakresie obronności kraju,

2) ogólne wiadomości o ochronie ludności,

3) cel, zadania i organizacja obrony cywilnej.

3. Wybrane zagadnienia międzynarodowego prawa humanitarnego:

1) ochrona rannych i chorych,

2) ochrona ludności cywilnej podczas wojny,

3) ochrona ofiar konfliktów zbrojnych niemających charakteru międzynarodowego,

4) ochrona dóbr kultury,

5) międzynarodowa pomoc humanitarna.

4. Ochrona ludności w ramach powszechnej samo obrony:

1) indywidualne i zbiorowe środki ochrony przed skażeniami,

2) przeznaczenie oraz wykorzystanie przyrządów rozpoznania skażeń promieniotwórczych i che micznych,

3) ochrona żywności, wody, pasz i zwierząt gospo darskich przed skażeniami i zakażeniami,

4) prowadzenie zabiegów sanitarnych i specjalnych,

5) udzielanie pomocy poszkodowanym,

6) sposoby alarmowania ludności, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3715 — Poz. 458 ——————— 1 Nieobowiązkowo przy jednej godzinie lekcyjnej w tygo dniu.

7) zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów,

8) posługiwanie się środkami do zwalczania poża rów,

9) ratowanie ludzi i dóbr z rejonu pożaru,

10) ochrona ludności przed katastrofalnymi zato pieniami i powodziami.

5. Ratownictwo i pomoc medyczna:

1) rozpoznanie stanów zagrożenia życia i zdrowia,

2) postępowanie w stanach zagrożenia ż ycia i zdro wia,

3) resuscytacja krążeniowo-oddechowa,

4) udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym,

5) posługiwanie się apteczką pierwszej pomocy i środkami podręcznymi,

6) sposoby ewakuacji poszkodowanych,

7) ratownictwo w wypadkach komunikacyjnych: bezpieczeństwo ofiar i udzielających pomocy, organizowanie pomocy, doraźne zabezpieczenie pojazdów przed zapaleniem, ewakuowanie ofiar wypadków z pojazdów,

8) alarmowanie o zagrożeniu i wzywanie pomocy zawodowej,

9) opieka nad poszkodowanymi.

6. Terenoznawstwo:

1) orientacja w terenie,

2) czytanie map i planów,

3) określanie miejsca zdarzenia. Osiągnięcia W wyniku realizacji treści nauczania uczeń powinien posiąść podstawowe wiadomości ogólne na temat:

1) zagrożeń dla zdrowia i życia ludzkiego, jakie niosą ze sobą wypadki, katastrofy, awarie oraz środki ma sowego rażenia,

2) psychologicznych i społecznych problemów w sy tuacji zagrożeń, klęsk, katastrof, groźnych awarii i wojny,

3) zasad prowadzenia akcji ratunkowej w przypadkach nagłych stanów zagrożenia życia i wypadków,

4) zagrożeń czasu pokoju i czasu wojny,

5) form spełniania powinności obywatelskiej na rzecz obronności państwa,

6) zasad i sposobów powszechnej samoobrony lud ności,

7) międzynarodowych uregulowań prawnych doty czących ochrony ludności i dóbr kultury w czasie pokoju i wojny oraz umiejętności:

1) rozpoznawania bezpośredniego zagrożenia zdro wia i życia ludzkiego,

2) ratownictwa w nagłych stanach zagrożenia życia i wypadkach,

3) samopomocy i udzielania pierwszej pomocy przed medycznej poszkodowanym,

4) posługiwania się improwizowanymi i etatowymi środkami, sprzętem ratowniczym oraz środkami zastępczymi,

5) posługiwania się podręcznymi środkami przeciw pożarowymi,

6) organizowania pomocy,

7) alarmowania o zagrożeniu i wzywania pomocy za wodowej,

8) zachowania się podczas ewakuacji z terenu zagro żonego,

9) posługiwania się wybranymi przyrządami rozpo znania skażeń,

10) posługiwania się środkami ochrony przed skaże niami. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne

1. Kształtowanie u uczniów postawy dbałości o wła sny rozwój fizyczny, sprawność i odporność orga nizmu oraz higienę ciała.

