Dz.U. 2003 nr 107 poz. 1004

1004 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1) z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa Na podstawie art. 23715 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.2)) zarządza się, co nastę puje: Rozdział 1 Przepisy ogólne

§1. Rozporządzenie określa minimalne wymagania dotyczące poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników wykonujących prace na stanowiskach, na których z przyczyn wynikających z cech miejsca pra cy, urządzeń lub substancji może wystąpić atmosfera wybuchowa.

§2. Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do:

1) używania urządzeń spalających paliwa w stanie ga zowym;

2) używania środków do transportu lądowego, mor skiego, lotniczego lub wodnego, do których stosu je się w tym zakresie postanowienia: a) Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodo wego przewozu drogowego towarów niebez ———————

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej kieruje działem administracji rządowej — gospodarka, na podsta wie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 113, poz. 717, z 1999 r. Nr 99, poz. 1152, z 2000 r. Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz. 1127 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr 111, poz. 1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405 i Nr 154, poz. 1805 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146, Nr 196, poz. 1660, Nr 199, poz. 1673 i Nr 200, poz. 1679. piecznych (ADR), sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 194, poz. 1629), b) Regulaminu międzynarodowego przewozu kole jami towarów niebezpiecznych (RID), stanowią cego aneks I do załącznika B Przepisy ujednolico ne o umowie międzynarodowego przewozu to warów kolejami (CIM) do Konwencji o międzyna rodowym przewozie kolejami (COTIF), sporzą dzonej w Bernie dnia 9 maja 1980 r. (Dz. U. z 1985 r. Nr 34, poz. 158, z 1997 r. Nr 37, poz. 225 oraz z 1998 r. Nr 33, poz. 177 i 178);

3) produkcji, przechowywania, używania oraz trans portu materiałów wybuchowych, materiałów sa moreaktywnych i nadtlenków organicznych;

4) zakładów górniczych podziemnych oraz odkrywko wych, do których stosuje się przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz zabezpieczenia przeciwpożarowego w tych za kładach;

5) miejsc pracy przeznaczonych bezpośrednio do le czenia ludzi.

§3. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:

1) atmosfera wybuchowa — mieszaninę palnych ga zów, par, mgieł lub pyłów z powietrzem, w której, po zainicjowaniu źródłem zapłonu, spalanie roz przestrzenia się samorzutnie na całą mieszaninę;

2) miejsce, w którym mogą wystąpić atmosfery wy buchowe — przestrzeń, w obrębie której mogą wy stąpić stężenia substancji łatwopalnych określone granicami wybuchowości, wymagające zastoso wania środków mających na celu zapewnienie bez pieczeństwa i ochronę zdrowia zatrudnionych tam pracowników;

3) czynności niebezpieczne — działania mogące zaini cjować zapłon i wybuch atmosfery wybuchowej;

4) stężenie stanowiące zagrożenie — atmosferę wy buchową w miejscu pracy, gdzie składnik palny występuje w stężeniu wyższym niż wartość dolnej granicy wybuchowości mieszaniny wybuchowej;

5) stężenie niewymagające zastosowania środków za pobiegawczych — atmosferę wybuchową, w której składnik palny występuje w stężeniu niższym niż wartość dolnej granicy wybuchowości mieszaniny wybuchowej. Rozdział 2 Minimalne wymagania dla stanowisk pracy, w których mogą wystąpić atmosfery wybuchowe

§4.

1. Na stanowiskach pracy, na których mogą wy stępować atmosfery wybuchowe, dokonuje się okreso wej, nie rzadziej niż raz w roku, oceny ryzyka, a zwłaszcza:

1) prawdopodobieństwa i częstotliwości występowa nia atmosfer wybuchowych;

2) prawdopodobieństwa występowania oraz uaktyw niania się źródeł zapłonu, w tym wyładowań elek trostatycznych;

3) identyfikacji i oceny zagrożeń wybuchem stwarza nych przez urządzenia techniczne oraz procesy pra cy, a także stosowane surowce i półprodukty;

4) oceny skali przewidywanych niepożądanych skut ków.

2. Ocena ryzyka stwarzanego przez atmosfery wy buchowe powinna obejmować miejsca, które są lub mogą być połączone otworami z miejscami, w których występują takie atmosfery.

§5.