2. Rozbudzanie u uczniów potrzeby aktywności fizycz nej — zabawy i wypoczynku, jako elementu zdro wego stylu życia, a równocześnie praktycznego wyrazu świadomej troski o własny rozwój i zdro wie; kształtowanie pozytywnych nawyków w tej dziedzinie.

3. Kształcenie charakteru i wzmacnianie psychiki uczniów poprzez ćwiczenia fizyczne oraz indywidu alny i zespołowy udział uczniów w sportowej rywa lizacji w formach odpowiednich do ich płci, wieku, a także umiejętności i możliwości fizycznych.

4. Ogólne usprawnienie ruchowe uczniów, wzmacnia nie ich odporności i tężyzny fizycznej.

5. Zapobieganie powstawaniu oraz korygowanie wad postawy. Zadania szkoły

1. Umożliwienie wszystkim uczniom przeżycia rado ści, jaką dają dobrze dobrane i przeprowadzone za jęcia ruchowe.

2. Tworzenie sytuacji umożliwiających uczniom prze życie satysfakcji z przezwyciężania własnej słabo Dziennik Ustaw Nr 51 — 3716 — Poz. 458 ści oraz osiągania coraz większej sprawności fi zycznej.

3. Ukazywanie uczniom etycznego wymiaru wspól nych zabaw i gier ruchowych, w szczególności czu wanie nad przestrzeganiem przez uczniów zasady „czystej gry” w rywalizacji sportowej.

4. Tworzenie warunków sprzyjających spontaniczne mu organizowaniu przez uczniów gier i zabaw ru chowych. Treści nauczania

1. Odpowiednie do zainteresowań uczniów gry, zaba wy i zajęcia ruchowe na świeżym powietrzu i w po mieszczeniach.

2. åwiczenia fizyczne, w tym ćwiczenia kształtujące prawidłową postawę ciała — dostosowane do płci, wieku, umiejętności i możliwości fizycznych, a tak że do warunków, w jakich odbywają się zajęcia.

3. Uprawianie na szkolnym poziomie różnych, odpo wiednio do lokalnych warunków i możliwości, dys cyplin sportowych, w tym gier zespołowych. Osiągnięcia

1. Nabycie umiejętności przegrywania i wygrywania.

2. Uzyskanie dobrej kondycji fizycznej.

3. Nabycie umiejętności ruchowych oraz wiadomości umożliwiających korzystanie z różnych form wypo czynku w ruchu.

4. Wykształcenie elementarnych nawyków higienicz nych, w szczególności związanych z uprawianiem ćwiczeń fizycznych. PODSTAWY PRZEDSI¢BIORCZOÂCI Cele edukacyjne

1. Przygotowanie do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym.

2. Kształcenie postawy rzetelnej pracy i przedsiębior czości.

3. Kształtowanie umiejętności pracy w zespole i sku tecznego komunikowania się.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospo darki rynkowej.

5. Znajomość roli państwa i prawa w gospodarce rynkowej.

6. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki euro pejskiej i światowej jako przestrzeni dostępnej dla polskich przedsiębiorców. Zadania szkoły

1. Zapewnienie możliwości uzyskania przez ucznia wiedzy, umiejętności i kształtowania postaw mo ralnych, warunkujących uczestnictwo w życiu go spodarczym i rozwój przedsiębiorczości.

2. Pomoc w rozwijaniu przez ucznia umiejętności sa mokształcenia i samodoskonalenia oraz indywidu alnych zainteresowań.

3. Tworzenie sprzyjającej atmosfery dla współpracy szkoły z przedstawicielami życia gospodarczego w regionie. Treści nauczania

1. Postawa przedsiębiorczości. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertyw ność, inicjatywność, odpowiedzialność itp. Zysk i ryzyko.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespołowej. Kiero wanie i podejmowanie decyzji.

3. Motywy aktywności zawodowej i gospodarczej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyzna czania sobie celów i zadań.

4. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.

5. Funkcjonowanie giełd w gospodarce.

6. Gospodarstwa domowe — dochody i wydatki, ochrona praw konsumentów, inwestowanie wła snych pieniędzy.

7. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpiecze nie zdrowotne. Ubezpieczenia majątkowe.

8. Przedsiębiorstwo w gospodarce — formy organiza cyjno-prawne.

9. Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.

10. Rola państwa w gospodarce rynkowej. Podstawo we funkcje ekonomiczne państwa. 1

1. Wzrost gospodarczy i jego mierniki. 1

2. Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja. 1

3. Pieniądz i banki — bank centralny, banki komercyj ne, bankowe i pozabankowe usługi finansowe. 1

4. Rynek pracy i bezrobocie. 1

5. Budżet państwa, budżety jednostek samorządu te rytorialnego — funkcje, źródła wpływów, kierunki wydatków. 1

6. Współpraca gospodarcza Polski z zagranicą. Inte gracja z Unią Europejską. Osiągnięcia

1. Dokonanie trafnej i uzasadnionej samooceny oraz umiejętność autoprezentacji.

2. Umiejętność stosowania podstawowych zasad pra cy w zespole i prowadzenia negocjacji.

3. Planowanie budżetu domowego. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3717 — Poz. 458

4. Rozróżnianie form inwestowania.

5. Umiejętność obliczania opłacalności przedsięwzię cia gospodarczego w kontekście wydatków i przy chodów, zysku i ryzyka.

6. Identyfikowanie podstawowych form własności oraz form organizacyjno-prawnych przedsię biorstw.

7. Identyfikowanie podstawowych mierników wzro stu gospodarczego (PKB, PNB — nominalny i real ny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkańca).

8. Interpretacja podstawowych wskaźników inflacji.

9. Ukazywanie wpływu polityki fiskalnej i monetarnej na życie gospodarcze kraju.

10. Wskazywanie korzyści i zagrożeń wynikających ze współpracy międzynarodowej. ETYKA (ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE)2 Cele edukacyjne

1. Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowie ka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartości i dokonywania właściwej ich hierarchiza cji.

3. Ukazywanie odpowiedzialności każdego człowieka za siebie i innych oraz za dokonywane wybory mo ralne. Zadania szkoły

1. Uświadamianie ważnych problemów moralnych i sposobów ich rozwiązywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwo ju osobistego człowieka, kształtowania się relacji pomiędzy ludźmi oraz życia społecznego, gospo darczego i politycznego.

3. Kształtowanie więzi z własną rodziną, tradycją, kul turą oraz krajem, umożliwiających rzeczywiste otwieranie się na różnorodność kultur w otaczają cym świecie.

4. Umożliwienie rozwijania umiejętności prezentacji własnego stanowiska, dialogu z innymi i demokra tycznego współdecydowania. Treści nauczania

1. Człowiek jako osoba; natura i godność człowieka.

2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej i dla wewnętrznego rozwoju człowieka.

3. Samowychowanie jako droga rozwoju.

4. Główne problemy współczesnej etyki.

5. Człowiek wobec wartości; człowiek wobec cierpie nia i śmierci.

6. Moralność a religia, wiedza i polityka.

7. Wskazania moralne w religii chrześcijańskiej.

8. Wskazania moralne w innych religiach świata.

9. Moralne aspekty stosunku człowieka do świata przyrody.

10. Praca i jej wartość dla człowieka, znaczenie etyki za wodowej. Osiągnięcia

1. Umiejętność dokonywania wyboru wartości i two rzenia ich hierarchii.

2. Umiejętność rozstrzygania wątpliwości i proble mów moralnych zgodnie z przyjętą hierarchią war tości i zasadą dobra wspólnego.

3. Umiejętność respektowania zasad harmonijnego współistnienia i współdziałania ze środowiskiem społecznym i przyrodniczym. FILOZOFIA (ZAJ¢CIA FAKULTATYWNE) Cele edukacyjne

1. Wdrażanie do logicznego i krytycznego myślenia.

2. Kształcenie umiejętności uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji własnego stanowiska i jego obrony.

3. Uświadomienie specyfiki zagadnień filozoficznych; ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

4. Rozwijanie w uczniach samowiedzy poprzez uświa damianie zagadnień egzystencjonalnie i moralnie doniosłych. Zadania szkoły Uwrażliwianie na głębię znaczeniową słowa, po prawność formułowania zdań i jasność wypowiedzi. Treści nauczania

1. Różne sposoby pojmowania filozofii (główne kon cepcje filozofii, np. klasyczna, pozytywistyczna, lin gwistyczna).

2. Elementy logiki ogólnej i retoryki (myśl a język; umiejętność stawiania pytań, definiowania, klasy fikacji i argumentacji; dyskusja).

3. Elementy teorii poznania (źródła, granice pozna nia; prawdziwość poznania i jej kryteria). Dziennik Ustaw Nr 51 — 3718 — Poz. 458 ——————— 2 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami.

4. Filozofia a inne dziedziny kultury (filozofia a nauka; filozofia a religia; filozofia a sztuka; filozofia a świa topogląd; filozofia a ideologia).

5. Elementy antropologii filozoficznej (główne kon cepcje człowieka; naturalne i kulturowe środowi sko człowieka; człowiek w relacji z drugim człowie kiem i ze wspólnotami; człowiek wobec wartości; główne kierunki i szkoły etyczne; obyczaj, moral ność, prawo). Osiągnięcia Umiejętność uczestniczenia w dyskusji, w tym:

1) umiejętność prezentowania własnego stanowiska,

2) umiejętność stawiania pytań i odpowiadania na py tania,

3) umiejętność argumentowania. WYCHOWANIE DO ˚YCIA W RODZINIE3 Seksualność nie jest wartością autonomiczną i wy izolowaną; wiąże się z całą strukturą osobowości, z systemem wartości człowieka, strukturą potrzeb, ob razem własnego „ja”, z normami moralnymi i religijny mi, relacjami interpersonalnymi, rolami małżeńskimi, partnerskimi, rodzicielskimi i społecznymi. Cele edukacyjne

1. Rozwijanie umiejętności rozwiązywania proble mów związanych z trudnościami okresu dojrzewa nia i dorastania.

2. Przybliżenie zagadnień związanych z przyjaźnią, mi łością, seksualnością człowieka.

3. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia sie bie i najbliższego otoczenia.

4. Kształtowanie postaw prozdrowotnych, prospo łecznych i prorodzinnych. Zadania szkoły

1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowa nie działań szkoły i rodziców.

2. Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku do płciowości. Odniesienie płciowości do wartości nadrzędnych, takich jak: poszanowanie życia, mi łość, małżeństwo, rodzina oraz przyjaźń, akcepta cja i szacunek w relacjach międzyosobowych.

3. Pomoc w kształtowaniu dojrzałości psychoseksual nej, która wiąże się z podejmowaniem dojrzałych decyzji, właściwym przygotowaniem do przyszłych ról partnerskich i rodzinnych.

4. Uświadomienie roli rodziny w życiu człowieka. Pro mowanie trwałych i satysfakcjonujących związków partnerskich, opartych na więzi emocjonalnej, efektywnych sposobach komunikacji, umiejętności zaspokajania potrzeb własnych i partnera.

5. Przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat zmian bio logicznych, psychicznych i społecznych na różnych etapach rozwoju człowieka, dostosowanej do róż nych potrzeb i poziomu rozwoju ucznia. Treści nauczania

1. Rozwój człowieka w kolejnych fazach życia, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju psychosek sualnego.

2. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów doj rzałości biologicznej, psychicznej i społecznej. Trudności, problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia sobie z nimi.

3. Wartości związane z płciowością człowieka: mę skość, kobiecość, miłość, partnerstwo, rodzina, ro dzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialności w prze żywaniu własnej płciowości i budowaniu partner skich więzi.