1. Pracodawca posiada dokument zabezpiecze nia stanowiska pracy przed wybuchem i dokonuje jego okresowej aktualizacji.

2. Dokument zabezpieczenia przed wybuchem, zwany dalej „dokumentem”, powinien zawierać:

1) informacje o identyfikacji atmosfer wybuchowych i ocenę ryzyka wystąpienia wybuchu;

2) informacje o podjętych odpowiednich środkach za pobiegających wystąpieniu zagrożeń wybuchem, sporządzone w formie zestawienia;

3) wykaz miejsc pracy zagrożonych wybuchem wraz z ich klasyfikacją;

4) deklarację, że stanowiska pracy i narzędzia pracy, a także urządzenia zabezpieczające i alarmujące, są zaprojektowane, używane i konserwowane z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa.

3. Dokument powinien być sporządzony przed do puszczeniem stanowiska pracy do eksploatacji. Zawar te w dokumencie informacje powinny być przekazane pracownikom zatrudnionym na stanowiskach pracy zagrożonych wybuchem w sposób przejrzysty i zapew niający właściwe wykorzystanie dróg ewakuacyjnych.

4. Dokument powinien być weryfikowany w przy padku, jeżeli na stanowisku pracy, w jego wyposażeniu w niezbędny sprzęt lub narzędzia albo w organizacji pracy zostały wprowadzone istotne zmiany.

5. Przy sporządzaniu dokumentu mogą być wyko rzystane inne dokumenty dotyczące oceny ryzyka.

§6. Miejsca pracy, w których mogą wystąpić at mosfery wybuchowe, powinny być sklasyfikowane z uwzględnieniem podziału na strefy zagrożenia wybu chem, zgodnie z normą PN-EN 1127-1:2001 „Zapobie ganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem”.

§7.

1. Przed podjęciem pracy na stanowiskach, na których występują zagrożenia stwarzane przez atmos fery wybuchowe, pracownicy powinni odbyć szkolenia stanowiskowe, powtarzane w okresach przewidzia nych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjal nej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych za sad szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 62, poz. 285).

2. W miejscach pracy określonych w dokumencie prace należy wykonywać zgodnie z pisemnymi instruk cjami przygotowanymi przez pracodawcę. Dziennik Ustaw Nr 107 — 7071 — Poz. 1004

3. Prace wykonywane w miejscach zagrożonych wy buchem niewynikające z instrukcji wymagają pisemne go zezwolenia w trybie ustalonym przez pracodawcę.

§8.

1. W celu zapobiegania możliwości powstania atmosfer wybuchowych o takich stężeniach składnika palnego, ż e w razie wybuchu mogłyby stanowić zagro żenie dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, pra codawca powinien podjąć, zależnie od rodzaju i miej sca ich występowania, odpowiednie działania organi zacyjne i techniczne.

2. Działania podejmowane przez pracodawcę po winny stwarzać takie warunki pracy, aby mogła być wykonywana w sposób bezpieczny.

3. Podejmując działania organizacyjne i techniczne, pracodawca powinien:

1) zapobiegać tworzeniu się atmosfer wybuchowych, a jeżeli jest to niemożliwe, dążyć do wyeliminowa nia źródeł zapłonu;

2) stosować środki zmniejszające skutki wybuchu w celu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników.

§9.

1. Pracodawca powinien przedsięwziąć koniecz ne środki w celu zapewnienia, że stanowisko pracy, urządzenia i narzędzia tam stosowane oraz wszelkie in ne urządzenia udostępnione pracownikom zostały za projektowane, skonstruowane, zmontowane, zainstalo wane, a także używane i konserwowane w sposób mi nimalizujący zagrożenie wybuchem. W przypadku za istnienia wybuchu zasięg jego oddziaływania powinien ograniczyć się tylko do stanowiska pracy i znajdujących się tam urządzeń na skutek zastosowania przez praco dawcę sposobów uniemożliwiających jego przejście w detonację i rozprzestrzenianie się fali detonacyjnej.

2. Przed przekazaniem do eksploatacji stanowiska pracy, na którym może występować atmosfera wybu chowa, powinna być dokonana jego ocena pod wzglę dem zastosowanych zabezpieczeń zapobiegających za inicjowaniu wybuchu lub ograniczających jego skutki.

3. W przypadku gdy ocena, o której mowa w ust. 2, wykaże taką potrzebę, powinno się:

1) zapewnić utrzymanie pracy urządzeń i systemów zabezpieczających w stanie bezpiecznego funkcjo nowania, nawet w przypadku odcięcia dopływu energii, niezależnie od pracy pozostałych instalacji;

2) zapewnić możliwość sterowania ręcznego, zastę pującego sterowanie automatyczne, pod warun kiem że takie sterowanie nie ma wpływu na obni żenie poziomu bezpieczeństwa; czynności te mogą wykonywać jedynie pracownicy, którzy odbyli szkolenie stanowiskowe;

3) przewidzieć, w przypadku wyłączenia awaryjnego, sposoby rozproszenia skumulowanej energii lub odcięcia jej w taki sposób, aby nie stanowiła zagro żenia.