4. Istota seksualności człowieka. Aspekty seksualno ści: biologiczny, emocjonalny, duchowy. Integracja seksualna.

5. Różnice w przeżywaniu miłości między chłopcem i dziewczyną. Komplementarność płci — wzajem ne dopełnianie się płci w dziedzinie fizycznej, psy chicznej, emocjonalnej i społecznej. Rozumienie, akceptacja i szacunek dla osób płci odmiennej. Po trzeba pełnej akceptacji własnej seksualności.

6. Zakłócenia i trudności w osiąganiu tożsamości płciowej. Istota homoseksualizmu. Prawdopodob ne przyczyny kształtowania się orientacji seksual nej. Możliwości pomocy w pokonywaniu trudności związanych z tożsamością płciową.

7. Inicjacja seksualna i jej uwarunkowania. Następ stwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Argumen ty biomedyczne i psychologiczne za opóźnianiem wieku inicjacji seksualnej.

8. Niebezpieczeństwa związane z niedojrzałym działa niem seksualnym: nieprawidłowy rozwój psycho seksualny, zranienia emocjonalne, przedwczesne rodzicielstwo.

9. Infekcje przenoszone drogą płciową. AIDS. Profilak tyka.

10. Istota miłości. Etapy rozwoju miłości: zakochanie, miłość młodzieńcza, miłość dojrzała. Kryteria doj rzałej miłości. Rodzaje miłości. Miłość jako proces dynamiczny. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3719 — Poz. 458 ——————— 3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyj nych „Wychowanie do życia w rodzinie” określa rozporzą dzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowa nia, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycz nia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792). 1

1. Zaburzenia w rozwoju miłości: niedojrzałość, egoizm, brak zrozumienia istoty miłości, brak odpowiedzial ności, zazdrość, nieumiejętność okazywania uczuć. 1

2. Fizjologia płodności człowieka i metody jej wyzna czania. 1

3. Metody i środki antykoncepcyjne: sposoby ich dzia łania oraz kryterium doboru. 1

4. Rozwój aktywności seksualnej człowieka. 1

5. Normy zachowań seksualnych. Nietypowe zacho wania seksualne. 1

6. Różnice psychiczne i seksualne między kobietą a mężczyzną. Komplementarność świata płci. 1

7. Partnerstwo, w tym seksualne, gwarancja trwałości związku. 1

8. Dobór partnera. Przygotowanie do małżeństwa. 1

9. Małżeństwo — jego fazy; trudności i konflikty oraz sposoby ich rozwiązywania.

20. Ojcostwo i macierzyństwo. Przygotowanie do roli rodzica. Adopcja. 2

1. Nieplanowana ciąża; sposoby szukania pomocy w sytuacjach trudnych. 2

2. Aborcja — zagrożenie dla zdrowia fizycznego i psy chicznego. 2

3. Przemoc w rodzinie. Wykorzystanie seksualne. Pro filaktyka. 2

4. Aspekty prawa rodzinnego. 2

5. Poradnictwo młodzieżowe i rodzinne w Polsce. Gdzie szukać pomocy? 2

6. Elementy treningu umiejętności interpersonalnych (komunikacji, asertywności, negocjacji). 2

7. Tolerancja wobec odmienności (kulturowych, et nicznych, religijnych, seksualnych, niepełnospraw ności). Osiągnięcia

1. Umiejętność dojrzałego funkcjonowania w życiu rodzinnym.

2. Uczeń staje się świadomym kreatorem własnej osobowości.

3. Znajomość podstawowych praw rządzących ludzką płodnością.

4. Umiejętność podejmowania odpowiedzialnych de cyzji dotyczących małżeństwa i rodziny. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3720 — Poz. 458

Status prawny: uchylony
Data ogłoszenia: 2002-05-09
Data wydania: 2002-02-26
Data wejścia w życie: 2002-09-01
Data obowiązywania: 2002-09-01
Data uchylenia: 2009-01-30
Organ wydający: MIN. EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU
Dziennik Ustaw: Dz.U. 2002 nr 51 poz. 458