§10.

1. Jeżeli dokument nie przewiduje inaczej, urządzenia i systemy zabezpieczające dla wszystkich stanowisk pracy, na których mogą wystąpić atmosfery wybuchowe, powinny być dobrane zgodnie z katego riami właściwymi dla stref zagrożenia wybuchem, określonych w normie PN-EN 60079-10:2002 „Urządze nia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybu chem. — Część 10: Klasyfikacja obszarów zagrożonych wybuchem”.

2. Maszyny, urządzenia i systemy zabezpieczające oraz towarzyszące im urządzenia mogą być urucho mione tylko wtedy, gdy dokument określa warunki ich używania w atmosferach wybuchowych w sposób bez pieczny. § 1

1.

1. W przypadku uwolnienia się palnych ga zów, par, mgieł lub pyłów należy w sposób bezpieczny ograniczyć ich rozprzestrzenianie lub zneutralizować je w inny odpowiedni sposób.

2. Jeżeli atmosfera wybuchowa zawiera różne pal ne gazy, pary, mgły lub pyły, powinny być zastosowa ne środki zabezpieczające, odpowiednie do najwięk szego zagrożenia. § 1

2.

1. Na stanowiskach pracy, na których istnieje możliwość powstania atmosfer wybuchowych zawie rających składnik palny w takim stężeniu, że mogą one stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia pra cowników, pracodawca powinien nadzorować pracę zgodnie z oceną ryzyka i przy użyciu odpowiednich środków technicznych.

2. Przy wejściach do pomieszczeń, gdzie znajdują się miejsca, w których występują atmosfery wybucho we, powinno być umieszczane oznakowanie w kształ cie trójkąta z czarnym obramowaniem. Wewnątrz ob ramowania powinny być umieszczone czarne litery „Ex” na żółtym tle.

3. Pracodawca ustala sposób sygnalizowania sta nów awaryjnych związanych z wystąpieniem atmosfe ry wybuchowej za pomocą urządzeń sygnalizacyjnych akustycznych lub wizualnych, w celu umożliwienia pra cownikom wycofania się z miejsc zagrożonych wyraź nie oznakowanymi drogami ewakuacyjnymi. § 1

3.

1. Pracodawca odpowiedzialny za miejsce pracy, w którym występują atmosfery wybuchowe, po winien koordynować wszelkie prace wykonywane przez pracowników różnych przedsiębiorstw oraz wdrażać wszystkie środki zaradcze dotyczące bezpie czeństwa i zdrowia pracowników.

2. Pracodawca odpowiedzialny za miejsce pracy określa w dokumencie cel koordynacji, a także proce dury i środki jej wdrażania. § 1

4.

1. Podejmując działania zmierzające do zapo biegania zainicjowaniu zapłonu atmosfer wybucho wych, należy uwzględnić środki ograniczające prawdo podobieństwo wystąpienia wyładowania elektrosta tycznego, jeżeli pracownik lub jego otoczenie są nośni kiem lub źródłem takiego ładunku, zgodnie z normą PN-E-05204:1994 „Ochrona przed elektrycznością sta tyczną. Ochrona obiektów, instalacji i urządzeń. Wyma gania”. Dziennik Ustaw Nr 107 — 7072 — Poz. 1004

2. Pracodawca zapewnia pracownikom odpowied nie środki ochrony indywidualnej wykonane z materia łu, który nie będzie powodował wyładowań elektrosta tycznych, w wyniku których mogłoby nastąpić zainicjo wanie zapłonu atmosfery wybuchowej według normy PN-EN 1149-1 „Odzież ochronna. Właściwości elektro statyczne”. Rozdział 3 Przepisy przejściowe § 1

5. Miejsca pracy eksploatowane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, w których mogą po wstać atmosfery wybuchowe, powinny być dostoso wane do wymogów określonych w rozporządzeniu w terminie do 24 miesięcy od dnia jego wejścia w życie. Rozdział 4 Przepis końcowy § 1

6. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej: J. Hausner Dziennik Ustaw Nr 107 — 7073 — Poz. 1004

Status prawny: uchylony
Data ogłoszenia: 2003-06-24
Data wydania: 2003-05-29
Data wejścia w życie: 2003-07-25
Data obowiązywania: 2003-07-25
Data uchylenia: 2010-10-31
Organ wydający: MIN. GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ
Dziennik Ustaw: Dz.U. 2003 nr 107 poz. 1004